"ANTRENMANDA ÇOK İYİYİM AMA YARIŞA GELDİĞİMDE YAPAMIYORUM."
Aslında bu durum çoğu zaman fiziksel kapasiteyle değil, zihinsel süreçlerle ilgilidir. Çünkü sporcu yarışa yalnızca kas gücüyle çıkmaz; düşünceleri, duyguları, beklentileri ve geçmiş deneyimleri de onunla birlikte start alır.
Birçok sporcu antrenmanda sergilediği performansı yarışa taşıyamadığı için kendisini yetersiz hissetmeye başlar. Oysa sorun çoğu zaman yetenek eksikliği değildir. Sorun, geçmişte yaşanan başarısız deneyimlerin bugünkü performansı yönetmeye başlamasıdır.
GEÇMİŞ DENEYİMLER ZİHNİMİZİ NASIL ETKİLER?
İnsan beyni, olumsuz deneyimleri olumlu deneyimlere göre daha güçlü kodlama eğilimindedir. Bunun temel nedeni, bizi olası tehlikelere karşı koruma isteğidir. Spor ortamında ise bu mekanizma bazen performansın önündeki en büyük engellerden biri hâline gelebilir.
Geçmişte istenilen sonucu elde edemeyen sporcu, yeni bir yarış öncesinde farkında olmadan şu düşüncelere kapılabilir:
“Ya yine aynı olursa?”
“Geçen yarışta da burada hata yapmıştım.”
"Ya tekrar beklentileri karşılayamazsam?"
Bu düşünceler henüz yarış başlamadan zihni geçmişe götürür. Sporcu artık içinde bulunduğu ana değil, daha önce yaşadığı başarısızlığa odaklanmaya başlar.
ANTRENMAN VE YARIŞ ARASINDAKİ FARK NEDİR?
Antrenman ortamında sporcu kendisini daha özgür hisseder. Hata yapabilir, tekrar deneyebilir ve gelişim için zamanının olduğunu bilir. Bu nedenle dikkati tekniğine, öğrenmeye ve sürece yöneliktir. Yarış ortamında ise durum değişir. Sonuçların görünür olması, çevrenin beklentileri, rakipler, derece baskısı ve geçmiş deneyimler sporcunun odağını performanstan sonuca kaydırabilir. Tam da bu noktada zihinde şu düşünceler oluşmaya başlar:
“Mutlaka kazanmalıyım.”
“Bu yarışı kaybedersem yine başarısız olacağım.”
"Herkes benden derece bekliyor."
Bu düşünceler arttıkça dikkat yarışın gerektirdiği becerilerden uzaklaşır. Sporcu artık yüzdüğü kulaçları, attığı pası ya da yaptığı hareketi değil; olası başarısızlığı düşünmektedir.
ASIL MÜCADELE RAKİPLE DEĞİL, DÜŞÜNCELERLE BAŞLAR
Yarış kaygısı çoğu zaman fiziksel belirtilerle kendini gösterir. Kalp atışlarının hızlanması, nefesin değişmesi, kas gerginliği ya da mide rahatsızlığı birçok sporcunun yaşadığı doğal tepkilerdir. Ancak performansı düşüren bu belirtiler değil, sporcunun onları nasıl yorumladığıdır.
Eğer sporcu bu değişimleri “Hazır değilim.” ya da “Kontrolü kaybediyorum.” şeklinde değerlendirirse kaygı daha da artar. Oysa aynı fizyolojik belirtiler, vücudun performansa hazırlanma biçimidir. Bu nedenle yarış öncesinde yaşanan heyecan her zaman olumsuz değildir. Doğru yönetildiğinde performansı destekleyen doğal bir uyarılmışlık düzeyidir.
BAŞARISIZLIK BİR KİMLİK DEĞİL, BİR DENEYİMDİR
Sporcuların yaptığı en büyük hatalardan biri, tek bir yarış sonucunu kendi yeterliliklerinin göstergesi olarak değerlendirmeleridir. Oysa başarısız geçen bir yarış, sporcunun başarısız olduğu anlamına gelmez. Her yarış; teknik, fiziksel ve psikolojik açıdan önemli geri bildirimler sunar. Gelişimi sağlayan da tam olarak bu geri bildirimleri doğru okuyabilmektir. Spor psikolojisinde önemli olan soru “Neden kaybettim?” değil; “Bu deneyim bana ne öğretti?” sorusudur. Bu bakış açısı, sporcunun geçmişe takılı kalmasını değil, gelişime yönelmesini sağlar.
ZİHİNSEL DAYANIKLILIK NASIL GELİŞİR?
Zihinsel dayanıklılık, hiç başarısız olmamak değildir. Başarısızlıktan sonra yeniden odaklanabilme becerisidir. Her yarış yeni bir başlangıçtır. Geçmiş performanslar deneyim kazandırabilir; ancak geleceği belirlemek zorunda değildir. Sporcu kontrol edemediği sonuçlara değil; kontrol edebildiği süreçlere odaklandığında zihinsel yükü azalır ve gerçek performansını ortaya koyma olasılığı artar. Çünkü performans yalnızca fiziksel hazırlığın değil, aynı zamanda zihinsel hazırlığın da ürünüdür.
SON SÖZ
Spor dünyasında çoğu zaman rakiplerin fiziksel gücünden söz edilir. Oysa birçok yarış, rakiplerden önce sporcunun kendi zihninde başlar. Geçmiş başarısızlıkların bugünkü performansı yönetmesine izin vermek, yarışa bir adım geriden başlamak demektir. Gerçek gelişim ise geçmişi inkâr etmekte değil, onu bir yük olmaktan çıkarıp deneyime dönüştürebilmektedir. Unutulmamalıdır ki sporcu her yarışa sıfırdan başlamaz; önceki deneyimlerini de yanında taşır. Önemli olan, o deneyimlerin korkuya mı yoksa öğrenmeye mi hizmet edeceğine karar verebilmektir. Çünkü sporcu geçmişiyle değil, içinde bulunduğu anla yarışabildiğinde gerçek potansiyeline ulaşır.
