Konuşmak ve Anlaşılmak
İnsanın hayattaki en temel isteklerinden birisi nedir?
Çoğu zaman karmaşık gelir belki bu soru. Ama hayattaki en temel isteğimiz aslında çok basittir: Konuşmak ve anlaşılmak isteriz.
İletişimin tarihi, insanlık tarihinin kendisidir.
Geçmişe gidelim, insanlık tarihinin ilk çağlarına… Mağara duvarlarına çizilen şekiller… İnsanlar bunları o zaman canları sıkıldığı için mi yaptı? Hayır. Aslında tamamen yaşantılarını, karşılaştıkları durumları ve biraz da iç dünyalarındaki duyguları başkalarına aktarmak istediler. O zaman bunun adı henüz konmamıştı ama bugün açık bir şekilde anlayabiliyoruz ki bu, onların birbirleriyle iletişim kurma biçimiydi.
Zaman ilerledi ve 20. yüzyılın başlarında iletişim artık bir bilim alanıydı.
Paul Watzlawick, insanlararası iletişim psikolojisi çalışmalarını yürüten en etkili isimlerden birisidir. Paul, iletişimin temelini Pragmatics of Human Communication kitabında şöyle ifade eder:
“One cannot not communicate.”
İletişmemek mümkün değildir!
Yani sessizlik bile kendi içinden bir mesaj taşır; kaçmak, geri çekilmek ya da uzak durmak bile karşı tarafa bir mesaj verir.
Tüm bu bilimsel teoriler ve psikolojinin alt dalları bize şunu gösterdi: İnsanın iletişim kurma nedeninin aslında çok daha derinde saklandığını.
Bazen yaşadığımız o tüm duygular; hüzünler, niyetler, acılar, endişeler, korkular, kırılganlıklar ya da umutlar… Hepsi içimizde bir yere sıkışır. Kendine o bedenden, o zihinden bir çıkış yolu arar. Başka bir ruha, seni anlayan iki çift göze ulaşmak ister.
İnsan, varlığını ancak bir başkası tarafından karşılık bulduğunda tamamlanmış hisseder. Çünkü anlattığın, anlaşıldığın yerde tamamlanırsın.
Yansıtılmış Benlik: Kendimizi Başkasının Gözünde Görmek
Psikolojide buna “yansıtılmış benlik” denir. Yansıtılmış benliğin ilk ve en bilinen temeli Charles Horton Cooley’e aittir.
Cooley’e göre:
-
Başkalarının bizi nasıl algıladığını hayal ederiz.
-
O algıya göre kendimizi değerlendiririz.
-
Bu değerlendirme bazen benlik saygımızı ve kişilik algımızı şekillendirir.
-
Birey, kendisi hakkındaki algısını diğer insanların ona nasıl tepki verdiğine bakarak değiştirir.
Daha basit anlatımıyla:
İnsan kendini yalnızca kendi içinde değil, başkasının gözünden yansıyan görüntüsüyle değerlendirir.
Eğer çevremizden kabul, sevgi, saygı, onay alabiliyorsak benlik saygısı yüksektir.
Ama eleştiri, küçümseme, yok sayılma alıyorsak benlik değerimiz zedelenir.
İşte tam da bu nedenle birey, anlaşılmak, duyulmak ve kabul edilmek için iletişime yönlenir.
Bağların Kurulma Anı İletişimle mümkündür
Çünkü bu bağlar bilgi alışverişi değil; duygu alışverişi ile oluşur.
İletişim bilim dalı olarak kabul edildiğinde, çoğu bilim insanı tarafından semboller ve modellerle farklı yaklaşımlarla ama ortak bir sonuçla şemalaştırılmıştır. Örnek olarak teknik modeller, mesajın kaynaktan çıkıp alıcıya nasıl ulaştığını, hangi kanallardan geçtiğini ve araya giren gürültülerin neler olduğunu şema olarak tanımladı.
Bu iletişim modellerinden en bilineni Shannon–Weaver modelidir.
Bu model bize teknik anlamda iletişimin şemasını sunar.
Ama insanın duygusal dünyasında iletişim bundan çok daha fazlasıdır.
-
“Gürültü” sadece sinyali bozan bir ses değil; hayatımızda yaşadığımız kırılganlıklar, korkular ya da yaralarımız olabilir.
-
“Kanal” sadece bir yol değil; iki kalp ve ruh arasındaki bağdır, görünmez bir köprüdür.
-
Mesaj sadece sözcükler değil, o sözcüklerin içindeki duyguya ulaşabilme kapasitesidir.
Hepimizin içinde bir yerde mutlaka duran bir gürültü vardır: Duyulmadığımız bir anı, yarım kalan bir cümle, kırılmış bir güven…
Empati: Gerçek İletişimin Kapısı
İletişim psikolojisinin en güçlü isimlerinden Carl Rogers, insanın anlaşılma ihtiyacını bir “lüks” değil, bir psikolojik zorunluluk olarak tanımlar. İnsan doğası gereği anlaşılmaya bağımlı bir varlıktır.
Birey yargılanmadan, etiketlenmeden, eleştirilmeden olduğu gibi duyulduğu zaman içsel gerçekliğini ortaya çıkarabilir. İşte bu yüzden gerçek bağlarla kurulan iletişim, kişinin içsel bütünlüğünü korurken karşılıklı bağlarımızı da güçlendirir.
İletişimsizlik bağları güçsüzleştirir.
İçimizde duygular sıkışır, ifade edilmeyen cümleler boğazımızda düğüm olur. İçinde sesler konuşur, dışını sessizlik sarar.
Konuşmak, anlaşmak değildir.
Duymak, anlamaya yetmez.
Gerçek iletişim, karşımızdakinin iç dünyasına onun gözleriyle baktığımızda ve gerçekten dinlediğimizde kurulur. Sağlıklı bir iletişimin ilk aşaması empatidir.
Unutmamak gerekir ki, insan ilişkilerinin en temelinde iletişim yatar. Hayatlarımızın görünmez mimarisi iletişimdir. Anlayalım, empati kuralım; konuşmak için konuşmayalım. Dinlemek ve gerçekten anlamak için bu bağı koruyalım ve güçlendirelim.
Sonuç: İletişim Bir İnsanlık Mimarisidir
İletişim, yalnızca mesaj alışverişi değil; bireyin kendilik algısını, ilişkisel bağlarını ve psikolojik bütünlüğünü şekillendiren çok katmanlı bir süreçtir. Bu nedenle sağlıklı iletişimin sürdürülebilmesi, hem bireysel hem de toplumsal iyilik hâlinin temel belirleyicilerinden biridir.
Doğan Cüceloğlu’nun dediği gibi:
“İletişim, insanın insana açtığı en kıymetli kapıdır!”
Psycholog Times okurlarına sevgilerimle 💛
