“Denge, her şeyin yerinde ve zamanında olmasıdır” Hepimiz yoğun bir tempoda çalışıyor ve birçok görevi aynı anda yürütmeye çalışıyoruz. Bu süreçte stres kaçınılmaz ama yönetilebilir bir gerçektir. Bu yazıda, stresin etkilerini, kaynaklarını ve yaşam dengesini anlamaya ve çözüm yollarını sunmaya çalışacağız.
Yaşamımızın son zamanlarında kendimizde ve çevremizden duyduğumuz ve şikayetle dile getirdiğimiz “hiçbir şeye yetişemiyoruz” gibi şikayetler olduğunu söyleyebiliriz. Birçok şeyi iyi yapmaya çalıştığımız, emek verdiğimiz halde istenilen gibi olmaması yıpratıcı bir süreç olarak görebiliriz. “Çoğu şeyi halletmeye çalışıyorum” daha fazla yorgunluk ve daha fazla stres anlamına gelebilir. Bu noktada stresle baş edebilmek ve aynı zamanda iş yaşam dengesini sağlamak zorlaşabilir.
Stres, kişinin fiziksel veya psikolojik baskı altında hissettiği durumlarda verdiği doğal ve normal bir tepkidir. Stres yaşamın bir parçası olmakla beraber kısa vadede kişi için güdüleyici yani motivasyon kaynağı olsa da uzun bir süre maruz kaldığında beden ve zihin için yıpratıcı bir hal alır.
Stresi olumsuz bir durum olarak nitelendirmek çok mantıklı olmamakla beraber, aşırı stresin zararları ortaya çıkabilir. Aşırı stresin fizyolojik, psikolojik ve davranışsal sonuçlarına bakmanın kıymetli olacağını düşünüyorum.
Aşırı stresin fizyolojik belirtileri olarak; yorgunluk, adale ağrıları, baş ağrısı, tansiyon, çarpıntı, yerinde duramama ve ellerin terlemesi vb. sonuçlarını sayabiliriz. Psikolojik belirtileri; endişelenme, odaklanma güçlüğü, kontrolsüzlük duygusu, sinirlilik, unutkanlık vb. Davranışsal belirtiler; bir maddeye aşırı düşkünlük (sigara, kumar ve alkol bağımlılığı), beslenme ve uyku dengesinin bozulması, telaşlanma oradan oraya koşuşturma, sosyal ortamlardan kaçınma (kimseyle görüşmek istememek vb.)
İyi Stres ve Kötü Stres Ayrımı
Stresin seviyesinin önemli olduğunu ve yeteri kadar olan durumlarda yaşamımızı devam ettirmemiz için önemli olduğunu söyleyebiliriz. Bu noktada iyi stres ve kötü stres olarak ikiye ayırabiliriz.
-
İyi stres: Bizi motive eder. Odaklanmamızı sağlar ve hedefe yönlendirir.
-
Kötü stres: Kontrolden çıkmış baskı hissi yaratır, performansı düşürür.
-
Amaç: İyi stresi yönetebilmek, kötü stresi sınırlamak.
Yerkes-Dodson eğrisi stresin performansın üzerine olan etkisini anlamamızda fayda sağlayacaktır. Stresin az olduğunda kişide motivasyonun yeterli olmamasıyla beraber olumsuz sonuçlarının olduğu, orta seviyede olduğunda motive edici, aşırı stresle beraber olumsuz birçok etkisinin olduğunu söyleyebiliriz.
Stres Kaynakları ve Etkileri
Yaşamın önemli parçası olan stresin kaynaklarını tespit etmek stresi anlamamıza, tanımlamamıza ve çözüm bulmada önemli bir basamaktır. Stresin kaynakları olarak kişinin ailesiyle olan ilişkileri, çatışmalar ve sorumluluklar, borç ve maddi kaygılar, sağlık problemleri, ailenin ya da çevrenin beklentileriyle beraber toplumsal baskı, zaman yönetimi olarak özel yaşam ve iş arasında dengenin sağlanmaması sayılabilir.
