Borderline Kişilik Bozukluğunun Aşk-ı Memnu Dizisindeki Nihal Karakteri Üzerinde İncelenmesi

Bu yazıda Borderline (Sınırda) Kişilik Bozukluğu (BKB) özellikleri Aşk-ı Memnu dizisindeki “Nihal” karakteri üzerinde incelenerek, hastalığa daha somut bir şekilde değinmek amaçlanmaktadır. BKB’yi Nihal karakteri üzerinde incelemeden evvel APA’nın DSM 5 sınıflandırması kapsamında hastalığın nasıl tanımlandığını açıklamakta fayda var. BKB daha çok genç erişkinlik döneminde görülen, terk edilmeye karşı aşırı hassasiyet ve benlik algısında yetersizlik olarak tanımlanır. İlaveten, bu hastalığa sahip bireylerde; aşırı dürtüsellik, duygulanım ve kişiler arası ilişkilerde ciddi dengesizlikler görülmektedir (APA, 2013; Sargın ve Sargın, 2015).

Danışanda aşağıda belirtilen kriterlerin beş tanesinin (ya da daha fazla) görülmesi üzerine BKB tanısı koyulabilir;

1. Gerçek ya da imgesel bir ayrılıp gidilmeden (terk edilmekten) kaçınmak için çılgınca çaba gösterme.
2. Gözünde aşırı büyütme (Göklere çıkarma) ve yerin dibine sokma uçları arasında gidip gelen, tutarsız ve gergin kişilerarası ilişkiler örüntüsü.
3. Kimlik karmaşası; belirgin ve sürekli, tutarsız bir benlik algısı ya da kendilik uyumu.
4. Kendine kötülüğü dokunabilecek en az iki alanda dürtüsellik (Para harcama, cinsellik, güvensiz araba kullanımı, tıkanırcasına yeme).
5. Yineleyici intihar davranışları, göz korkutmaları ya da kendine kıyım davranışları.
6. Duygudurumda belirgin bir tepkiselliğin olmasına bağlı olarak, duygulanımda tutarsızlık (Yoğun dönemsel distari, kolay kızma ya da genellikle birkaç saat ancak seyrek olarak birkaç günden uzun süren bulantı).
7. Süreğen bir boşluk duygusu.
8. Uygunsuz, yoğun bir öfke ya da öfkesini denetlemekte güçlük çekme (Sık sık kızgınlık gösterme, sürekli öfkeli olma, sık sık kavgaya karışma).
9. Zorlanmayla ilintili gelip geçici kuşkucu düşünceler ya da ağır çözülme belirtileri.

Nihal (Aşk-ı Memnu)

Yayınlandığı dönemlerde çok izlenmiş ve üzerinden seneler geçmesine rağmen bugün yayınlandığında dahi gündem konusu olmayı başarabilmiş Aşk-ı Memnu dizisindeki Nihal karakteri, BKB özelliklerini tanımlamak için iyi bir örnek olacaktır.

Nihal annesini küçük yaşta kaybetmiştir. Annesinin ölümü ardından, çocukluğunda ona bakıcılık yapan Deniz Hanım’ı (Matmazel) annesi bellemiş ve babasına karşı aşırı düşkünleşmiştir. Babasının başka biriyle evleneceğini duyduğunda ise buna tahammül edememiş, babasının onu unutacağını, terk edeceğini düşünmüştür. Deniz Hanım ve Nihal arasında geçen aşağıdaki diyalog, Nihal karakterinin terk edilmeye karşı aşırı bir hassasiyet geliştirdiğini örneklemektedir:

Nihal: Neden Firdevs Hanım’ın kızının düğününe gidiyor? O kadın neden buraya kadar geldi davet etmek için? Belli işte takmış kancayı! Gitmesin! Gitmesin işte gitmesin! (Piyanoya hızlıca vurmaya başlamıştır).

Deniz Hanım: Nihal yavaş… Nihal yavaş dedim!

Nihal: Gitmesin! Gitmesin!

Piyano tuşlarına hızlıca vurduğu esnada da bayılmıştır. Terk edilmekten korkmak ve akabinde bundan kaçınmak için çılgınca çaba göstermek BKB’ye sahip bireylerde sıkça görülen bir durumdur. Aynı durum Deniz Hanım’ın evden ayrılmak istediğini Adnan Bey’e söylediğinde de olmuştur. Nihal yine bir öfke patlaması geçirmiş, Deniz Hanım’ın onu terk edeceğini düşünmüş ve bayılmıştır.

BKB’li bireylerde; öfke patlamaları, duygularını düzenlemede yetersizlik sıkça karşılaşılan durumlardandır. Yukarıda verilen örneklerde; Nihal’in dürtü ve duygularını yoğun ve uygunsuz öfke patlamalarında bulunarak dışa vurduğu gözlenmektedir. Öfkesini kontrol etmekte güçlük çekmekte ve buna bağlı olarak dürtüsel sonuçlar oluşmaktadır (Piyanoya onu kırarcasına vurması ve bayılmaları). Bu bağlamda Nihal, DSM 5 Tanı Ölçütleri’nde belirtilen BKB kriterlerinden 1. ve 8. maddeleri yoğun olarak göstermektedir.

Nihal ve Deniz Hanım arasında geçen diyaloğa bakıldığında; Nihal’in yoğun kuşkucu düşüncelere sahip olduğu da açıkça görülmektedir. Nihal’in, Firdevs Hanım’ın Adnan Bey’le (Nihal’in babası) evlenmek istediği için evlerine gelip Adnan Bey’i kızının düğününe çağırdığını söylemesi buna örnek olarak gösterilebilir.

