DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu) denildiğinde çoğu insanın zihninde, yerinde duramayan, derste sürekli dalıp giden ve derse ilgisi olmayan bir tembel öğrenci olarak adlandırabileceğimiz bir çocuk canlanır. Ancak bu tablo, yalnızca çocukluk dönemine ait değildir. Pek çok yetişkin DEHB sahibi, yıllarca dikkatini toparlayamama, unutkanlık, işleri organize edememe gibi sorunlarla mücadele eder ama bu durumun nedenini tam olarak anlayamaz. Bu belirtiler çoğu zaman kişilik özellikleriyle karıştırılır.
DEHB sahibi bireyler; “bencil”, “kaba”, “dalgın”, “dağınık” ya da “disiplinsiz” olarak etiketlenirler. Zamanla kişi kendi kendine, “Neden bu kadar zorlanıyorum ve diğer insanlar gibi anlaşılmıyorum?” diye sormaya başlar. Oysa perde arkasında, yıllardır görülememiş bir DEHB’nin karşımıza çıkma ihtimali oldukça yüksektir.
Sabah Ritüeli ve Görünmez Mücadele
Yetişkin bir DEHB’linin sabah uyanışı, onun için yeni bir günün başlangıcından çok; zihnindeki bitmek bilmeyen fırtınayla bir kez daha yüzleşmek anlamına gelir, kendini motive etmekte zorluk çeker. Yapılması gereken işler ve sorumluluklar sürekli gözünün önünde canlanır, ama hangisinden başlayacağına bir türlü karar veremez.
Zihnindeki düşünceler birbirine çarpışırken, görevler ve sorumluluklar ise yarışa girer; bu kargaşa içinde işlerini tam anlamıyla yerine getirmek neredeyse mümkün olmayan hale gelir. Sabah güne daha yeni başlarken bile, zihni çoktan yola çıkmıştır; bir yerlere yetişmeye çalışan düşüncelerle doludur.
Ertelediği işler birikir, düşünceler üst üste yığılırken içten içe kendine yüklenir. Sorun tembellik ya da isteksizlik değildir; zihin, harekete geçmeye her yeltendiğinde kendi içinde takılıp kalır. Bu görünmez mücadele ise, çoğu zaman en çok da kişinin kendi gözünden kaçar.
Yanlış Anlaşılmalar ve Çaba
Çevresindekiler, onun dağınıklığını, unutkanlığını ya da sık sık dalıp gitmesini genellikle yanlış anlar; sanki umursamaz ya da kayıtsızmış gibi değerlendirilir, bencil ve saygısız olmakla suçlanır. Oysa aslında, yanlış anlaşılmamak için büyük çaba harcadığını görebiliriz.
Sürekli notlar alır, telefonuna hatırlatmalar yerleştirir ve her seferinde yeniden uyum sağlayıp düzen kurabilme umuduyla başa döner. Ama ne kadar emek harcasa da, bir noktada zincirler yine çözülür, sanki çabası boşa gitmiş gibi hisseder.
Kadınlarda DEHB ve Gizli Belirtiler
Kadınlarda DEHB’nin fark edilmesi çoğunlukla zaman alır; çünkü çocuklukta belirgin hiperaktivite yerine, daha sakin ve hayallere dalan bir duruş sergilerler. Çoğu zaman “dalgın”, “unutkan” ya da “aşırı duygusal” diye etiketlenir. Fakat bu basit etiketlerin ardında başkaları tarafından görülmesi zor, büyüyen karmaşık bir iç dünya vardır.
Zamanla bu duygu yoğunluğu derinleşir, gençlik ve yetişkinlikte kaygı, bitkinlik ve tükenmişlik haline dönüşür. Basit günlük görevler, örneğin e-posta açmak ya da odayı toplamak, onlar için zihinsel bir mücadeleye dönüşebilir.
Hiperodak ve Yaratıcı Enerji
Özellikle ilgilerini çekmeyen, ancak dikkat isteyen görevler onları çabucak sıkabilir ve akılları kolayca dağılıp başka yerlere kayabilir. Ancak tutkuyla bağlandıkları bir konuda ise, tamamen farklı bir enerji ve odaklanma sergilerler. Saatlerce kesintisiz odaklanabilir, yaratıcı düşüncelerle dolup taşabilir ve en ince ayrıntılarda kaybolabilirler. Bu ‘hiperodak’ yani yoğun odaklanma hali, onların en güçlü yanlarından biridir.
Zihinleri onlara hep yeni bir fikir üretmelerini söyler, kendilerini hep zihinsel bir macera yaşıyor gibi hissederler. Yaratıcı zihinleri, sürekli yeni ve özgün fikirler üretmelerini sağlar. Doğru anlaşıldığında, bu benzersiz yetenekleri büyük bir avantaja dönüşebilir.
İş Hayatında DEHB ve Destek İhtiyacı
İş hayatında DEHB, sık sık toplantılara veya ofise gecikmeler, dağınıklık, ve iş arkadaşları ya da yöneticileriyle yaşanan iletişim zorluklarıyla kendini gösterir; bu durumlar da potansiyellerinin önüne engel koyar.
Doğru destek ve rehberlikle, enerjilerini, yaratıcılıklarını ve espri anlayışlarını yanlış anlaşılmadan, kendilerine özgü şekilde ortaya koyarak başarıya ulaşmalarını çok daha kolay hale getirebilirler.
Yetişkin DEHB’li bireylerin profesyonel desteğe başvurmaları, dikkat ve zaman yönetimi becerilerinin geliştirilmesi, gerekirse ilaç tedavisi ve psikoterapi almaları önemli yer tutar.
Kaynakça
-
Öner, P., Soykan Aysev, A., & Altınoğlu Dikmeer, İ. (Yıl). Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu ve Özgül Öğrenme Güçlüğü. Türk Psikiyatri Derneği.
-
Seattle Children’s. (n.d.). Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD).
-
Allure. (2018, November X). Why women with ADHD like me get diagnosed so late in adulthood. Allure
