İnsan, dünyaya tek başına gelir ama hayatını hiçbir zaman tamamen yalnız yaşamaz. Doğduğu aile, büyüdüğü ortam, konuştuğu insanlar, dinlediği arkadaşlar ve örnek aldığı kişiler, zamanla insanın karakterine, psikolojisine, düşünce biçimine ve hatta maneviyatına şekil verir. Bu nedenle “İnsan çevresinin ürünüdür.” sözü yalnızca sosyal bir tespit değil, aynı zamanda psikolojik ve manevi bir gerçektir. Toplum içinde sıkça söylenen bir söz vardır: “Beş tane iyi arkadaşın varsa altıncısı sen olursun. Beş tane kötü arkadaşın varsa yine altıncısı sen olursun.” Bu ifade, insanın farkında olmadan çevresine benzediğini anlatır. Çünkü insan, sürekli yanında bulunduğu insanların davranışlarını, konuşmalarını, alışkanlıklarını ve bakış açılarını zamanla içselleştirir. İlk başta “Ben etkilenmem.” dese bile, tekrar eden davranışlar insan zihninde normalleşmeye başlar.
İnsan Neden Çevresinden Etkilenir?
İnsan sosyal bir varlıktır. Beynimiz yalnızca düşünmek için değil, uyum sağlamak için de çalışır. Bir grubun içinde kabul görmek isteyen kişi, zamanla o grubun davranışlarını taklit eder. Bu bazen bilinçli, bazen de tamamen farkında olmadan gerçekleşir. Mesela sürekli şikâyet eden insanların yanında bulunan biri, bir süre sonra kendisinin de sürekli olumsuz düşündüğünü fark edebilir. Sürekli dedikodu yapılan bir ortamda bulunan kişi, başta rahatsız olsa bile zamanla o konuşmaların doğal olduğunu düşünmeye başlayabilir. Aynı şekilde çalışkan insanların arasında bulunan biri, motivasyon kazanabilir, hedef koyabilir ve daha disiplinli hâle gelebilir. Çünkü insanın zihni, bulunduğu ortama göre şekil almaya meyillidir.
Maneviyat Üzerindeki Etkisi
Arkadaş çevresinin en büyük etkilerinden biri maneviyat üzerindedir. İnsan, bazen tek başınayken dikkat ettiği değerlere, yanlış bir çevrede zamanla uzaklaşabilir. Bunun sebebi çoğu zaman kötü niyet değil, alışma sürecidir. Sürekli alaycı, umursamaz veya boşluk hissi yaşayan kişilerle vakit geçiren biri, zamanla iç huzurunu kaybedebilir. Çünkü maneviyat yalnızca ibadetle değil, insanın ruh hâliyle de ilgilidir. Sürekli negatiflik içinde olmak, insanın iç dünyasını yorar. Bunun tam tersi de mümkündür. Güzel konuşan, saygılı, merhametli ve manevi yönü güçlü insanların yanında bulunan biri, kendisini daha huzurlu hissedebilir. Böyle insanların yanında insan, bazen istemeden bile kendisini düzeltmeye başlar. Daha dikkatli konuşur, daha bilinçli davranır ve daha fazla düşünür. Bu nedenle iyi bir arkadaş, bazen bir öğretmen kadar etkili olabilir. Hatta bazı dönemlerde insanın hayatını değiştirebilir.
Sonuç olarak, insan tamamen çevresinin esiri değildir; herkesin kendi iradesi vardır. Ancak çevrenin etkisini küçümsemek de büyük bir hatadır. Çünkü damlaya damlaya göl olur. Küçük davranışlar, küçük konuşmalar ve küçük alışkanlıklar zamanla insanın karakterini şekillendirir. İyi insanların yanında olmak, insanı her zaman mükemmel yapmaz ama doğru yönde geliştirir. Kötü alışkanlıkların yoğun olduğu bir ortam ise insanı fark ettirmeden dönüştürebilir. Bu yüzden insan yalnızca “Ben nasıl biriyim?” diye değil, “Ben kimlerle beraberim?” diye de düşünmelidir.
