Kardeşlik ve Kardeş Kıskançlığı
Kardeş ile kurulan bağ uzun yıllar boyunca devam edecek olan en sağlam bağlardan birisidir. Bir kardeşe sahip olmak küçük çocuk üzerinde sosyal becerilerin artması, dil gelişiminin ilerlemesi, kültürel aktarımın sağlanması, sosyal model alma yolu ile oyun davranışlarının gelişmesi bakımından önemli katkılar sunmaktadır (Palacios vd., 2016).
Bu olumlu gelişmelerin yanı sıra bir kardeşe sahip olmak olumsuz davranışların görülmesine de sebep olabilmektedir (Weiner vd., 2010). Yeni doğan kardeşi kıskanmak doğal bir duygudur (Yavuzer, 1998; Yörükoğlu, 2010). Çünkü özerklik kazanana kadar çocuklar özbakım, beslenme, eğitim ve tehlikelerden korunma gibi konularda büyük ölçüde ebeveynlerine bağlı olarak yetişir.
Bu süre içerisinde yeni bir kardeşin dünyaya gelmesi bebeğin ihtiyaçlarının ihmal edilebilmesine sebebiyet vermektedir. Ancak biricik olma ve ebeveynlerin sevgisinin sadece kendisine ait olması isteği kıskançlık duygusunu yoğunlaştırabilir (Bakırcıoğlu, 2015; Yavuzer, 2009; Hilland Davis, 2000; Coles, 2015).
Kardeş Kıskançlığı Belirtileri Nelerdir?
-
Gelişim dönemlerinde gerileme görülebilir. Alt ıslatma, parmak emme, bebek gibi konuşma, bebeksi tavırlar, yürüyebilmesine rağmen emeklemek gibi davranışlar gözlenir.
-
Ev içerisindeki bütün ilginin başka birisine yönelmesi karşısında bazı çocuklarda içe kapanma, aile bireylerinden uzaklaşma, yemek yememe ve ardından zayıflama görülür.
-
Kardeşe karşı saldırgan davranışlarda bulunur. Huzursuz, sıkıntılı ve öfkeli olabilir. Vurma, ısırma, çimdikleme, oyuncakları kırma, ağlama, tutturma ve bağırma gibi davranışlar gözlenir.
-
Bazı çocuklarda ise kıskançlık duygusu, kardeşe olan aşırı düşkünlükle kendini gösterir. Örneğin, okşarken fazla sıkıştırır. Burada çocuk kıskançlık duygusunu gizlemektedir.
-
Bazı çocuklarda mide bulantısı, baş ağrısı gibi somatik belirtiler olabilir.
Kardeş Kıskançlığı Neden Olur?
1. Ebeveyn İlgisinin Gideceği Korkusu
Yeni kardeşin gelişi ilk çocukta bir merak ve koruma duygusu yaratsa da aynı zamanda yeni doğan kardeş kıskançlığını getirmektedir.
2. Aile Tutumları
Anne ve babaların hatalı davranışları da kardeş çatışmasını tetikleyen faktörlerdendir. Bu hatalı ebeveyn tutumları arasında kardeşleri karşılaştırmak, büyük çocuğu kreşe vermek, aşırı baskıcı ve otoriter olmak, fazla izin verici olmak, dengesiz kararlar vermek, aşırı koruyucu olmak, ilgisiz olmak veya çocuklar arası ayrım yapmak gibi davranışlar bulunmaktadır.
3. Cinsiyet
Abla kardeş kıskançlığı ve abi kardeş kıskançlığını tetikleyen sebeplerden biri de cinsiyettir.
4. Yaş
Çocuk gelişimi açısından araştırmalar özellikle beş yaş altı çocuklarda yeni gelen kardeşe daha kıskanç tavırların sergilendiğini göstermektedir.
5. Doğum Sırası
Uzmanlara göre doğum sırasına göre çocuklar aile ilişkilerini daha farklı şekillerde yaşamaktadırlar.
Kardeş Kıskançlığı Nasıl Önlenir?
Kardeş kıskançlığı sorununu önlemek çoğu zaman anne ve babanın elindedir. Anne ve baba davranış ve tutumlarını değiştirdiklerinde kardeşler arası çatışmalarda yatışma ve sakinleme görülmektedir.
Özellikle hamilelik döneminde çocuğu tüm süreçlere dahil etmek oldukça önemlidir. Çocuğa hamilelik açıklanmalı ve onun dilinde sorduğu her soruya açıkça anlayabileceği şekilde cevap verilmelidir.
Kardeşler arası rekabeti tetikleyen noktaları ortadan kaldırmak gerekmektedir. Anne ve baba her daim demokratik olmalıdır. Hoşgörülü ve destekleyici ebeveynlik oldukça önemlidir.
KAYNAKÇA
Adler, A. (2001). İnsanı Tanıma Sanatı (K. Şipal, Çev.). İstanbul: Say Yayınları.
Bakırcıoğlu, R. (2015). Çocuk ve ergende ruh sağlığı. İstanbul: Anı Yayıncılık.
Kolak, A. M., Volling, B. L. (2010). Sibling Jealousy in Early Childhood: Longitudinal Links to Sibling Relationship Quality. Infant and Child Development, (20), 213-226.
Palacios, N., Kibler, A. K., Yoder, M., Baird, A. S., & Bergey, R. (2016). Older sibling support of younger siblings socio-emotional development: A multiple-case study of second-generation Mexican and Honduran children’s initiative and construction. Hispanic Journal of Behavioral Sciences, 38(3).
Shulman, B. H & Mosak, H. H. (1977). Birth Order And Ordinal Position: Two Adlerian Views. Journal Of Individual Psychology, 33(1): 114-121.
Weiner, I. B., & Craighead, W. E. (2010). The Corsini encyclopedia of psychology (4.Baskı). John Wiley & Sons.
Whipple, E. E., & Finton, S. E. (1995). Psychological maltreatment by siblings: An unrecognized form of abuse. Child and Adolescent Social Work Journal, 12(2), 135-146.
Yavuzer, H. (1998). Bedensel, zihinsel ve sosyal gelişimiyle çocuğunuzun ilk 6 yılı. İstanbul: Remzi Kitabevi.
Yavuzer, H. (2018). Ana-Baba ve Çocuk. İstanbul: Remzi Kitabevi.
