Belki de sıradan bir çarpıntı… Küçük bir baş ağrısı… Normal sayılabilecek bir yorgunluk… Birkaç dakika geçmeden kendini internette semptom ararken mi buluyorsun? Böylece artık sıradan değil, ciddi bir hastalığa yakalanmak üzere olduğuna inanmaya başladın. Gerçekten ciddi bir hastalığın mı var, yoksa zihninin seni buna mı inandırmaya çalıştığını sorgulamalısın?
Hipokondriyazis: Hastalık Kaygısı Nedir?
Hastalık kaygısı, kişinin bedensel belirtilerini yanlış yorumlayarak ciddi bir hastalığa sahip olduğu yönünde yoğun inançlar geliştirmesi ve buna bağlı olarak yoğun korku ve endişe duymasıdır. Kişi sık sık tansiyonunu ölçer, ateşine bakar ya da küçük bir gaz sıkışmasını apandisit sanarak acil servise gider. Bu korkuyu yaşayan bireyler için en ufak hastalık, zihinlerinde en dehşet verici hastalık senaryolarını tetikler; çünkü hastalığın bu kadar basit ve tedavi edilebilir olmasına rağmen inançları oldukça güçlüdür. Örneğin, ufak bir baş ağrısının beyinde tümör olduğuna işaret ettiğini düşünmek gibi. Zaman zaman bireylerde bu tarz düşüncelerin gelip gitmesi normal kabul edilirken, hastalık kaygısı yaşayan bireylerde bu düşünceler hayatlarının merkezine yerleşir.
Dijital Hipokondri: Siberkondriyazis Tehlikesi
Çağımızın en büyük gelişimlerinden biri olan teknolojinin ilerlemesi, her bilgiye kolayca erişim imkanı sunarak hastalık kaygısının da değişmesine neden oldu. Büyük bir bilgi havuzunun içinde bireyler, doktorların teşhis ve tedavisine güvenmekte zorlanarak yapay zekadan değerlendirme raporu talep etmeye başladı. Burada ana düşünce, “Ya doktorun gözünden kaçarsa ya da doğru teşhis değilse?” şeklindedir. Kişi bu düşüncelerini internet üzerinden yaptığı gerçeklik payı olmayan hastalık senaryolarıyla pekiştirir ve kaygısı giderek artar. Kişinin internetteki bilgileri doğru şekilde ayrıştıramaması ve bu kaynakların hastalık kaygısını artırması, siberkondriyazis olarak adlandırılır. İnternette yapılan her arama, zihnin en dehşet verici ihtimallere tutunmasına neden olabilir.
Kısır Döngü: Kaygı Nasıl Beslenir?
Semptom fark edilir. Google’da araştırılır. En kötü ihtimaller bulunur. Kaygı tetiklenir ve artar. Bedensel belirtiler çoğalır. Tekrar araştırma yapılır. Kişi rahatlamak ve bir tanı bulmak için yaptığı araştırmalarla kaygısını daha da artırır. Nitekim çalışmalar, internet aramalarının kaygıyı artıran bir geri besleme döngüsü oluşturduğunu vurgulamaktadır.
Peki Beyin Neden Böyle Davranır?
İnsan beyni belirsizliklere karşı tetiktedir. Çünkü evrimsel olarak, olası tehlikeleri erken fark etmek ve önlem almak hayatta kalmanın ilk kuralıdır. Bu nedenle beyin, belirsiz bir durumu genelde en kötü, dehşet verici ihtimallerle doldurma eğilimindedir. İnternet bu eğilimi pekiştirir. Kişi daha önce fark etmediği belirtileri varmış gibi hissetmeye başlar ve bunu hastalıkla ilişkilendirir. Böylece yeni kaygıların ortaya çıkması kaçınılmazdır.
Hastalık Kaygısının Tedavisi Var Mı?
Hastalık kaygısının tedavisi, temel olarak Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) yöntemidir. Bu yöntemle zihinsel çarpıtmaları fark etme ve olumsuz, abartılı düşünceleri değiştirme çalışılır. Örneğin, “Midem ağrıyor, kesin ülserim var” şeklindeki otomatik bir düşüncenin “Stres, mide ağrısı yaşamama neden oluyor” gibi daha gerçekçi düşüncelerle değiştirilmesi sağlanır. Buna ek olarak, uzman doktor eşliğinde biyopsikolojik tedavi uygulamaları da mevcuttur.
Sonuç: Zihnin çarpıtmaları, bedenini yorar. Bilginin ulaşılabilir oluşu, her bilginin doğru olduğu anlamına gelmez. Bazen yalnızca kaygıyı büyütür. Bedeninin sana verdiği bu sinyallerin altında, görülmek ve duyulmak isteyen bir duygu olabilir. Geçmişten gelen yükler bedenini yorar, zihnin gerçeklikten uzaklaşır. Kendini tanımak, korkularınla yüzleşmek, duygularına izin vermek ve destek almak, iyileşmenin anahtarıdır. Çünkü beden, sustuğumuz yerde konuşmaya başlar.
Kaynakça
- Hocaoğlu, Ç. (2015). A different hypochondriasis: A case report. Journal of Mood Disorders, 5(1), 36–39.
- Jungmann, S. M. et al. (2024). Is cyberchondria specific to hypochondriasis? Journal of Anxiety Disorders.
- PubMedStarcevic, V., & Berle, D. (2013). Cyberchondria: Conceptual issues and challenges.
- Abu Khait, A. et al. (2022). Cyberchondria and anxiety sensitivity.
- Menon, V. et al. (2020). Cyberchondria: conceptual relation with health anxiety.
- PsychCentral (2021). What is cyberchondria?
- BMC Public Health (2025). Cyberchondria and health anxiety.
