Sporcular zaman zaman maç, antrenman veya yarış esnasında çeşitli sakatlıklara maruz kalabiliyorlar. Bu sakatlıklar bazen kısa sürede iyileşebilse de bazen maalesef uzun süreli sakatlıklar da yaşanabiliyor. Sakatlık sürecinde hem takım arkadaşlarından hem de antrenmanlardan uzakta kalan sporcular, bu süreçte fiziki sıkıntıların yanı sıra psikolojik olarak da çöküş yaşayabilirler. Bu yüzden sakatlık yaşayan sporcuların fizik tedavi ile birlikte psikolojik destek almaları da büyük önem taşır.
Peki bu süreçte sporcular ne gibi duygularla yüzleşir? Sakatlık, sporcu için sadece fiziksel bir kısıtlanma değil, aynı zamanda sevilen bir uğraşın ve alışılmış yaşam biçiminin kaybıdır. Bu kayıp karşısında sporcuların verdikleri tepkiler, yas sürecinin evreleri (inkar, öfke, depresyon ve kabullenme) çarpıcı benzerlikler gösterir (Kübler-Ross, 1969; Heil, 1993). İlk aşamada sporcu, sakatlığın ciddiyetini görmezden gelerek “inkar” yoluna gidebilir ve ” Ben zaten birkaç güne sahaya dönerim, ciddi bir durum yok.” yanılsamasına tutunabilir. Fakat sporcu yaşadığı sakatlığın ciddiyetinin farkına vardıkça, bu yanılsamanın yerini “Neden ben?” sorusunun eşlik ettiği yoğun bir “öfke” aşamasına bırakır. Tedavi süreci uzadıkça ve sahalardan uzak kalma süresi netleştikçe, sporcu bir tür çaresizlik ve “depresyon” evresine girer. Evans ve ark. (2000) tarafından vurgulandığı üzere, bu yas evrelerinin sağlıklı yönetilmesi ve “kabullenme”ye ulaşılması, rehabilitasyonun başarısını belirleyen en kritik faktördür. Bu evreye ulaşabilmek için de sporcunun birlikte çalıştığı koçu ve psikoloğu önemli bir rol oynamaktadır.
“Ben Kimim?” Sorusu ve Kimlik Kaybı
Sakatlık sürecinde sporcuları en çok zorlayan şey “ben kimim?” sorusuyla yüzleşmektir. Bu soru da beraberinde birkaç cümle önce belirttiğim yas evrelerini ( inkar, öfke, depresyon ) ve sahalara geri dönüşte yaşanan “re-injury anxiety” yani tekrar sakatlanma kaygısını getirir. Aslında sporcuyu sadece fiziki sakatlık değil aynı zamanda kimlik kaybı zorlar.
Pek çok sporcu için spor, sadece bir hobi değil; özsaygılarının ve kimlik tanımlarının ( “ben kimim?” sorusuna verdikleri cevaplarının ) temel ve hatta kimi zaman da tek kaynağıdır ( Brewer ve ark., 1993). Fakat bu ‘tek yönlü’ kimlik gelişimi, beraberinde yazının başında da bahsettiğim re-injury anxiety yani tekrar sakatlanma kaygısı, kadro dışı kalma veya sporcu kariyerinin bitmesi gibi durumlar yaşadığında, kendini yalnızca ‘sporcu’ olarak tanımlayan kişilerin bu alışılmadık ve yeni duruma uyum sağlaması, çok yönlü kimliğe sahip ve kendini sadece sporcu olarak tanımlayan kişilere oranla çok daha fazla sancılı olmaktadır ( Brewer, 1993; Grove ve ark., 1997 ).
