Aile; evlilikle başlayan birbirlerine kan bağı, akrabalık ve sosyal bağlarla bağlanan, rol ve statü yönüyle (Taylan, 2009:119) birbirlerini etkileyen ve aynı evde yaşayan insanlardan oluşan, bireylerin cinsel, psikolojik, sosyal kültürel ve ekonomik ihtiyaçlarını karşılayan, topluma uyum sağlayan birimdir (Özgüven, 2001:1). Aile toplumu oluşturan toplumun en küçük yapıtaşlarındandır.
Evlilik, iki ayrı bireyin hayatlarını birleştirerek birlikte ekonomik, sosyal, psikolojik ve fizyolojik gereksinmelerini sağlamak amacıyla oluşturulan aile yapısıdır. Günümüz toplumlarında yaşanan teknolojik, ekonomik, sosyal ve kültürel alanda yapılan değişimler, eşlerin eğitim durumu, sanayileşme, kentleşme ve modernleşmenin de etkisiyle aile hayatını büyük ölçüde etkilemektedir.
Çatışma, Crawford ve Bodine (1996) çatışmayı bireylerin isteklerinin, ihtiyaçlarının, inançlarının ya da değerlerinin birbirlerine uyum sağlamaması olarak tanımlamaktadır. Evlilik hayatında sıklıkla yaşanan çatışmaların ortaya çıkması ve çatışmalara doğru çözümlerin bulunamaması durumunda ilişki bozulmakta, ilişki doyumu azalmakta ve boşanmalara sebep olmaktadır (Güven ve Sevim, 2007:50).
Evlilikte Eşler Arasında Çatışmaya Neden Olan Faktörler
Eşler arasında çatışmaya neden olan faktörler başta eşlerin birbirlerinden ya da evlilikten farklı beklentilere girmeleri olmak üzere, maddi sorunlar, iletişim sorunları, kültürel farklılıklar, rol çatışmaları, sevgi eksikliği, cinsel sorunlar, alkol ve kumar gibi kötü alışkanlıklar, güç mücadeleleri ve aldatma gibi konular (Şendil ve Kızıldağ 2005:118).
Tezer (1986) Türkiye’de ve yurtdışında yapılan araştırmalardan faydalanarak evlilikte çatışma ve uyumsuzluğa neden olan faktörleri şöyle sıralamaktadır: Eşler arasındaki iletişim eksikliği, eşlerin sürekli birbirleriyle tartışması, birbirlerine karşı yeterli düzeyde tatmin olunamamış duygusal gereksinimler, eşler arasındaki cinsel doyumsuzluk, eşlerin para yönetimine ilişkin anlaşmazlıkları, eşlerin ailelerine ait sorunları, çocuklara ilişkin sorunlar, evde otorite mücadelesi, eşlerin birbirlerine karşı şüpheleri, ayrımcılık ve sadakatsizlik, alkol ve madde bağımlılığı, fiziksel saldırganlık, boş zamanları yönetememekte anlaşmazlık, siyasi görüş ve inançlarda farklılıklar, aile içinde rol karmaşası.
Son yıllarda teknolojinin gelişmesi, sosyal medyanın aktif kullanımı, ekonomik sıkıntılarında baş göstermesiyle kadınlarında iş hayatına girmesi ve modernleşmenin de etkisiyle aile hayatında değişmeler yaşanmıştır. Kadının iş hayatına girmesi ile kadının hem dışarda çalışması hem de evde ev işleri ve çocuk bakımı ile ilgilenmesi bu şartlarda erkeğin de kadına yardımcı olmaması, anlayışlı davranmaması, eşler arasında problemlere neden olmaktadır. Eşler arasında yaşanan problemler zamanla birbirlerine olan saygıyı, sevgiyi ve duygusal bağı azaltarak evlilik bağlarının kopmasına zemin hazırlar.
Çatışmanın Çocuklar Üzerinde Etkisi
Ebeveynler arasında yaşanan çatışma bir stres faktörüdür ve bu durumda ebeveynler yaşadıkları çatışmanın olumsuz etkilerinin olduğunun farkındadırlar ve bu durumdan en çok etkilenenler ise çocuklardır. Literatür incelendiğinde, eşler arasındaki çatışmaya tanık olmanın çocuklar üzerinde çeşitli etkileri olduğundan bahsedilmiştir (Grych, 1998).
