Güneş her gün doğsa da, bazen bulutların ardında kalır; tıpkı hayatın bizlere her zaman aydınlık yüzünü sunmayışı gibi… Hepimizin yaşam yolunda karşılaştığı zorluklar, stres faktörleri, belirsizlikler, acılar, travmalar, kayıplar, hayal kırıklıkları, duygusal yükler, tükenmişlikler ve içinden çıkılmaz olarak gördüğümüz sarsıcı yaşam olayları vardır.
Peki, tüm bunlar yaşamın kaçınılmaz bir parçasıyken bizim kontrol edebileceğimiz şey nedir? Bizi ayakta tutan, içten gelen o güç nedir? Kaybolan güneşi tekrar görebileceğimizi bizlere inandıran, bazen de karanlığı kabullenip yine de devam etmemizi sağlayan o güç nedir? İşte bu noktada devreye giren gücün bir adı vardır: psikolojik sağlamlık.
Ayakta Kalma Sanatı: Psikolojik Sağlamlık
Psikolojik sağlamlık, kişinin karşılaştığı zorlu yaşam olaylarının üstesinden gelebilme ve bu olaylar karşısında yeni sürece uyum sağlayarak bilişsel olarak daha esnek bir şekilde yaşama devam edebilme yeteneğidir. Psikolojik sağlamlık, sadece güneşin aydınlığına tutunmak değil; karanlığı da kabul edip onunla yaşamayı öğrenebilmektir. Hem aydınlığın hem de karanlığın hayatın bir parçası olduğunu bilerek yola devam etmek psikolojik sağlamlık kavramı için kilit bir noktadır.
Psikolojik sağlamlık, çeşitli faktörlerin etkisiyle ortaya çıkan çok yönlü bir kavramdır. Bu kavramı etkileyen çeşitli içsel ve dışsal faktörler bulunmaktadır. Kişinin kendine olan inancı yüksekse, başına gelen olayları farklı bakış açılarıyla değerlendirebiliyorsa, kriz anlarını felaketleştirmek yerine çözümler arıyorsa, geleceğe umutla bakabiliyorsa ve hayatın iniş çıkışlarını doğal kabul edebiliyorsa, kişi psikolojik sağlamlığı besleyen içsel faktörlere sahiptir.
Bununla birlikte dışsal faktörler de psikolojik sağlamlığın gelişmesinde büyük bir rol oynamaktadır. Kişinin sosyal ilişkileri, ailesinin, arkadaş ve iş çevresinin anlayışlı, empati düzeyi yüksek kişilerden oluşması, yaşam koşulları, maddi güvencesi, eğitim durumu ve geldiği kültür gibi unsurlar bireyin psikolojik sağlamlık düzeyini etkileyen temel dışsal faktörler arasında yer alır.
Psikolojik sağlamlığın bir yetenek olduğundan söz etmiştik. Her ne kadar doğuştan gelen bazı kişilik özellikleri bu yeteneğin gelişimine katkı sağlasa da, psikolojik sağlamlık öğrenilebilir ve geliştirilebilir bir beceridir. İnsan, yaşam boyunca bu yeteneğini güçlendirebilir, zorlayıcı yaşam olaylarına karşı daha güçlü hale gelebilir.
Beynimiz duyguları kontrol edebilme, karar verebilme, analiz edebilme, zor durumlar karşısında sakinleşme ve çözüm üretebilme gibi tüm süreçleri yönetebilen eşsiz bir yapı olduğu için psikolojik sağlamlık kavramı genetik bir miras olarak değil, insan yaşamı boyunca şekillenen ve geliştirilebilen bir beceri olarak karşımıza çıkmaktadır.
Peki, bu yeteneği nasıl geliştirebiliriz? Öncelikle kim olduğumuzu ve duygularımızı tanımalıyız, olumsuz düşünce kalıplarımızın farkına vararak onları dönüştürmeye çalışmalıyız, güvenli sosyal bağlarımız olmalı, bir yaşam amacımız olmalı ve bu amaç doğrultusunda anlamlı adımlarla ilerlemeliyiz. Tüm bunlar bizi güçlü kılar ve zorlu yaşam olaylarını bir felaket olarak görmek yerine, onları öğrenme ve gelişme fırsatı olarak değerlendirmeye başlarız. Bu bakış açısını kazandıktan sonra olumsuzluklara karşı daha dayanıklı oluruz.
Japon Kültüründe Psikolojik Sağlamlığın Yansıması: Sabır ve Direncin Simgesi Gaman
“Bu bakış açısını benimseyen bireyler ve toplumlar, zorluklar karşısında ‘Güçsüzüm’, ‘Bu neden benim başıma geldi?’, ‘Buna dayanamıyorum’ demek yerine; hayat karşılarına ne çıkarırsa çıkarsın, ‘Bunu nasıl çözebilirim?’, ‘Bu yaşadığım bana ne öğretti?’ diye sorarak yollarına sabırla ve bilgelikle devam ederler.”
Tıpkı Japon kültüründe önemli bir yer tutan ‘Gaman’ anlayışında olduğu gibi. Japoncada kelime anlamı olarak sabretmek ve dayanmak anlamına gelen ‘Gaman’, Budist felsefeden köken alan bir anlayıştır. Gaman anlayışına göre kişi, hayatta hangi zorluk ya da acıyla karşılaşırsa karşılaşsın, bu durumları sabırla, dirençle karşılayıp yoluna devam etmelidir.
Bu anlayışı yaşam felsefesi haline getirebilmeyi başaran kişiler, psikolojik sağlamlıklarını geliştirirken aynı zamanda toplumda erdem sahibi bilge kişiler olarak görülür. Tam da bu noktada hatırlamış olduğum bir Japon atasözü bizlere önemli bir mesaj vermektedir: 七転び八起き (Nanakorobi yaoki) “Yedi kez düş, sekiz kez kalk.” Bu söz, psikolojik sağlamlık kavramının özünü yansıtır; çünkü gerçek sağlamlık, insanın her düşüşten sonra yeniden ayağa kalkarak ilerleyebilme gücünde saklıdır. Kaç kez düşerseniz düşün, kalkacak gücü hep bulmanız dileğiyle…
