Gone Girl, izleyicinin elinden gerçeği çalarak başlar. Başlangıçta sıradan bir evlilik ve kayıp vakası izleyeceğimizi düşünürüz. Ancak Amy’nin anlatımına geçtiğimizde fark ederiz ki bu hikâye bir suç hikâyesi değildir. Bu film bize Amy ve Nick üzerinden bir ilişki mekanizmasını ifşa eder. Bu mekanizma hem kurgusal hem o kadar tanıdıktır ki bizi rahatsız eder. Ekranda bütün uç noktalara rağmen deriz ki “aslında bu dinamikleri ben biliyorum”. Bu film bize şunu sorar: Sorun kötü niyetli insanlar mıdır yoksa normal sandığımız ilişki kalıpları mı?
Başlangıçta Yanılsama: Sevgi ve uyum
Amy ve Nick’in ilişkisi, sıradan bir ilişkinin başladığı yerden başlar: karşılıklı hayranlık, espri ve benzerlik hissi. Amy ilişkiye bazen herkesin yaptığı gibi rol yaparak başlar; bu ilişkide Amy “Cool Girl” olarak konumlanır. Bu rol oldukça kabul gören bir performans olmakla beraber öğrenilmiş bir ilişki stratejisidir. Cool girl; talep etmez, rahatsızlık yaratmaz… Aslında bakarsak cool girl kulağa olgun ve sakin bir kişi gibi gelir. Oysa bu maskeli olgunluk ihtiyaçların askıya alınmasıdır.
Cool girl olmak başta işe yarar ve Amy Nick ile akıcı bir ilişki kurar. Ama bu akıcı ilişkinin gizli bir bedeli vardır: kendilikten vazgeçmek. Ancak bağlanma literatürü bize şunu fısıldar: “İlişkide tek taraflı uyum, yakınlık değil; asimetrik güç üretir.” Amy başta bunu fark etmez. Çünkü performans Amy için yeni bir şey değildir. Çocukluğundan beri ailesinin yarattığı ideal bir performans olan “Muhteşem Amy”nin içinde büyümüştür. Muhteşem Amy, gerçek Amy’nin olamadığı, başaramadığı veya beceremediği her şeyde ondan daha iyi olmuştur. Gerçek Amy kusurlu ve hatalıyken, muhteşem Amy hep sevilen ve takdir edilen olmuştur.
Bu durum Amy’ye şunu öğretir: Sevilmek için olduğun halin yetmez, yerine geçebileceğin muhteşem bir versiyonunu üretmen gerekir. Kimlik Amy için, içeriden gelen bir deneyim ve keşif olmaktan çıkıp, dış beklentilere göre şekillenen bir performansa dönüşür. Bu bireysel hikâye hepimize tanıdık gelir çünkü kültürel anlatının bir parçasıdır. Kadınların erken yaştan itibaren “uyum sağla, zorluk çıkarma ve beklentileri karşıla ki sevilesin” öğretisi, Amy’nin cool girl performansı ile örtüşür. Bu bize performansın tercih değil, toplumsal olarak ödüllendirilen bir hayatta kalma stratejisi olduğunu gösterir. Bu nedenle Amy, başta kendilikten vazgeçtiğini anlamaz, bunu sevgi sanır.
Sessiz Güç: Kaçıngan Bağlanma
Nick bağırmaz, tehdit etmez, kontrol etmez ama onu etkili yapanlar tam olarak bunlardır. Duygusal olarak geri çekilir, belirsiz kalır… Tıpkı tipik bir kaçıngan bağlanan gibi. Nick’in mesafesi ilişkide bir boşluk yaratır. Bu boşluk Amy’yi daha çok uyum sağlamaya, daha az talep etmeye iter. Manipülasyon burada açık değildir; sessizdir. Talep etmemek, sorun çıkarmamak ve geri çekilmek “olgunluk” gibi görünür. Oysa sonuç nettir: Amy görünmezleşir, Nick rahatlar. Bu noktada güç, fark edilmeden el değiştirir.
Bastırılan Şey Hangi Yöne Gider?