Nihal’in kuşkucu tavrı, Behlül’le olan ilişkisinde de sürekli olarak kendini göstermiştir. Özellikle Behlül’ün eski sevgilisiyle çıkan haberleri ona Behlül’ün eski sevgilisini hala unutamadığı ve onu sevmediğini düşündürtmüştür, halbuki bu olayın hemen öncesinde, Firdevs Hanım ve Bihter’e “Behlül’e güvenim tam, bana evliliği istemediğini hiç hissettirmedi, beni sevdiğine inanıyorum.” demiştir. Bu durum Nihal’in duygu ve düşüncelerinde ciddi tutarsızlıklar olduğunu göstermektedir. Çok sık duygu geçişleri yaşamaktadır.

Nihal’in bu davranışları göz önünde bulundurulduğunda, BKB kriterlerinden 6. ve 9. maddeleri sıklıkla gösterdiği görülmektedir. Dizide Behlül karakterinin çekici olması ve onun geçmiş dönemlerdeki dengesiz ilişkileri, dizinin seyircilerine Nihal’in bu tutumunun doğru olduğunu hissettirse de, dikkate alınması gereken bir noktaya açıklık getirmek gerekir. Nihal Behlül’le beraber büyümüştür ve onun kadınlarla olan ilişkilerine yakından şahit olmuştur. İlaveten, mensup oldukları ailenin sosyetenin önde gelen ailelerinden biri olması nedeniyle, aile fertlerinden birinin herhangi bir sebepten ötürü haber konusu olması kaçınılmazdır.

Başka bir noktaya değinilirse, Nihal’in çevresindeki insanlarla tutarsız ilişkiler içinde olduğu da (2. madde) dizide açıkça görülmektedir. Buna örnek olarak Firdevs Hanım’a karşı tutumundaki değişiklik gösterilebilir. Firdevs Hanım’dan başlarda hiç hoşlanmayan Nihal; onun Behlül’le olan ilişkisini desteklemesi neticesinde, Firdevs Hanım’ı akıl hocası bellemiş, her daim onunla sohbet etmek istemiştir. Buna karşılık sırf Behlül’le olan ilişkisini onaylamadığı için bir mürebbiyeden çok anne olarak gördüğü Deniz Hanım’a karşı düşmanca bir tutum geliştirmiştir.

Deniz Hanım’a Behlül’le evlendiğinde ona duyulan ihtiyaç azalacağı için onun bu evliliği onaylamadığını söyleyerek Deniz Hanım’ı küçük düşürücü ifadeler kullanmıştır (2. Gözünde aşırı büyütme ve yerin dibine sokma). Nitekim, Deniz Hanım’la arasında geçen bir konuşmasında, Deniz Hanım’ı kolundan tutarak Behlül’den için “Neden beni sevdiğine inanmıyorsunuz? Beni onun sevgisine değer bulmuyor musunuz yoksa?” demiştir. Bu cümlede benlik algısında bir yetersizlik olduğu da görülmektedir. Çünkü kendine çok yakın gördüğü birinin onun sevilmeye değer biri olmadığını ima ettiğini düşünmektedir. Nihal’in ilişkiler arası tutarsızlıkları evin hizmetlileriyle olan ilişkilerinde de görülmektedir.

Özellikle de Beşir ve Cemile ile olan ilişkilerinde bu keskin bir şekilde görülmektedir. Beşir’i yakın bir arkadaşı olarak görmesine rağmen, Beşir’in tasvip etmediği bir davranışı üzerine “Sana çok yüz verdim ben!” demiştir. Cemile Bihter’in dönüp dönmeyeceğini sorduğunda “Sana ne! Herkes işine baksın! Ne kadar rahat bir şekilde soruyor!” demiştir. Beraber büyüdüğü için çocukluk arkadaşı olarak gördüğünü beyan ettiği kişilere, duygu durumuna bağlı olarak, onların evdeki hizmetli konumlarını küçümseyici tavırlarla ve sesini yükselterek hissettirmektedir. Ani ve sık öfke patlamaları, akabinde kesinlik bildiren, sert söylemleri olmaktadır.

BKB’ye sahip bireylerde sıklıkla görülür. O günkü ruh hallerine bağlı olarak hep ya da hiç gibi kesinlik bildiren söylemlerde sıklıkla bulunurlar. Bu yazıyı okuduktan sonra birçok kişinin “Benim çevremde de bu davranışları sergileyen birçok insan var.” diye düşünmesi olağandır hatta “Acaba bende de mi bu hastalık var?” sorusunu kendisine soracak olanlar da vardır diye tahmin ediyorum ancak kişilik analizini yapmadan evvel belirtildiği üzere kişinin bu hastalığa sahip olması için BKB’nin en az 5 semptomunu göstermesi gerekir (Bozdağ, Yalçınkaya Alkar, 2018:47). İlaveten, bu konuda psikiyatristlere danışılmasının faydalı olduğunu belirtmekte fayda var.

Kaynakça

American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and statistical manual disorders. Washington, DC: Author.

Y. , Bozdağ, Ö. , Yalçınkaya Alkar. (2018). Sınır (Borderline) Kişilik Bozukluğu: Bir Vaka Çalışması. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 5(2), 43–58. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ayna/issue/36310/435935.

Kaynakça

• Kaynakça
• American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and statistical manual disorders. Washington, DC: Author.
• Y. , Bozdağ, Ö. , Yalçınkaya Alkar. (2018). Sınır (Borderline) Kişilik Bozukluğu: Bir Vaka Çalışması. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 5(2), 43–58. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ayna/issue/36310/435935.