Tarihte Asimilasyon Korkusu
Tarih boyunca toplumlar, çevrenin insanı değiştirdiğini fark etmişlerdir. Bu nedenle bazı milletler, kendi kültürlerini korumak için çok dikkatli davranmıştır. Savaşta kazanılsa bile, kazanılan yere yerleşirken dikkat eden ülkeler olmuştur. Bazen kazanılan topraklara yerleşilmemiştir. Buradaki mesele düşmanlık değil, asimilasyon korkusudur. Asimilasyon, bir toplumun zamanla kendi kültürünü, dilini, değerlerini ve kimliğini kaybedip başka bir kültüre benzemeye başlamasıdır. Bu süreç bazen zorla, bazen de fark ettirmeden gerçekleşir. İnsan, sürekli hangi kültürün içinde yaşarsa, zamanla ona benzeme ihtimali artar. Bu, bireysel hayatta da böyledir. Sürekli kötü alışkanlıkların içinde bulunan biri, zamanla onları normal görebilir. Sürekli umutsuz insanların arasında bulunan biri, umut etmeyi unutabilir. Sürekli değersiz içeriklerin içinde yaşayan biri ise düşünce dünyasını kaybedebilir. Yani asimilasyon, yalnızca tarih kitaplarında geçen siyasi bir kavram değildir; günlük hayatta da insanın ruhunda gerçekleşebilir.
Sosyal Medya: Yeni Neslin Çevresi
Eskiden insanın çevresi daha çok fiziksel çevresiydi: arkadaşları, komşuları, okul ortamı… Ancak bugün sosyal medya, insanın çevresinin büyük bir parçası hâline gelmiştir. Artık insanlar günlerinin saatlerini ekrana bakarak geçiriyor. Kimi takip ettiği, ne izlediği ve hangi içerikleri tükettiği, düşünce yapısını doğrudan etkiliyor. Çünkü sosyal medya yalnızca eğlence sunmuyor, aynı zamanda zihni şekillendiriyor. Sürekli öfke, kavga, aşağılanma ve boş içerik izleyen bir insanın psikolojisi zamanla yorulabilir. Sürekli lüks hayatlar gören biri, kendi hayatını değersiz sanmaya başlayabilir. Sürekli kötü örnekleri izleyen biri, yanlış davranışları normal görebilir. Bunun tam tersi de mümkündür. Faydalı içerikler takip eden, kendisini geliştiren ve ilham veren insanları izleyen biri, daha bilinçli düşünebilir. Yeni bilgiler öğrenebilir, motivasyon kazanabilir ve hayata daha olumlu bakabilir. Bu nedenle sosyal medyada takip ettiğimiz insanlar, aslında bizim dijital arkadaş çevremizdir. İnsan, bazen fiziksel olarak yalnız olsa bile, zihinsel olarak sürekli takip ettiği insanların etkisi altındadır. Gün içinde en çok hangi sesleri duyuyorsak, zamanla iç sesimiz de onlara benzemeye başlayabilir.
İnsan Kendini Korumalıdır
Hayatta herkesten tamamen uzak durmak mümkün değildir. Ancak insan, kendisini aşağı çeken ortamlarla kendisini geliştiren ortamları ayırt edebilmelidir. Çünkü her ortam, insan ruhuna aynı etkiyi yapmaz. Bazı insanlar, insanın enerjisini tüketirken, bazıları ona huzur verir. Bazıları insanı boşluğa iterken, bazıları ise hedeflerini hatırlatır. Bu nedenle insan, bazen şu soruyu kendisine sormalıdır: “Bu ortam beni nasıl birine dönüştürüyor?” Çünkü önemli olan yalnızca bugün kim olduğumuz değil, bulunduğumuz çevrenin bizi yarın kime dönüştüreceğidir. Çevreni seçmek, aslında yarınki seni seçmektir.
