Günümüzdeki akademik başarı, bireyin hem eğitim süreçleri hem de kariyer basamaklarını etkileyen unsurlardan biri olarak görülmektedir. Akademik başarıyı öğrencinin içinde bulunduğu birçok durum etkileyebilmektedir. Ergenlik döneminin getirmiş olduğu gelişimsel özellikleri göz önünde bulundurduğumuzda, ergen bireylerin hem fiziksel hem de bilişsel açıdan önemli değişimlerin yaşandığı bir evreye girdiklerini söyleyebiliriz. Bu değişimlerin beraberinde getirdiği gelişimsel görevlerin yanı sıra, öğrencilerin hazırlanmakta olduğu sınavlar ve artan akademik sorumluluklar da bu dönemi daha yoğun hâle getirebilmektedir. Orta düzeyde yaşanan kaygı deneyimlendiğinde dikkati artırabilir, çalışma için teşvik edebilir ve öğrencinin performansına olumlu katkıda bulunabilir. Ergenlik döneminin kendi içinde taşıdığı fırtınaya, sınav sürecinin getirdiği belirsizlikler, beklentiler ve akademik sorumluluklar eklendiğinde, bu fırtına bazı öğrenciler için zaman zaman bir kasırgaya dönüşebilmektedir. Bu nedenle, sınav sürecinde ortaya çıkabilen sınav kaygısının anlaşılması ve öğrencilerin bu süreçte ihtiyaç duydukları sosyal ve duygusal desteğin sağlanması önem taşımaktadır.
Günümüzde sınav gerçeği bazı öğrenciler için stres seviyesini makul bir seviyede tutabiliyorken, bazı öğrenciler ise yoğun yaşayabilmektedir. Öğrenciler arasındaki bu rekabet sınav kaygısını biraz daha tetikleyebilmektedir. Sınav kaygısının belirli bir düzeyde olması, öğrencinin süreç içerisinde performansını destekleyebiliyorken, yoğun ve kontrol edilmesi güç hale gelince bireyin kendisiyle alakalı düşünce, duygu ve davranışları olumsuz yönde etkilenebilmektedir. Bu durum, bireyin kendisine karşı gerçekçi olmayan düşüncelerin ortaya çıkmasına ve öz değerini algılayış biçiminin değişmesine neden olabilmektedir. Sınav kaygısı, bireyin sınavlarda veya formel değerlendirme süreçlerinde düşük performans sergilemekten korkması olarak tanımlanmaktadır (Beidel, Turner ve Trager, 1994). Birey, kendi performansını değerlendirmekte güçlük yaşıyor olabilir, kendini yeteri kadar sınava hazır hissetmiyor olabilir, sahip olduğu potansiyeli ortaya koymakta güçlük yaşayabilir ya da sınav sürecinde yoğun bir şekilde üzüntü, endişe veya gergin hissediyorsa sınav kaygısı yaşıyor olabilir. Bununla birlikte, sınav kaygısı sadece bireysel faktörlerden değil, çevresel faktörlerden de etkilenmektedir. Mesela, aile tutumları öğrencinin sınav kaygısını yönetmesinde veya hissetmesinde rol oynamaktadır. Ebeveynin sınav hakkında sık sık konuşması, öğrencilerin ders veya ödevleri konusunda baskı oluşturması, arkadaşlarıyla kıyaslanması, akademik başarıların küçümsenmesi gibi durumlar öğrencide sınav kaygı düzeyini etkileyebilmektedir. Bu durum sadece öğrencinin akademik başarısını değil, sosyal ve duygusal durumunu da olumsuz yönde etkileyebilmektedir. Örneğin, öğrenci ailesini hayal kırıklığına uğratmamak veya onların beklentisini karşılayabilmek için kendisi için yeterli olan çalışma programının dışına çıkarak daha fazla çalışmayı kendisine görev bilip yıpratabilir. Bu durum kısa vadede öğrencinin daha fazla çalışmasını ve akademik performansını artırmasını sağlıyor gibi görünse de, uzun vadede öğrencinin yaşamındaki akademik, sosyal ve duygusal alanlar arasındaki dengenin bozulmasına neden olabilir. Öğrencinin dinlenme, sosyalleşme ve keyif aldığı etkinliklere yeterince zaman ayıramaması; zaman içerisinde tükenmişlik, motivasyon kaybı, akademik performansta düşüş ve sosyal-duygusal açıdan çeşitli güçlüklerin ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilir. Bu nedenle, sınav sürecinde öğrencinin yalnızca akademik başarısına değil, bütüncül gelişimine de odaklanılması önem taşımaktadır.
Baş Etme Yöntemleri
Sınav stresini yönetebilmek adına öğrencinin planlı ve programlı bir şekilde sistemli çalışma alışkanlığını sürdürmesi oldukça önemlidir. Bu alışkanlık, öğrencinin süreç içerisinde neyi ne zaman yapması gerektiğini daha net görebilmesine yardımcı olurken, çalışma sürecine odaklanması ve zaman içerisinde hangi yönlerini geliştirmesi gerektiğinin farkındalığını artıracaktır. Düzenli tekrar yapmak, çalışma programı uygulamak ve ulaşılabilir minik hedefler belirlemek öğrencinin kaygısını yönetme konusunda destek sağlayacaktır.
Öğrencinin sınava yönelik olumsuz düşüncelerini fark etmesine yardımcı olmak ve bunları gerçekçi, işlevsel düşüncelerle yeniden şekillendirmek, öğrencinin kaygısını anlamaya yardımcı olacaktır. Öğrencinin kaygısını bastırmak veya göz ardı etmek yerine, onun kaygısını fark etmesine, anlamlandırmasına ve kaygısını artıran durumları ele almasına yardımcı olmak, sınav sürecinde kendisini daha güvende hissetmesine katkıda bulunabilir.
Ailelerin süreç içerisinde yeri azımsanmayacak kadar önemli bir yere sahiptir. Süreç içerisinde ebeveynin başarıya karşı tutumu, küçük başarının kutlanması, sonuç yerine süreç odaklı bir değerlendirme yapıp çabalarını takdir etmesi ve öğrencilerin bireysel farklılıklarını ve kendi gelişim hızlarını göz önünde bulunduran bir yaklaşım benimsenmesi, öğrencinin üzerinde hissetmiş olduğu sınav başarı baskısının azalmasına ve sınava yönelik kaygı seviyesinin olumlu yönde etkilenmesine yardımcı olabilir.
Kaynakça
- Akkaya, M., & Demirtaş Zorbaz, S. (2023). Sınav Kaygısına sahip bir ergenle çalışma: Kısa Süreli Bilişsel Davranışçı Müdahale. Humanistic Perspective, 5 (3), 1148-1165. https://doi.org/10.47793/hp.1291925 Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (PAU Journal of Education) 48: 409-430 [2020] doi: 10.9779/pauefd.521230
