Günümüzde bir çok vakanın tedavisinde BDT ön plandadır. Bir zamanlar popüler olan Freud'un ve öğrencilerinin psikanalizine karşın BDT'nin daha hızlı sonuç veriyor olması ve bilimsel kanıtlara dayalı oluşu bilişsel davranışçı terapiyi öne çıkaran faktörlerden oldu. Tabi ki BDT de yıllar boyunca bazı süreçlerden geçti ve halen daha geçmekte. Bizim bu yazıdaki amacımız: BDT'yi diğer terapi ekolleriyle karşılaştırmaktan ziyade, geniş bir perspektifte BDT'nin gelişim süreçlerini ve şuan ilerlemekte olduğu yolu aktarmaktır.
DAVRANIŞÇILIK
Davranışçılığı günümüzde hala etkisi sürmekte olan birkaç deneyle açıklayabiliriz. Ama bundan önce davranışçılığa giden yolu açan yapısalcılık ve işlevselcilik kavramlarını incelemek teorinin felsefesini anlamaya yardımcı olacaktır.
YAPISALCILIK NEDİR
Yapısalcı teori, Wilhelm Wundt tarafından temeli atılıp Titchener tarafından bir ekol hâline getirilmiştir. Yapısalcılık, bilinçli deneyimi duyumlar (sensations), imgeler (images) ve duygulanımlar (affections) gibi temel öğelere ayırır. Sonra bu basit öğelerin birleşerek karmaşık deneyimleri nasıl oluşturduğunu araştırır. Wilhelm Wundt'un teorisine ise istemcilik adı verilir; zihnin deneyimleri nasıl seçtiği ve örgütlediğini irdeler, bu sayede örgütlenmenin zihinsel mekanizması hakkında bilgiye ulaşmayı hedefler. Titchener'ın duygulanım ve deneyim çözümlemesi, aklımıza duygu odaklı terapileri getiriyor olabilir ama bu yanlış bir bakış açısı olur çünkü yapısalcılık, duygulanımı bir terapi amacıyla değil, bilinçli deneyimin temel bileşenlerinden biri olarak inceler. Bu temel bileşenleri açıklamak için de içe bakış (introspection) yönteminde eğitimli kişiler, kontrollü koşullarda bir uyarana maruz bırakılır ve kendi düşünce ve hislerini raporlar. Herkese aynı uyaran, ortam ve talimat verilerek deney standartlaştırılmaya çalışılıyordu. Özellikle Titchener'ın yaptığı bu standardizasyondaki amaç, kişinin farklı deneyimler yaşayıp yaşamadığını ölçebilmekti. "Ölçebilmek" kelimesi yapısalcılıkta büyük bir öneme sahiptir, çünkü bu kişilerin amacı, "Zihinsel süreçleri bilimsel ve standart bir şekilde inceleyebilir miyiz?" sorusunun cevabını bulabilmekti. Bunun bir gereği olarak da Wilhelm Wundt, 1879 yılında Almanya'nın Leipzig kentinde ilk deneysel psikoloji laboratuvarını açmıştır.
YAPISALCILIĞIN ELEŞTİRİSİ
Yapısalcılığın, zihni bilimsel bir temele oturtma isteği psikoloji bilimi için çok değerlidir. Ama birçok eksik göze çarpar. En önemli sorunlardan ikisi şunlardır: Zihnimizde algıladığımız deneyimi parçalarına ayırmak ne işe yarıyor ve zihnimiz neden böyle çalışıyor? Titchener’ın bilinçli deneyimin öğeleri olarak düşündüğü kategoriler bize zihin sisteminin detaylı olarak nasıl çalıştığı hakkında bilgi sağlıyor mu? Zihin öyle karmaşık bir tartışma konusu ki günümüzde dahi bilimsel bilgi yetersiz kalabilmekte ve "nörofelsefe" gibi özel alanlardan destek almaktadır. İkinci soruya gelirsek, bu soru yapısalcıların temel tartışma konusu değildir. "Neden" sorusunun günümüzde dahi psikolojide tek bir cevabı yoktur. Zihin süreçlerindeki çıktılar sinir sistemi, çevresel faktörlerle veya evrimsel faktörlerle açıklanabilir. Bazen bir psikolojik rahatsızlığın açıklaması bu üç faktörün tümü de olabilir. William James ve işlevselci yaklaşım, bilincin hangi öğelerden oluştuğundan ziyade, zihinsel süreçlerin organizma için ne işe yaradığı ve çevreye uyum sağlamasına nasıl katkıda bulunduğu sorularına yönelmiştir. Chicago Okulu ile sistemleşen bu görüş, alışkanlıklarımız ve duygularımız hakkında birçok konuyu irdeleyecektir.
Davranışçılığa zemin hazırlayan bu iki görüş, doğru ve yanlışlarıyla psikolojinin bilim haline gelmesinde önemli yer tutar. BDT'nin uzun bir serüveni olması belki de onun tedavilerdeki başarısının ana sebebidir. Bizim de bu yazılardaki amacımız bu serüvendeki önemli kişileri ve fikirleri incelemektir.
Kaynakça
- https://www.simplypsychology.org/structuralism.html?utm_ https://plato.stanford.edu/entries/james/?utm_