Evlilikte olan çatışma genellikle çocuklarda içselleştirme ve dışsallaştırma sorunlarını beraberinde getirmekte bunun sonucunda da çocukların işlevselliği olumsuz yönde etkilenmektedir (Cummings ve ark., 1994; Cummings ve Davies, 2002; Emery, 1982; Ferguson ve Horwood, 1998). Davies ve arkadaşları (2022) yıkıcı çatışma yaşanan evliliklerde çocukların psikolojik kırılganlık durumlarının arttığını raporlamışlardır. Yapılan başka bir araştırmada 8-12 yaş arasındaki çocuklarda anne ve baba çatışmasına maruz kalma arttıkça çocukların uyumu ve baş etme stratejilerinde zayıflama olduğu belirtilmiştir (OBrien ve ark., 1997).
Rhode’sin (2008) yapmış olduğu geniş kapsamlı meta-analiz çalışmasında da çocukların ebeveynler arasındaki çatışmaya tanıklık etmelerinin bilişsel düzeyde kendini suçlama ve tehdit, duygulanım düzeyinde korku, öfke ve üzüntü; davranışsal tepkilerle bağlantılarında söz edilmiştir. Bu tür olumsuz durumlar karşısında dikkatli olmalı aksi durumda çocukların ebeveyn çatışmasına verdikleri tepkiler çatışmanın özelliklerine bağlı olarak değişebilir. Ebeveyn çatışmasının sıklığı bu konuda karşılaşılan en önemli özelliklerdendir. Bu durumda ebeveynler arasında çatışmanın sıklığı arttıkça çocuklarda güvensizlik, problem çözme becerilerinde düşüş, öfke ve duygularını kontrol edememe gibi olumsuz duygu ve davranışlar başgöstermektedir (Cummings ve Davies, 1994).
Çatışmaların fazla yaşandığı ve saldırganlık davranışlarının yaygın olduğu evlerde yaşayan çocukların, yıkıcı davranışlar, kabul edilemez tavırlar, aşırı saldırganlık, itaatsizlik ve suç işleme gibi problemli durumlara daha açık olduğu ortaya çıkmıştır (Sternberg, Baradaran, Abbott, Lamb ve Guterman, 2006; Jouriles, Mc Donald, Norwood, Ware, Spiller ve Swank, 1998). Ebeveyn çatışmasının, çocuğun kendisine olan saygısını azaltma, depresyon ve anksiyete gibi içsel sorunların ortaya çıkması gibi olumsuz etkileri üzerinde durulmaktadır.
Eşler arasında yaşanan anlaşmazlıklar, farklı düşünceler, tartışmalar ve gerginlikler zamanla bireylerde kin, öfke, nefret, çaresizlik gibi olumsuz duygulara ve çatışmalara neden olmaktadır. Yaşanan bu çatışmalar evliliği olumsuz etkileyerek zaman içinde büyüylererek boşanmaya kadar gitmektedir. Aynı zamanda aile üyeleri arasında sağlık sorunları, psikolojik sorunlar, davranış bozuklukları gibi problemlere neden olmaktadır. Bu durumdan da en çok etkilenenler ise çocuklardır. Eşler arasında yaşanan fikir ayrılıkları ve çatışmalar çocuğun kişilik ve psikolojik gelişimi üzerinde çok büyük olumsuz etkisi bırakmaktadır. Bu etkiler çocuklarda; özgüven eksikliği, problemlerini çözme yetersizliği, geleceğe kaygıyla bakmalarını, duygularını ve davranışlarını kontrol etmekte zorlanan çocuklar yetişmektedir.
Kaynakça
Aslan, F. M., Karkar, H., Söyler, E. B., & Aydın, M. S. (2025). Çocukların Ebeveyn Çatışmasından Olumsuz Etkilenmelerini Azaltmaya Yönelik Müdahale Programının Etkililiğinin İncelenmesi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (AİLE YILI ÖZEL SAYISI), 391-422.
Buehler C, Gerard JM. Marital conflict, ineffective parenting and children’s and adolescents’ maladjustment. J Marriage Fam 2002; 64:78-92.
GENÇ, Y., & VELİ BAKİ, S. (2017). EŞLER ARASI ÇATIŞMAYA NEDEN OLAN FAKTÖRLER. Electronic Turkish Studies, 12(21).
Öngider, N. (2013). Anne-baba ile okul öncesi çocuk arasındaki ilişki. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 5(4), 420-440.
Özgüven, İ. E. (2001). “Ailede İletişim Ve Yaşam”. Ankara: Pdrem Yayınları.
Şendil, G. (2014). Ebeveyn Çatışmasının Çocuklar Üzerindeki Etkisi.
Taylan, H.H. (2009). “Türkiye’de Köy Ailesinde Aile İçi İlişkiler”, Selçuk Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi Dergisi, Sayı: 22.