Kariyer Olgunluğu ve Gelecek Kaygısı
Kayıplar, insanın kendisini tanımlama biçimini kökten değiştirebilme gücüne sahiptir (Harvey, 1996 ). Bu nedenle, tüm psikolojik yatırımını yalnızca spor üzerine kuran bireylerin benlik algısı, bu katılımı tehdit eden olaylar karşısında sarsılmaya mahkumdur. Sonuç olarak sporcu, sadece sahadaki varlığını değil, hayata karşı duyduğu genel yetkinlik ve yeterlilik hissini de kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya kalır ( Danish , 1986; Pearson & Petitpas, 1990). Tam da bu noktada, sporcuyu bekleyen asıl tehlike düşük kariyer olgunluğu olarak karşımıza çıkar. Murphy, Petitpas ve Brewer (1996) tarafından yapılan çalışma, kendisini sadece ‘sporcu’ kimliğiyle tanımlayan bireylerin, spor dışındaki profesyonel alanlara dair farkındalıklarının ve hazırlık seviyelerinin daha zayıf olduğunu ortaya koymaktadır. Bu durum, sakatlık anında sporcuyu çift yönlü bir çıkmaza sürükler: Sporcu sadece sahadaki yerini kaybetmekle kalmaz; aynı zamanda ‘Eğer spor biterse ben kimim ve ne yapabilirim?’ sorusuna verecek bir cevabı olmadığı gerçeğiyle yüzleşir. Dolayısıyla, kariyer olgunluğu düşük olan sporcular için rehabilitasyon süreci, sadece bir kasın iyileşmesi değil, belirsiz bir geleceğe karşı verilen büyük bir varoluş mücadelesidir.
Sonuç Olarak
Sonuç olarak, sakatlık rehabilitasyonu sadece fiziksel bir ‘sahaya dönüş’ süreci olarak değil, sporcunun sarsılan kimliğini yeniden inşa eden bütüncül bir ‘hayata dönüş’ perspektifiyle ele alınmalıdır. Sporcunun yaşadığı yas evrelerini anlamak, kimlik kaybıyla baş etmesine yardımcı olmak ve düşük kariyer olgunluğunun yarattığı gelecek kaygısını dindirmek, tedavinin ayrılmaz bir parçasıdır. Nihayetinde bir sporcuyu sadece kazandığı başarılar veya sahip olduğu atletik yetenekler için değil, tüm bu sıfatların ötesindeki ‘birey’ kimliğiyle desteklemek, iyileşme sürecinin en güçlü ve en kalıcı ilacı olacaktır. Zihinsel dayanıklılık, fiziksel iyileşmenin bittiği yerde değil, sporcunun kendisini yeniden tanımlayabildiği yerde başlar.
Referanslar
-
Ardern, C. L., et al. (2014). Psychological responses of the athlete in the transition from injury back to sport. British Journal of Sports Medicine.
-
Brewer, B. W. (1993). Self-identity and sport injury. Applied Health Care Psychology.
-
Brewer, B. W., Van Raalte, J. L., & Linder, D. E. (1993). Athletic identity: Hercules’ muscles or Achilles’ heel? International Journal of Sport Psychology.
-
Cornelius, A. E. (1995). Social support and athletic identity: Relationship to psychological response to injury and rehabilitation. Journal of Applied Sport Psychology.
-
Danish, S. J. (1986). Psychological aspects of the care and treatment of athlete’s injuries. Sport Psychology.
-
Evans, L., Hardy, L., & Mitchell, I. (2000). Psychological responses to injury: A review of current considerations. European Journal of Sport Science.
-
Grove, J. R., Lavallee, D., & Gordon, S. (1997). Coping with retirement from sport: The role of athletic identity. Journal of Applied Sport Psychology.
-
Hardy, C. J., & Crace, R. K. (1990). Dealing with injury: Depicting the stages of grief. Athletic Training.
-
Harvey, J. H. (1996). Embracing their memory: Loss and the psychology of storytelling. Needham Heights, MA: Allyn & Bacon.
-
Heil, J. (1993). Psychology of Sport Injury. Human Kinetics Publishers.
-
Kvist, J., et al. (2005). Fear of re-injury: A hindrance for returning to sports after anterior cruciate ligament reconstruction. Knee Surgery, Sports Traumatology, Arthroscopy.
-
Kübler-Ross, E. (1969). On Death and Dying. Macmillan.
-
Murphy, S. M., Petitpas, A. J., & Brewer, B. W. (1996). Identity foreclosure, athletic identity, and career maturity in intercollegiate athletes. The Sport Psychologist.
-
Pearson, L., & Petitpas, A. J. (1990). Transitions of athletes: Developmental and preventive perspectives. Journal of Counseling & Development.
