Aidiyet, kendine yabancılaşma ve kişinin kendi yaşamıyla yeniden temas kurması üzerine
Bazen kişi yaşamında belirgin bir problem olmamasına rağmen kendisini kendi hayatına ait değilmiş gibi hissedebilir. Günlük sorumluluklarını yerine getirir, çalışır, sosyal ilişkilerini sürdürür ve yaşamın gerekliliklerini karşılar. Dışarıdan bakıldığında işlevselliğini koruyor gibi görünür. Ancak iç dünyasında tanımlamakta zorlandığı bir uzaklık hissi vardır.
“Hayatımı sürdürüyorum ama sanki içinde gerçekten ben yokum.”
Bu deneyim, kişinin kendi duygu, ihtiyaç, değer ve tercihleriyle kurduğu temasın zaman içinde zayıflamasıyla ilişkili olabilir. Psikolojik açıdan kendine yabancılaşma her zaman belirgin bir kopuş şeklinde yaşanmaz. Aksine çoğu zaman sessiz ve aşamalı ilerler.
Kişi uzun süre çevresinin beklentilerine uyum sağlamaya, sorumluluklarını eksiksiz yerine getirmeye, ilişkilerini korumaya ya da kabul görmeye odaklandığında kendi ihtiyaçlarını ikincil plana atabilir. Zaman içinde “Ben ne istiyorum?” sorusunun yerini “Benden ne bekleniyor?” sorusu almaya başlayabilir.
Böylece yaşam, kişinin kendi değerleri ve seçimlerinden çok, yerine getirilmesi gereken görevler üzerinden şekillenebilir. İşlevsellik devam ederken kişinin kendi yaşamıyla kurduğu duygusal bağ zayıflayabilir.
Aidiyet yalnızca bir yere ait olmak değildir
Aidiyet, insanın temel psikolojik ihtiyaçlarından biridir. Bir aileye, ilişkiye, arkadaş grubuna, mesleğe ya da topluluğa dâhil olmak kişiye güven ve bağlılık hissi sağlayabilir. Ancak psikolojik aidiyet yalnızca bir grubun veya ilişkinin içinde bulunmakla sınırlı değildir. Kişinin bulunduğu yerde kendisi olarak var olabildiğini hissetmesi de aidiyetin önemli bir parçasıdır.
Bazen kişi kabul edilmek veya bir ilişkiyi kaybetmemek için sürekli uyum gösterebilir. Kendi sınırlarını geri çekebilir, ihtiyaçlarını ifade etmekten kaçınabilir, çatışma yaşamamak için duygularını bastırabilir. Böyle bir durumda kişi bir yere dâhil olabilir ancak oraya gerçekten ait hissetmeyebilir.
Çünkü bir yerde bulunmak ile orada kendin olarak bulunabilmek aynı şey değildir.
Kişi, başkalarına ait olabilmek için uzun süre kendisine ait parçaları geri plana ittiğinde kendi isteklerini, sınırlarını ve değerlerini tanımakta zorlanmaya başlayabilir. Bu nedenle bazen “Hiçbir yere ait değilim” hissinin yanında başka bir soruyu da düşünmek gerekir:
“Ben kendime ne kadar aitim?”
Hayatı yaşamak mı, tamamlamak mı?
Kendine yabancılaşmanın bir başka görünümü de yaşamın giderek otomatikleşmesidir. Günlük rutinler sürer, işler tamamlanır, sorumluluklar yerine getirilir. Fakat kişi yaşadıklarıyla duygusal olarak temas etmekte zorlanabilir.
Günler yaşanmaktan çok tamamlanıyor gibi hissedilebilir.
Kişi boş bir gününde ne yapmak istediğini bilemeyebilir. Daha önce keyif aldığı etkinliklerle arasına mesafe girebilir. Bir karar vermesi gerektiğinde kendi isteğini anlamaktan çok “Doğru olan ne?” veya “Benden beklenen ne?” sorularına odaklanabilir.
Bazen bu deneyim oldukça basit bir cümleyle ifade edilir:
“Hayatım kötü değil ama sanki benim hayatım değil.”
Bu noktada kendine yeniden yaklaşmak mutlaka hayatı kökten değiştirmek anlamına gelmez. İş değiştirmek, bir ilişkiyi bitirmek, başka bir şehre taşınmak ya da bütün düzeni yeniden kurmak her zaman gerekli değildir. Bazen psikolojik değişim, önce kişinin mevcut yaşamıyla nasıl bir ilişki kurduğunu fark etmesiyle başlar.
“Şu anda ne hissediyorum?”
“Bunu gerçekten istiyor muyum?”
“Bu seçim benim değerlerimle ne kadar uyumlu?”
“Bir ilişkide kabul görmek için kendimden neleri geri çekiyorum?”
“Hayatımda gerçekten bana ait olduğunu hissettiğim alanlar hangileri?”
Bu soruların cevaplarının hemen bulunması gerekmez. Özellikle uzun süre kendi ihtiyaçlarını geri planda bırakmış bir kişi için kendi sesini yeniden duymak zaman alabilir. Bazen psikolojik değişim doğru cevabı hemen bulmakla değil, uzun zamandır sorulmayan soruları yeniden sorabilmekle başlar.
Çünkü aidiyet yalnızca bizi kabul edecek insanlar ve yerler bulmakla ilgili değildir. Kendi duygularımıza, ihtiyaçlarımıza, sınırlarımıza ve değerlerimize de yer açabilmekle ilgilidir.
Belki de insanın kendi hayatında misafir gibi hissetmemeye başlaması, önce kendisiyle yeniden ilişki kurabilmesiyle mümkündür.
Bazen hayatımızı değiştirmeden önce, onun içinde nerede durduğumuzu fark etmemiz gerekir.
Ve belki de kendimize bırakabileceğimiz en önemli sorulardan biri şudur:
“Başkalarının hayatında kendime bir yer bulmaya çalışırken, kendi hayatımda kendime ne kadar yer bırakıyorum?”
