Giriş
Kişilik, bireylerin yaşamlarına etkisi yüksek olan bir kavram olarak karşımıza çıkar. Bireyler yaşamlarındaki çoğu seçimi kişiliklerine göre yapar. Bunu yaparken amaçladıkları şey seçimlerin sonuçlarının kendilerini memnun etmesidir. Meslek seçimi de bu seçimlerin arasında yer alır ve bu seçimin kişiliğe uygun yapılması bireylerin yaşamını daha mutlu sürdürmesine yardımcı olabilir.
Beş Faktör Kişilik Özellikleri
Beş Faktör teorisi, Costa ve McCrae tarafından geliştirilmiş bir teori olup pek çok alanda kullanılır (Tatlılıoğlu, 2013).
-
Dışadönüklük: Dışadönük bireyler sosyal, konuşkan, arkadaş canlısı ve neşeli özellikleriyle kendilerini gösterirler. Dışadönüklüğün düşük olduğu durumda ise bireyler içedönük olup yalnızlığı tercih ederler (Tatlılıoğlu, 2013).
-
Nevrotiklik: Duygusal dengesizlik olarak da adlandırılan bu kişilikte bireyler endişe, kızgınlık, kaygı duygularını yoğun şekilde yaşarlar. Düşünmeden hareket edip diğer kişilerle çatışma yaşayabilirler. Nevrotikliğin düşük olduğu durumda ise bireyler daha soğukkanlı ve sakin özellikler gösterirler (Tatlılıoğlu, 2013).
-
Deneyime Açıklık: Deneyime açık kişiler yaratıcı, değişime kolay uyum sağlayan, meraklı özellikleriyle ön plana çıkarlar (Tatlılıoğlu, 2013). Düşük olduğu durumda ise düzenini sevip onun değişmesini istememe kendini gösterir.
-
Uyumluluk: Uyumlu kişiler diğer kişilerle daha iyi anlaşır, iş birliğine yatkındır, iletişim kurma konusunda iyidirler (Tatlılıoğlu, 2013). Hoşgörülü, iyi niyetli ve kibarlardır. Uyumlu olmayan kişiler ise iş birliğine kapalı, sinirli, kaba özellikleriyle ön plana çıkar.
-
Sorumluluk: Sorumluluk kendisini disiplin, planlama, organizasyon, çalışkanlık ve dikkatlilikle gösterir (Tatlılıoğlu, 2013). Düşük sorumluluk ise dikkatsizlik ve hedefe ulaşmada düşük kaygı olarak kendisini gösterir.
Kişiliğin Meslek Seçimine Etkisi
-
Rutin İşlerde Çalışanların Kişilikleri: Her gün belli bir rutinin takip edilmesi gereken meslek gruplarında çalışan kişiler daha az dışa dönüklük, deneyime açıklık ve nevrotiklik özelliği gösterirler (Demirgil ve Erdem, 2019). Buradan içe dönük, düzeni seven, soğukkanlı ve sakin kişilerin bu meslekleri daha fazla tercih ettikleri çıkarılabilir. Teknik işlerde çalışan kişilerde de sorumluluk özelliği gözlemlenebilir.
-
İşletme Ve Yönetim Alanlarında Çalışanların Kişilikleri: Bu alanlarda çalışmayı tercih edenler ise daha uyumlu ve dışa dönük kişiler olarak karşımıza çıkar (Demirgil ve Erdem, 2019).
-
Sosyal Mesleklerde Çalışanların Kişilikleri: Doktorluk, öğretmenlik gibi meslekleri tercih eden kişiler daha dışa dönük özellikleriyle ön plana çıkar (Demirgil ve Erdem, 2019). Ayrıca öğretmenler deneyime açıklık ve uyumluluk özelliklerini de gösterebilirler. Doktorlarda ise nevrotiklik düşük olup sorumluluk, uyumlulukla deneyime açıklık özellikleri yüksektir (Demirgil ve Erdem, 2019).
-
Satış Ve Pazarlama Alanlarında Çalışanların Kişilikleri: Bu alanlarda çalışanlar ise diğerlerine göre anlamlı derecede dışa dönük, deneyime açık ve duygusal olarak dengeli özellikler gösterir (Demirgil ve Erdem, 2019).
Kişiliğin Meslek Uyumuna Etkisi
Kariyer uyum yeteneği: Kariyer uyumuna kişilik özelliklerinden dışadönüklük, sorumluluk, deneyime açıklık, duygusal denge ve sorumluluk olumlu etki eder (Sartık ve Ballı, 2020). Uyumluluğun ise kariyer uyumuna bir etkisi bulunmaz (Sartık ve Ballı, 2020).
İş deneyimi: İşyerindeki deneyimde, nevrotiklik ve dışadönüklüğün etkisi diğerlerine göre daha fazladır (Demirgil ve Erdem, 2019). Nevrotiklik kişinin işyerindeki enerjisini olumsuz etkilerken, dışadönüklük olumlu etkiler (Bayram, Demirtaş ve Karaca, 2019).
Sonuç
Kişilik özellikleri, bireylerin davranış örüntüleri ve seçimlerini açıklamaya yardımcı olan bir kavram olarak karşımıza çıkar. Meslek seçimi de kişilerin yaşamlarında önemli bir seçim olduğundan, dikkatli ve bilinçli yapılması önem taşır. Kişilik de meslek icrasında önemli bir etkiye sahip olduğundan, onun da göz önünde bulundurulması önemlidir. Beş Faktör, bireyler ve kurumlar tarafından kullanılan bir kişilik teorisidir. Çeşitli mesleklerle beş faktörün boyutları uyumluluk gösterir.
Kaynakça
Bayram, A., Demirtaş, Ö., & Karaca, M. (2019). BEŞ FAKTÖR KİŞİLİK ÖZELLİKLERİNİN İNSAN ENERJİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: BİR ALAN ARAŞTIRMASI. Anadolu Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 4-22.
Demirgil, Z. ve Erdem, R. (2019). Meslek ve Kişilik Etkileşiminin Büyük Beşli ve RIASEC Model Çerçevesinde Değerlendirilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 35, 231-248. https://izlik.org/JA74TD44DR
Sartık, H., & Ballı, A. İ. K. (2020). KİŞİLİK ÖZELLİKLERİNİN KARİYER UYUM YETENEĞİNE ETKİSİ: ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(1), 68-86.
Tatlılıoğlu, K. (2013). ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN BEŞ FAKTÖR KİŞİLİK KURAMI’NA GÖRE KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ ALT BOYUTLARININ BAZI DEĞİŞKENLERE GÖRE İNCELENMESİ*. Tarih Okulu Dergisi, 201-4(XVII). https://doi.org/10.14225/Joh400
