Kulaklığınızı taktınız, yürüyüş yapıyorsunuz. Etrafa bakarken aynı zamanda aklınızdan binlerce düşünce geçiyor… Bazen geçmişinizi, bazen geleceğinizi, bazense kendinizi olmak istediğiniz yerlerde, masalarda ya da bir ülkede görüyorsunuz. Bazen sizi tedirgin eden şeyleri düşünürken bazense kurduğunuz o hayalden hiç uzaklaşmak istemiyorsunuz. Hayal kurmak sizin için ne ifade ediyor? Ya da şöyle diyelim; hayal kurarken zamanın nasıl akıp gittiğini fark etmediğiniz hiç oldu mu, içinden hiç çıkmak istemediğiniz hayallere ne sıklıkta dalarsınız? Bazı zamanlarda hayalin içinde gerçeklikten hiç koptuğunuzu hissettiğiniz oluyor mu? Kendinizi hayal kurmaya kaptırıp birden hayali gerçekliğe taşıdığınız oldu mu? Hayalin içinde kendinizi kendi kendinize konuşurken buldunuz mu? Kendi kendinize durup ‘Ben şu an ne yapıyorum?’ diye sordunuz mu? Bunların hepsini herkes hayatında en az bir kere yaşamıştır. Fakat Malapdative Daydreaming’i (Malapdatif Hayal Kurma) normal hayal kurmaktan ayıran şey nedir?
Hayalden çıkıp gerçek hayata dönmeniz zor oluyor mu?
Malapdative Daydreaming Nedir?
Psikoloji tarihinde hayal kurma olgusuna ilk kez Sigmund Freud değinmiştir. Freud, hayal kurmayı insan zihninin derinlerindeki arzuların ve bastırılmış duyguların ifade ediliş biçimi olarak ele almıştır (Freud, 1900). Carl Jung ise hayal kurmanın bireysel gelişimindeki önemini vurgulamıştır (Jung, 1959). Hayal kurmak daha birçok tanımla açıklanmıştır. Fakat, bazı bireyler normalin dışında saatlerce hayal kurabilmekte ve kurdukları farklı hayalleri tekrar tekrar canlandırabilmektedir. Bu hayallerin içinde bireyler farklı kimliklerde de olabilmektedir. Bu hayal kurmaları normalden ayıran en belirgin ölçüt ise bireylerin günlük yaşamdaki sorumluluklarını aksatmalarına sebep olmaları ve bireylerin bu hayalleri kurabilmek için kendilerini sosyal olarak izole etmeleridir. Bu olguyu ilk defa ele alan Eli Somer olmuş ve bu olguya ‘Malapdative Daydreaming’ (Malapdatif Hayal Kurma) adını vermmiştir (Somer, 2002).
Peki, Bu Hayalleri Bu Kadar Çekici Yapan Nedir?
1. Kontrol Hissi
Gerçek hayatta kontrol edemediğimiz çok şey var. Hayallerde ise:
-
Kim olduğumuz,
-
Ne söylediğimiz,
-
Karşımızdakinin nasıl davrandığı tamamen bizim elimizde.
Bu, hayalleri “güvenli” kılar.
2. Anlaşılma ve Onay İhtiyacı
Hayallerde:
-
Cümlelerimiz yarım kalmaz,
-
Yanlış anlaşılmayız,
-
Tepkiler tam istediğimiz gibidir.
Gerçek hayatta eksik kalan duygusal ihtiyaçlar, hayallerde tamamlanır.
3. İdeal Benlik
Hayaller genellikle:
-
Daha cesur,
-
Daha net,
-
Daha değerli hissettiğimiz bir benliği sahneye çıkarır.
Bu benlik, olmak istediğimiz hâle çok yakındır.
4. Gerçek Hayatın Yoruculuğu
Hayaller, kaçtığımız için değil; dayanmak zor geldiği için çekicidir.
-
Yorgunluk,
-
Hayal kırıklıkları,
-
Yalnızlık zihni içe doğru çeker.
Hayaller bazen kaçtığımız yer değil, tutunduğumuz yerdir.
Bu Hayaller ne Zaman Masum Olmaktan Çıkar?
1. Hayalden Çıkmanın Zorlaşması
Sorun hayale girmek değil; oradan geri dönmenin zor olmasıdır.
2. Gerçek Hayatın Ertelenmesi
-
Yapılması gereken işler,
-
İlişkiler,
-
Sorumluluklar sessizce geri plana düşmeye başlar.
3. Hayale Girmek İçin Bilinçli Koşullar Yaratma
Yalnız kalma isteği, müzik, tekrar eden ritüeller…
4. Hayal Sonrası Duygu
Rahatlama değil;
-
suçluluk,
-
boşluk,
-
daha fazla kaçma isteği.
Hayal, hayatın yerine geçtiğinde fark edilmesi gerekir.
Malapdative Daydreaming en Çok Hangi Psikolojik Bozukluklarla Yan Yana Görülür?
Burada kritik nokta şu: Maladaptive Daydreaming tek başına bir tanı değildir. Ama çoğu zaman bazı psikolojik zorlanmalarla birlikte ortaya çıkar.
-
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB): MD yaşayan bireylerde, özellikle “dikkat eksikliği/dikkatsizlik” (inattention) belirtileri kontrol grubuna göre çok daha yüksek çıkmıştır.
-
Obsesif-Kompulsif Bozukluk (OKB): MD, OKB’nin ritüelistik davranışlarından ziyade “obsesif düşünce” boyutuyla daha güçlü bir ilişki sergilemektedir.
-
Disosiyasyon (Çözülme): Özellikle “absorpsiyon” (bir şeye aşırı odaklanıp dış dünyadan kopma) belirtileri MD ile en güçlü bağı gösteren faktörlerden biridir (Bigelsen vd., 2016).
Malapdative Daydreaming Psikolojik Bir Sendrom Mudur?
-
Klinik Bir Fenomen: Araştırmalar, MD’nin kendine has özellikleri olan, “yeterince araştırılmamış bir ruh sağlığı bozukluğu” ve “benzersiz bir klinik sendrom” olduğuna dair güçlü bulgular sunmaktadır.
-
Resmi Statü: Henüz DSM-5 gibi resmi tanı kitapçıklarında sınıflandırılmış bir bozukluk olmasa da, bazı araştırmalar MD’nin diğer bozukluklardan (OKB, DEHB gibi) klinik olarak farklılaştığını ve kendi başına bir tanı kategorisi olarak ele alınması gerektiğini savunmaktadır.
-
Ayırıcı Özellik: MD’yi normal hayal kurmaktan ayıran temel fark, hayallerin “kontrol edilemez” olması, kişiye “acı vermesi” ve günlük yaşam “işlevsellik” kaybına sebep olmasıdır.
Hayallerden Geri Dönmek
Hayal kurmak insan zihninin en doğal sığınaklarından biridir; bazen dinlenmek, bazen dayanabilmek içindir. Ancak hayaller, gerçek hayatın yerine geçtiğinde fark edilmeden bir mesafe yaratır. İnsan farkına varmadan hayallerde daha çok yaşar, gerçeği ise erteler. Belki de önemli olan hayalleri susturmak değil, onların bizi nereden çağırdığını anlamaktır. Çünkü zihin ne kadar uzağa giderse gitsin, hayat her zaman dönülmesi gereken bir yerde durur.
