Teknolojik aletlerin gelişimi ve günlük yaşama hızla entegre olması, bebeklik dönemindeki dijital ekran maruziyetini ciddi oranda artırmıştır. Henüz konuşmayı bilmeyen bir bebeğin, bir tablet ekranını ustalıkla kaydırması günümüz dünyasında sıradan bir durum haline gelmiştir. Ancak bu durum, bebeklerin beyinlerinde birçok kişinin tahmin ettiğinden çok daha derin izler bırakmaktadır. Yaşamın ilk yılları, beyin gelişiminin ve temel becerilerin en hızlı şekillendiği kritik bir evredir (Örüklü Taş, 2022). Bu yazı, telefon, televizyon ve tablet gibi dijital ekranların bir bebeğin gelişimi üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır.
Bebeklik Döneminde Beyin Gelişimi
Bebeklik dönemi, insan beyninin dış dünyaya en açık, hassas ve gelişim hızının en yüksek olduğu zaman dilimi olarak tanımlanmaktadır. Gelişim psikolojisinin kurucularından Jean Piaget, bebeklerin ilk iki yılında duyuları ve fiziksel hareketleriyle dünyayı keşfettiğini belirtmiştir. Bebeğin nesneye dokunması veya nesneyi ağzına götürmesi, çok boyutlu bir öğrenme deneyimidir. Ancak dijital ekranlar, çocuğa iki boyutlu ve yapay bir uyarıcı bombardımanı sunar. “Bilimsel araştırmalar, iki yaşından küçük bebeklerin ekranda gördükleri sembolik dünyayı gerçek hayata aktarmakta zorlandıklarını göstermektedir; literatürde bu durum “görüntü açığı etkisi” olarak adlandırılmaktadır” (Barr, 2010). Örneğin, tablet ekranında üç boyutlu gibi görünen bir nesneyi izleyen bir bebek, o nesnenin ağırlığını ve dokusunu doğal olarak tam kavrayamaz. Dolayısıyla, ekran karşısında geçirilen zaman, derinlemesine öğrenme sürecini gölgelemektedir (Tutar ve Karacul, 2024).
Dijital Ekran=Tehlike
Bebeğin dil gelişimi, çevresinde bulunan yetişkinlerle kurduğu canlı etkileşimlerle beslenmektedir. Bebek bir ses çıkarır, anne ya da baba bu sese gülümseyerek veya konuşarak yanıt verir; bu ilişki dil öğreniminin temel taşıdır. Dijital araçlar ise tek taraflı bir iletişim sunar ve bebeğe özel olarak geri bildirim veremez. Christakis ve arkadaşlarının (2009) yürüttüğü bir çalışmada, açık olan televizyonların arka plan ekran maruziyetine sebep olduğundan dolayı ebeveyn-çocuk etkileşimini azalttığı kanıtlanmıştır. Araştırmanın bulgularına göre, bir ekran açık olduğunda, yetişkinlerin bebekle etkileşime girdiği ve ona yönelttiği kelime sayısı saat başına ortalama 500 ila 1000 kelime arasında düşmektedir. “Bebeklerin söylenenleri anlama becerisi, konuşma becerisinden önce geliştiği için, ebeveyn sesinden mahrum kalan çocuklarda kelime dağarcığının dar kalması ve dil gecikmeleri kaçınılmaz hale gelmektedir” (Radesky ve ark., 2015).
Becerilerin Gelişimi
Bir bebeğin fiziksel becerilerinin gelişebilmesi için nesnelere dokunması ve keşfetmesi gerekmektedir. Sürekli tablet, televizyon veya telefon ile vakit geçiren bebeklerin herhangi bir fiziksel beceri kazandığını varsaymak mümkün değildir. Ayrıca, Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO, 2019) hazırladığı raporlarda, bebeklerde ekran süresinin becerilerin gelişimini olumsuz etkilediği ve bu nedenle bebeklerin gelecekte obezite riskiyle karşılaşabileceği belirtilmektedir. Teknolojiyi ve teknolojik aletleri dünyadan tamamen silmeyi hayal etmek imkansız bir hayaldir; bu nedenle, özellikle bebeklik döneminde teknolojik aletleri bakıcı olarak kullanmanın bedeli, gelecekte daha belirgin hale gelecektir. Bir bebeğin sağlıklı bir şekilde büyümesi için bakım verenlerin sesine, temasına, nesneleri keşfetmeye ve yerlerde yuvarlanmaya ihtiyacı vardır. Çocuğunuzun erken döneminde çizeceğiniz sağlıklı sınırlar, onun gelecekte sağlıklı bir zihin yapısına sahip olmasına yardımcı olacaktır.
Son olarak, bir bebeğin parmakları ekrana dokunmak için değil, bakım verenlerinin elini tutması için yaratılmıştır.
Kaynakça
- Barr, R. (2010). Transfer of learning between 2D and 3D sources during infancy: Informing the video deficit effect. Developmental Science, 13(1), 128-139.
- Christakis, D. A., ve ark. (2009). Audible television and decreased adult words, infant vocalizations, and volume of audible television. Archives of Pediatrics & Adolescent Medicine, 163(6), 554-558.
- Eren Tutar, P., ve Karacul, F. E. (2024). Erken Çocuklukta Ekran Maruziyetinin Dil Gelişimine Etkisi Üzerine Bir Derleme. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 15(3), 2427-2442. https://doi.org/10.51460/baebd.1458759
- Radesky, J. S., ve ark. (2015). Mobile and interactive media use by young children: The good, the bad, and the unknown. Pediatrics, 135(1), 1-3.
- Örüklü Taş, S. (2022). Erken çocukluk döneminde beyin gelişimi. Gelişim Dergisi, 5(2), 28.
- WHO (World Health Organization). (2019). Guidelines on physical activity, sedentary behaviour and sleep for children under 5 years of age.