Stresin iş yaşamına; verimlilik, performans, iş tatmini, motivasyon, sağlık (kronik stres, baş ağrısı, sindirim sorunları), devamsızlık ve iletişim (sinirlilik, sabırsızlık) gibi olumsuz etkileri olmakla beraber aile ilişkilerinde ise iletişim problemleri görülür. Yoğun stresle beraber kişi tahammülsüz ve sabırsız olmakla beraber aile içi iletişim zayıflar.
Duygusal mesafe: Yoğun stresle beraber kişinin ilgi ve sevgi gösterme kapasitesi azalır; bu doğrultuda aile ile kendisi arasında uzaklaşma ortaya çıkar. Rol ve sorumluluk: Ev içi sorumluluklarda dengesizlik olabilir ve bu aksatmayla beraber aile üyelerinde ekstra strese yol açabilir. Olumsuz davranışlar: Aşırı stresle beraber sinirlenme ve tartışmalara eğilim ve sabırsızlık görülmekle beraber bazı durumlarda alkol, sigara, kumar ve madde bağımlılığına yönelim olabilir. Aynı zamanda kişinin çocuğu varsa çocuk üzerinde olumsuz etkileri görülmektedir.
Stres Yönetimi ve Denge Stratejileri
Stresle yönetimi sağlama adına kişi iş yaşamında stresli olduğunda günlük küçük molalar verebilir. Fiziksel hareket olarak nefes egzersizleri, yürüyüş yapabilir. İş sürecinde daha gerçekçi hedefler koyabilir. Kişi duygularını fark ederek, duygularını ifade etmeye çalışabilir ve mizaha başvurabilir.
İş ve aile bireyin hayatında olmazsa olmaz iki unsurdur. Bazı bireyler ailelerine önem verirken işlerini aksatabilir, işini önemseyen bireylerin de aile hayatlarında problemler olabilir. Burada istenen durum, iş ve aile arasındaki dengenin sağlanmasıdır. Hayatta başarı, başarılı olmayı istemek en doğal haktır. Fakat evde başarılı değilseniz, iş’te de değilsinizdir. Ve aynısı tabii ki iş’te başarılı değilseniz, ev için de geçerlidir.
Çoğunlukla iş-hayat dengesizliği; depresyon, endişe ya da evlilik anlaşmazlıkları olarak kendini gösterir. İki önemli uyarı işareti, sinirlilik oranında artış ve özel hayatımızda enerji düşüşünü içerir. Uyku ve iştahı da keza sıklıkla etkilediğini söyleyebiliriz. Kilo artışı, bölünen uykular vb. belirtileri söyleyebiliriz. İş ve aile hayatı birbirini tamamlayan iki alandır. Birindeki huzursuzluk diğerine doğrudan yansır.
İş ve Yaşam Dengesi Nasıl Sağlanır?
İş ve yaşam dengesini nasıl sağlayabiliriz? İlk olarak zaman yönetiminin çok kıymetli olduğunu söyleyebiliriz. Zaman yönetimini biraz daha açmamız gerekirse; günlük plan yapmak ve öncelik sırasına göre ilerlemek süreci daha az stresli geçirmemize yardımcı olabilir.
İkinci olarak sınır koyma davranışının önemli bir etken olduğunu düşünüyorum. Sınır koyma davranışı kişinin kendi kişisel zamanına olan saygısını belirlemede önemlidir. Gelişen teknolojiyle beraber işi somut olarak eve getirme durumuyla sınır koymanın zorlaştığını söyleyebiliriz. Sınır koymak sadece iş yaşamı için değil yaşamın her alanı için kıymetli olduğunu söyleyebiliriz.
Son olarak kişinin kendine alan tanıması, hobileriyle ilgilenmesi kısaca kendine zaman ayırması olarak özetlenebilir.