İnsan psikolojisi bastırılan ile pazarlık yapmaz. Askıya alınan ihtiyaçlar, ifade edilmeyen öfke ve geri çekilen sınırlar yok olmaz; yer değiştirir. Amy’nin yaşadığı dönüşüm tam olarak budur. Başta uyumla sürdürülen ilişki, zamanla kontrol etme arzusuna yenilir. Çünkü görünmez olmak artık dayanılmaz hâle gelir. Bu noktada manipülasyon bir niyet değil, gecikmiş bir var olma çabasıdır.
Desi Neden Yetmez, Nick Neden Seçilir?
Desi ilk bakışta güvenli bir seçenek gibi görünür. Ancak Desi’nin sevgisi özgürleştirici değil, düzenleyicidir. Amy’yi korumaz; kısıtlar. Tıpkı ailesinin “Muhteşem Amy” anlatısında olduğu gibi, ondan sürekli en iyi versiyonunu talep eder. Amy bu ilişkide yeniden performansa zorlanır.
Nick ise eksiktir, dağınıktır ve belirsizdir. Ama tam da bu yüzden Amy için bir alan açar. Nick sınır koymaz; geri çekilir. Bu geri çekilme Amy için hem bir boşluk hem de bir etki alanıdır. Nick, Amy’nin varlığından etkilenir; değişir, korkar, uyum sağlar. Amy Nick’i bu yüzden seçer. Çünkü Nick, Amy’nin sadece “iyi bir versiyon” olmasını değil, etkili bir özne olmasını mümkün kılar.
Nick Neden Kaldı?
Gone Girl’de asıl rahatsız edici olan Amy’nin yaptıkları değildir. Asıl rahatsız edici olan, Nick’in her şeyi öğrendikten sonra gitmemesidir. Çünkü bu karar bize yabancı değildir. Tanıdıktır. Nick kalmaz çünkü güçlüdür ya da affedicidir. Nick kalır çünkü gitmek temas gerektirir. Gitmek konuşmayı, netleşmeyi ve duygusal sorumluluk almayı ister. Kalmak ise sessiz bir anlaşmadır: “Bunu konuşmayalım.”
Kaçıngan bağlanmanın temel refleksi budur: Tehdit arttığında yüzleşmek yerine donakalmak. Nick için kalmak, ilişkiyi seçmek değil; yüzleşmeden kaçınmayı seçmektir. İnsan psikolojisi tanıdık acıyı bilinmeyen özgürlüğe tercih eder. Çünkü tanıdık acı öngörülebilirdir. Nick’in Amy’yle kalışı korkudan çok alışkanlığın ürünüdür. Bu ilişki güvenli değildir ama tanıdıktır. Ve tanıdıklık çoğu zaman güvenin yerini alır. Nick gitmez çünkü gitmek sadece Amy’yi terk etmek değildir. Gitmek, kendi sessizliğini, kaçınmalarını ve payını da kabul etmektir. Kalmak ise bu yüzleşmeyi ertelemektir.
Kalmanın Görünmeyen Bedeli
Bu yüzden Nick’in kararı romantik değildir. Bu bir aşk anlatısı hiç değildir. Bu, kendilikten vazgeçmenin sessiz bir biçimidir. Belki de Gone Girl’ün asıl rahatsız edici yanı suç ya da şiddet değildir. Asıl rahatsız edici olan, bu ilişkinin bize yabancı gelmemesidir. Çünkü film bize şunu gösterir: İnsanlar her zaman sevilmek için kalmaz. Bazen sadece yüzleşmemek için kalır. Ve bazen en büyük kayıp, bir ilişkide değil; kendilikten vazgeçtiğimiz anda yaşanır.
Kaynakça
-
Bowlby, J. (1988). A secure base: Parent-child attachment and healthy human development. Basic Books.
-
Festinger, L. (1957). A theory of cognitive dissonance. Stanford University Press.
-
Flynn, G. (2012). Gone Girl. Crown Publishing Group.
-
Horney, K. (1950). Neurosis and human growth: The struggle toward self-realization. W. W. Norton & Company.
-
Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2016). Attachment in adulthood: Structure, dynamics, and change (2nd ed.). Guilford Press.
-
Van der Kolk, B. A. (2014). The body keeps the score: Brain, mind, and body in the healing of trauma. Viking.
