Televizyon tarihinde Queer as Folk ve It’s a Sin gibi cesur yapımlarla toplumsal hafızada iz bırakan senarist Russell T. Davies, Tip Toe dizisiyle bu kez modern dünyada yeniden tırmanan kutuplaşmalara ve örtük nefret söylemlerine ayna tutuyor. Manchester’da komşu olan iki adamın —Canal Street’te bir gay bar işleten Leo ile kendi ekonomik ve ailevi kaygıları içinde boğulan elektrikçi Clive’ın— sakin başlayan ilişkilerinin adım adım ölümcül bir düşmanlığa dönüşmesini konu alan dizi, görünenin ötesinde bir dinamik barındırıyor. Tip Toe, izleyiciye sadece bir mahalle çatışması sunmuyor; yargılamanın, dışlamanın ve Karpman drama üçgenine, kurban-suçlu-kurtarıcı sıkışmış insani hallerin anatomisini oldukça çıplak ve samimi bir dille önümüze koyuyor.
Cinsel kimliğin ve arzunun dile dökülüş biçimleri, dizide iki farklı dünyadaki güç ilişkilerini ve savunma mekanizmalarını son derece keskin bir tezatla gösteriyor. Heteronormatif erkek grubunun içinde cinsellik; sıklıkla bir hiyerarşi kurma, ötekileştirme ve zayıf görüleni ezme aracı olarak işliyor. O gruptaki dil, birini cinsel yönelimi ya da yetersiz görülen erkekliği üzerinden aşağılayarak grup içi iktidarı pekiştirme işlevi görüyor. Burada kullanılan dil, aslında bir zorbalık biçimi; ötekinin varlığını kendi erkeklik sınırlarını tehdit ettiği ölçüde bir mizah ya da saldırı malzemesine dönüştürüyor.
Buna karşılık queer topluluğun kendi arasında kurduğu dil, normatif dünyanın tabularına atılmış doğrudan bir meydan okuma barındırıyor. Cinselliğin tüm filtresizliğiyle, neredeyse günün hava durumunu konuşurcasına ham ve fütursuzca söze dökülmesi, yıllarca utançla gizlenmesi istenmiş bir alanın üzerindeki baskı zincirini kasten koparıp atma çabası. Toplumsal ahlak filtresinin ortadan kalkması bir tür özgürleşme alanı açıyor. Ancak bu durum kendi içinde başka bir baskı çemberi de yaratabiliyor. Alt kültürün kendi normativitesi içinde çok aktif bir cinsel hayata sahip olma, bunu bir skor gibi yaşama ve açıkça sergileme beklentisi, birey üzerinde fark ettirmeden yeni bir yetersizlik hissi inşa edebiliyor. Birey, sırf o topluluğun parçası olabilmek ve onay görmek adına, arzuladığından daha farklı bir cinsel ritme ayak uydurmak zorunda hissedebiliyor kendini.
Analitik pencereden baktığımızda, bir başkasının varlığına ya da seçimine duyulan tahammülsüzlük, çoğu zaman kişinin kendi zihnindeki bastırılmış korkularla ve yüzleşemediği gölgeleriyle ilgili. Kendini toplumun güvenli alanında tanımlayan birey, bu sınırların dışına çıkan birini gördüğünde kendi içsel kontrolünün sarsılmasından korkar. Karşı tarafa yöneltilen öfke ya da baskı, o insanın kimliğinden ziyade, onun hür iradesinin bizde tetiklediği yetersizlik ve zayıflık hissine verilen içsel bir tepkidir.
Dizide bu kurban-suçlu-kurtarıcı üçgeninin suçlu tarafına kayan Clive, tam da bu içsel korkuların bir insanı adım adım suça sürüklemesinin tipik bir örneği. Onu sadece katı ya da merhametsiz bir baba olarak okumak resmi eksik bırakır. Karısının bu çocuğa hamile kaldıktan sonra hastalanmasını ve çocuğun çok zayıf doğmasını doğrudan kendi spermine bağlaması, onun dünyasındaki köklü bir zayıflık ve yetersizlik inancından besleniyor. Clive’ın zihninde benim yüzümden hasta ve zayıf oldu şeklinde işleyen bu suçluluk mekanizması, çocuğun bugün heteroseksüel olmayan kimlik arayışına da aynı gözle bakmasına neden oluyor. Oğlunun bu halini de kendi verdiği kusurlu yaşamın bir devamı ve kendi yetersizliğinin bir kanıtı olarak algılıyor. Dışarıya güçlü görünmek adına yıllarca aldatma yalanının arkasına saklanması da bu kırılgan benliği koruma çabasından kaynaklanıyor. Çocuğunu korumak istediğini düşünürken onun sınırlarını yok sayması, insanın kendi korkularına esir olduğunda iyilik yapma kisvesi altında nasıl bir baskıcıya dönüşebileceğinin trajik bir özeti.
Diğer tarafta ise bu dramatik üçgenin kurtarıcı rolünü üstlenen Leo duruyor. Sokağa itilmiş, tutunacak dalı kalmamış gençlere barında kapısını açan, onlara bir sığınak sunan Leo’nun motivasyonu son derece insani görünse de kendi içinde sınır tanımayan bir Mesih kompleksine evrilebiliyor. Geçmişinde tam olarak ne yaşadığını bilmesek de komşusunun çocuğunu kurtarmak için kendi hayatını hiçe sayacak noktaya gelmesi, sınırları belirsiz bir kurtarma fantezisine işaret ediyor. Karşısındakinin iyiliğini isterken, bunu onun hazır olduğu hızda değil, kendi zihnindeki doğru zamanlamayla yapmaya çalışıyor. Bu durum, başkasını kurtarma arzusu üzerinden kendi içsel bütünlüğünü ve anlamını arama çabasının bir yansıması olarak karşımıza çıkıyor.
Dizinin finalinde Leo’nun direğe asıldığı o sarsıcı imge, kurban-suçlu-kurtarıcı üçgeninin kolektif ve bireysel düzeydeki kurban etme ritüeliyle son bulduğunu gösteriyor. Clive, oğlunu kendi parçası olarak gördüğü için onun cinsel kimlik arayışını doğrudan yok edemez; bunu kabul etmek, kendi kusurlu varlığıyla yüzleşmek demektir. Bu yüzden zihin, oğlunun durumunu geçici bir zayıflık olarak görüp yok sayarken, bu bozulmanın sorumluluğunu dışsal bir etkene yükler. Clive için Leo; oğluna eşcinselliği bulaştıran, onu yoldan çıkaran ideal bir günah keçisidir. Clive, kendi soyuna ve oğluna yöneltemediği öfkeyi, oğlunu kurtarmaya çalışan Leo’ya yöneltir. Leo’yu kurban etmek, Clive için oğlundaki kabul edemediği o cinsel kimliği simgesel olarak yok etme ve kendi içsel suçluluğunu Leo’nun bedeninde cezalandırarak sahte bir arınma yaşama çabasıdır. Tip Toe, bu sarsıcı finalle; homofobinin temelde bir başkasının varlığına değil, insanın kendi içindeki yetersizlik, suçluluk ve zayıflıkla yüzleşmekten kaçışına işaret ediyor.
