Travma ile helalleşmek zordur. Bruce D. Perry, çocukluk çağı travmaları ve beyin gelişimi üzerine uzmanlaşmış Amerikalı bir psikiyatrist ve nörobilimcidir. “Ne Oldu Sana?: Travma, Psikolojik Dayanıklılık ve İyileşme Üzerine Sohbetler” adlı kitabında şöyle diyor:
‘‘İki yaşında yaşadığınız bir travmanın, on yedi yaşında yaşadığınız bir travmaya kıyasla, sağlığınızda çok daha büyük bir tesiri olacaktır.’’
Travma dediğimiz şey özünde yaşanan duygusal şokun kalıcı etkileridir. Evinizi çok güzel şeylerle doldurmuş bile olsanız, hayatınız dışarıdan kusursuz bir tablo gibi görünse de, eğer vaktiyle bir travma yaşamış ve bunu gömüldüğü yerden kazıp çıkarmamışsanız, güç bela inşa ettiğiniz her şeye yaralarınızın gölgesi düşer.
Çocuklukta Yaşananlar Beynin Gelişimini Etkiler
İnsan gelişiminin ilk yılları, beynin unutulması en güç olayları en hızlı kayıt aldığı çağlardır. Bir çocuk korktuğunda, ihmal edildiğinde, şiddete maruz kaldığında ya da kendisini güvende hissetmediği bir ortamda büyüdüğünde yalnızca zor bir deneyim geçirmiş olmayıp, aynı zamanda beyninin gelişmekte olduğu sinir sisteminin çalışma biçimi de bu deneyimlerden etkilenebilir. Çünkü çocuklukta yaşanan deneyimler, beynin gelişmekte olan sistemleriyle tekrar tekrar etkileşim içerisindedir.
Güvenli, tutarlı, destekleyici ilişkiler çocuğun dünyayı daha güvenli bir yer olarak görmesine yardımcı olurken; yoğun stres, ihmal, şiddet veya sürekli belirsizlik çocuğun stres karşısındaki sistemlerini etkileyebilir.
Bu nedenle yetişkinlikte gördüğümüz bazı davranışların yalnızca bugünkü olaylarla açıklanmayacağını unutmamak gerekir. Bazı zamanlarda da yaşadığımız stres veya acı dolu olaylar karşısında uzun süre sessiz kalarak en basit bir şey de bu duygusal çöküşü şiddetli ağlamalarla veya ağır depresyonlarla gösterebiliyoruz.
Bazı Tepkiler Bugüne Değil, Geçmişe Aittir.
Psikolojik iyileşmelerin büyük çoğunluğunda şunu duymak mümkündür; iyileşmenin ilk adımı farkında olmaktır.
İnsanın yaşadığı olay ve olgulara karşı verdiği tepkinin boyutunun, yaşamına, sevdiklerine, kendisine verdiği zararın farkında olması ve bu çizgide iyileşmek için göstermesi gereken çabanın bilincinde olması elzemdir. Bu noktada geçmişi anlamaya çalışmak kişinin bugününü değiştirebilir.
Çocuklukta yaşadığımız her deneyim gençliğimizi belirlemez. Ancak yaşadığımız deneyimlerin bizi nasıl etkilediğini fark etmek, bugün verdiğimiz tepkileri yeniden değerlendirmemize yardımcı olabilir.
Davranışların Ardındaki Hikâyeyi Görmek
Kitabın adına da yansıyan temel bakış açısı tam olarak burada anlam kazanıyor. Bir insanın davranışını gördüğümüzde onu hızlıca etiketlemek kolaydır: ‘‘Çok öfkeli, fazla hassas, güven problemi var, bilgi istiyor ya da değişmek istemiyor,’’ oysa davranış çoğu zaman buz dağının yalnızca görünen kısmıdır. Bir çocuk ihtiyaçlarını dile getirdiğinde karşılık bulmadıysa, ilerleyen yıllarda ihtiyaçlarını gizlemeyi öğrenmiş olabilir. Sürekli eleştirilen biri hata yapmaktan kaçınabilir. Güven duygusu yeterince oluşmamış biri, yetişkinlikte ilişkilerini kontrol ederek kendisine güvende tutmaya çalışabilir.
Bu noktada ‘‘Ne oldu sana?’’ sorusu, davranışı mazur göstermek için değil, davranışın kökenini anlamak için önemlidir. Çünkü bir insanın neden böyle davrandığını anlamak, onun davranışını onaylamak anlamına gelmez; aksine değişimin nereden başlayabileceğini görmemizi sağlar.
SONUÇ
Geçmişte yaşadıklarımızı değiştiremeyiz; ancak bugün üzerimize nasıl bir iz bıraktığını fark edebiliriz ve bu çerçevede iyileşmenin adımlarını daha rahat görebilir, daha rahat destek alabiliriz. İnsan yalnızca yaptığı davranışlardan ibaret değildir; o davranışların oluşmasına rol oynayan deneyimleri, öğrendikleri ve baş etme biçimleri de vardır. Belki de kendimize ve başkalarına karşı daha anlayışlı olmanın yolu, ‘‘Neden böyle?’’ sorusundan biraz uzaklaşıp ‘‘Ne oldu?’’ sorusuna yaklaşmaktır.
Çünkü bazı tepkiler bugüne değil, geçmişe aittir ve geçmişi anlamak, bugünü değiştirebilmenin ilk adımıdır.
