Modern dünya bize pek çok şey vaat ediyor: daha hızlı internet, daha konforlu evler, binlerce kişisel gelişim rotası ve akıllı telefon ekranlarımızdan taşan kusursuz hayatlar. Ancak tüm bu vaatlerin gölgesinde sinsi bir zorunluluk da evlerimize sızıyor: Sürekli iyi, pozitif ve mutlu hissetme zorunluluğu.
Sosyal medyayı açtığınızda karşınıza çıkan “Sadece olumlu düşün!”, “Bugün harika bir gün olacak, inan!” ya da “Negatif enerjiyi hayatından çıkar!” sloganları ilk başta masum birer motivasyon cümlesi gibi görünebilir. Ancak psikoloji literatüründe giderek daha fazla yer bulan bir kavram, madalyonun diğer yüzünü görmemizi sağlıyor: Toksik Pozitiflik (Toxic Positivity). Peki, ne ara mutluluk bir varoluş halinden çıkıp, yerine getirilmesi gereken bir performans ödevine dönüştü? Ve daha da önemlisi; biz gerçekten sürekli mutlu olmak zorunda mıyız?
Pozitifliğin Karanlık Yüzü
İnsan psikolojisi, tek bir rengin hakim olduğu monoton bir tuval değildir. Korku, kaygı, öfke, hüzün ve hayal kırıklığı da en az neşe ve coşku kadar evrimsel olarak işlevsel ve insani duygulardır. Örneğin, korku bizi tehlikelerden korur, hüzün bir kaybı sindirmemize yardımcı olur, öfke ise sınırlarımızın ihlal edildiğini bize fısıldar.
Buna rağmen, toplumsal bir baskı mekanizması haline gelen “iyi hissetme” diktası, bu zorlu ama öğretici duyguları adeta birer “başarısızlık” kriteri gibi sunuyor. Bir yakınınızı kaybettiğinizde ya da işten çıkarıldığınızda size hemen “Her şerde bir hayır vardır, dik dur” denmesi, hissettiğiniz acıyı hafifletmez; aksine, acı çektiğiniz için bir de suçluluk duymanıza yol açar.
“Gerçekleri halının altına süpürmek, evi temiz kılmaz; sadece basılacak engebeli alanlar yaratır. Duyguları bastırmak da tam olarak böyledir.”
Kişi, hissettiği olumsuz duyguyu yok saymaya ve dışarıya yapay bir mutluluk maskesi sunmaya zorlandığında, o duygu ortadan kaybolmaz. Aksine, psikosomatik ağrılar, kronik kaygı veya ani öfke patlamaları şeklinde yüzeye çıkmak üzere derinlerde birikir.
“Mutluluk Endüstrisi” ve Pazarlanan Duygular
Bugün mutluluk, sadece psikolojik bir durum değil, aynı zamanda milyarlarca dolarlık bir endüstridir. “Daha mutlu olmanın 5 yolu”, “Mutluluk getiren kristaller”, “Pozitif düşünce kampları”… Bu endüstri bize sürekli bir şeylerin eksik olduğunu ve o eksiği tamamlarsak nihai mutluluğa ereceğimizi vaat eder.
Ancak psikolojide Hedonik Adaptasyon (Hedonic Treadmill) denilen bir kural vardır. İnsanlar hayatlarında ne kadar büyük bir olumlu değişiklik yaşarlarsa yaşasınlar (örneğin piyangoyu kazanmak veya hayalindeki işe girmek), bir süre sonra eski baz mutluluk seviyelerine geri dönerler. Yani, sürekli ve kesintisiz bir mutluluk zirvesinde yaşamak biyolojik ve psikolojik olarak mümkün değildir.
Mutluluğu bir varış noktası olarak konumlandırmak, bizi bitmek bilmeyen bir koşu bandına hapseder. Koşarsınız, yorulursunuz ama hep aynı yerdesinizdir. Bu durum bir süre sonra yetersizlik hissini doğurur: “Herkes mutlu, ben neden başaramıyorum?”
Çözüm: Radikal Kabul ve “İyi Hissetmeme” Özgürlüğü
Psychology Times Türkiye okurları olarak, ruh sağlığının tanımını yeniden yapmaya ihtiyacımız var. Sağlıklı bir zihin, hiç dalgalanmayan durgun bir deniz değil; fırtınalara rağmen suyun üstünde kalabilen bir gemidir.
Sürekli iyi hissetme baskısından kurtulmanın yolu, Radikal Kabul (Radical Acceptance) felsefesinden geçer. Radikal kabul, acıyı veya olumsuz durumu sevmek demek değildir; o anki gerçekliği olduğu gibi, değiştirmeye çalışmadan kabullenmektir.
Kendinize İzin Verin: Bugün canınız hiçbir şey yapmak istemiyorsa, mutsuz ve öfkeliyseniz, kendinize bu duyguyu yaşamak için alan tanıyın. Duyguları Etiketlemeyin: Duyguları “iyi” veya “kötü” diye ayırmayı bırakın. Onlar sadece hava durumu gibidir; gelirler, bulutlanırlar, yağmur bırakırlar ve eninde sonunda geçerler. “Kusursuz Mutluluk” İllüzyonunu Reddedin: Sosyal medyadaki filtrelenmiş hayatların gerçeği yansıtmadığını, herkesin kendi iç dünyasında bir mücadele verdiğini kendinize hatırlatın.
Son Söz
İnsan olmak, tüm duyguları kapsayan muazzam bir deneyim paketidir. Yas tutarken gülümsemeye çalışmak, içiniz kan ağlarken “her şey harika” demek ruhunuza yapacağınız en büyük haksızlıktır.
Sürekli mutlu olmak zorunda değiliz. Bazen yorgun, bazen kırgın, bazen de sadece “idare eder” olmak fazlasıyla yeterlidir. Unutmayın; ışığı anlamlı kılan, karanlığın varlığıdır. Kendinize iyi hissetmeme özgürlüğünü tanıdığınız gün, gerçek içsel huzura giden kapıyı da aralamış olacaksınız.
Kaynakça
- Wood, J. V., Perunovic, W. Q., & Beebe, J. W. (2009). Positive self-statements: Power for some, peril for others. Psychological Science, 20(7), 860-866.
- Grandey, A. A. (2000). Emotion regulation in the workplace: A new way to conceptualize emotional labor. Journal of Occupational Health Psychology, 5(1), 95.
- Brickman, P., Coates, D., & Janoff-Bulman, R. (1978). Lottery winners and accident victims: Is happiness relative? Journal of Personality and Social Psychology, 36(8), 917.
- Diener, E., Lucas, R. E., & Scollon, C. N. (2006). Beyond the hedonic treadmill: Revising the adaptation theory of well-being. American Psychologist, 61(4), 305.
- Linehan, M. M. (1993). Cognitive-behavioral treatment of borderline personality disorder. Guilford Press.
- David, S. (2016). Emotional Agility: Get Unstuck, Embrace Change, and Thrive in Work and Life. Avery.
