Bir çocuk düşünün. Henüz sekiz yaşında ama yetişkinlerin bile zorlandığı sorular soruyor. Evrenin neden var olduğunu merak ediyor, ölüm kavramı üzerine düşünüyor, adaletin gerçekten var olup olmadığını sorguluyor. Ama aynı çocuk okul bahçesinde bazen tek başına oturmayı tercih ediyor.
Üstün zekâlı çocukların dünyası çoğu zaman bu iki gerçekliğin arasında şekillenir. Bir yanda ileri düzey bilişsel kapasite, diğer yanda hâlâ gelişmekte olan duygusal ve sosyal bir yapı. Psikoloji literatüründe bu durum asenkron gelişim olarak tanımlanır. Yani gelişimin farklı alanlarının aynı hızda ilerlememesi.
Bilişsel Kapasite ve Duygusal Uyumsuzluk
Üstün zekâlı çocukların zihinsel gelişimi çoğu zaman kronolojik yaşlarının oldukça ilerisinde ilerler. Bu çocuklar karmaşık problemleri çözebilir, soyut düşünme becerilerini erken yaşta geliştirebilir ve çevrelerindeki dünyayı yaşıtlarından farklı bir derinlikle anlamlandırabilirler. Ancak duygusal ve sosyal gelişim her zaman aynı hızda ilerlememesi, çocukta bilişsel kapasite ile duygusal deneyim arasında bir tür gelişimsel uyumsuzluk yaratabilir.
Örneğin dokuz yaşındaki bir çocuk felsefi sorular sorabilir, ancak aynı zamanda akran ilişkilerinde reddedilmeye karşı oldukça hassas olabilir. Bu nedenle üstün zekâlı çocuklar bazen kendilerini iki farklı dünyada yaşıyormuş gibi hissedebilirler: zihinsel olarak ileride, duygusal olarak ise hâlâ çocukluk deneyiminin içinde.
Akran İlişkileri ve Yalnızlık
Araştırmalar üstün zekâlı çocukların akran ilişkilerinde zaman zaman yalnızlık yaşayabildiğini göstermektedir. Bunun nedeni çoğu zaman ilgi alanlarının ve düşünme biçimlerinin akranlarından farklı olmasıdır (Gross, 2004). Birçok üstün zekâlı çocuk, kendi yaş grubunda kendini tam olarak anlaşılmış hissetmeyebilir.
Duygusal Hassasiyet ve Uyarılabilirlik
Bu farklılık yalnızca bilişsel alanla sınırlı değildir. Üstün zekâlı çocukların duygusal deneyimleri de çoğu zaman yoğun olabilir. Polonyalı psikiyatrist Kazimierz Dabrowski’nin ortaya koyduğu kurama göre üstün yetenekli bireylerde duygusal ve zihinsel uyarılabilirlik daha yüksek olabilir. Bu durum, olaylara verilen duygusal tepkilerin daha güçlü ve derin yaşanmasına neden olabilir.
Bu nedenle üstün zekâlı çocuklar sıklıkla güçlü bir empati duygusu geliştirir. Bir hayvanın acısını gördüklerinde ya da bir adaletsizlikle karşılaştıklarında bunu yoğun bir şekilde hissedebilirler. Küçük yaşlarda çevresel sorunlar, savaşlar veya insanlık üzerine düşünmeleri de bu duygusal hassasiyetin bir parçasıdır.
Yanlış Anlaşılan Yoğunluk
Ancak bu yoğunluk bazen çevre tarafından yanlış anlaşılabilir. Çocuk “fazla hassas” ya da “aşırı düşünceli” olarak tanımlanabilir. Oysa bu durum çoğu zaman üstün zekâlı bireylerin gelişimsel özelliklerinden biridir. Eğitim sistemleri ise çoğu zaman üstün zekâlı çocukların yalnızca akademik performansına odaklanır. Daha hızlı öğrenmeleri veya daha zor sorular çözmeleri beklenir. Ancak bu yaklaşım üstün zekâlı çocukların duygusal ve sosyal ihtiyaçlarını çoğu zaman göz ardı eder.
Anlaşılma İhtiyacı ve Sonuç
Oysa üstün zekâlı bir çocuk yalnızca yüksek IQ puanına sahip bir öğrenci değildir. O aynı zamanda dünyayı daha yoğun ve derin algılayan bir bireydir. Bu nedenle gelişim süreçlerinde akademik destek kadar duygusal destek de önemlidir. Üstün zekâlı çocukların gelişimini anlamak için onları yalnızca “başarılı öğrenciler” olarak görmek yeterli değildir. Bu çocukların dünyasında merak, yoğun duygular, varoluşsal sorular ve bazen de yalnızlık iç içe geçebilir.
Belki de bu yüzden üstün zekâlı çocukların en büyük ihtiyacı daha fazla bilgi değil, daha fazla anlaşılmaktır.
Kaynakça
Dabrowski, K. (1972). Psychoneurosis is not an illness: Neuroses and psychoneuroses from the perspective of positive disintegration. London: Gryf.
Gross, M. U. M. (2004). Exceptionally gifted children (2nd ed.). Routledge.
Neihart, M., Reis, S., Robinson, N., & Moon, S. (2016). The social and emotional development of gifted children: What do we know? Prufrock Press.
Silverman, L. K. (2013). Giftedness 101. Springer Publishing Company.
Winner, E. (1996). Gifted children: Myths and realities. Basic Books.
