Günün sonunda ne yiyeceğime bile karar veremediğim olabiliyor bazen; sanki beynim tükenmiş gibi hissediyorum. Bu duruma karar yorgunluğu deniyormuş. Bu yazıda bu konuda okuduklarımı ve kendi gözlemlerimi anlatacağım.
Karar yorgunluğu dediğimiz şey aslında şöyle bir şey: Gün boyunca verdiğimiz her karar beynimizde bir kaynak tüketiyor. Sabah ne giysem, kahvaltıda ne yesem, işe hangi yoldan gitsem gibi küçük kararlar bile birikince akşama doğru karar verme gücümüz azalıyor. Yani beynimiz sınırsız bir kaynak değil; bir yerde tükeniyor.
Ben bunu ilk fark ettiğimde çok şaşırmıştım. Akşamları neden bu kadar yorgun hissediyorum diye düşünürdüm hep, fiziksel olarak yorulmamış olsam bile. Meğer bütün gün verdiğim küçük büyük kararlar beni asıl yoran şeymiş; fiziksel yorgunluktan çok zihinsel bir yorgunlukmuş bu.
Bir örnek vereceğim: Bazı başarılı insanların hep aynı kıyafeti giydiğini duymuşsunuzdur. Bunun sebebi de tam olarak bu; sabah ne giyeceğine karar vermek gibi küçük bir kararı bile ortadan kaldırarak beyinlerini daha önemli kararlara saklıyorlar. İlk duyduğumda tuhaf gelmişti ama şimdi mantıklı geliyor bana.
Peki, bu durumla nasıl başa çıkabiliriz diye düşündüm biraz. Birincisi, önemli kararları güne erken saatlerde vermek. Beynimiz sabahları daha diri olduğu için zor kararları sabaha bırakmak mantıklı geliyor. Akşama doğru ise küçük ve rutin işlere yönelmek daha iyi.
İkincisi, rutinler oluşturmak. Her sabah aynı şeyleri aynı sırayla yapmak, aslında karar vermeyi azaltıyor çünkü artık düşünmeden yapıyoruz o işleri. Ben kendi sabah rutinimi oluşturduğumdan beri daha az yorgun hissediyorum güne başlarken; çünkü gereksiz küçük kararları elemiş oluyorum.
Üçüncüsü, önemsiz kararları basitleştirmek. Mesela, ne yiyeceğime her gün yeniden karar vermek yerine haftalık bir liste yapıyorum artık. Bu da bana zaman kazandırıyor hem de o kararı her gün yeniden vermek zorunda kalmıyorum.
Dördüncüsü de dinlenmeyi ihmal etmemek. Karar yorgunluğu birikince sadece kararlarımız değil, sabrımız da azalıyor; insanlara karşı daha sert tepkiler verebiliyoruz. Bunu fark ettiğimden beri yorgun hissettiğimde önemli konuşmaları ertelemeye çalışıyorum, çünkü o an verdiğim tepkinin gerçek halim olmadığını biliyorum artık.
Bir de şunu fark ettim: Alışveriş yaparken de bu durum çok belirgin oluyor. Markette uzun süre kalınca hangi ürünü alacağıma karar veremez hale geliyorum; sanki tüm seçenekler birbirine karışıyor kafamda. Bu yüzden artık alışveriş listesi yapmadan markete girmiyorum; liste olunca kararlar çok daha hızlı oluyor.
Beşincisi de küçük kararları başkasına bırakmak, mümkün olduğunda tabii. Mesela, nereye yemeğe gideceğiz diye ben karar vermek yerine bazen arkadaşıma bırakıyorum bu kararı; o da benim için küçük bir yük azalması oluyor aslında. Her şeyi kendim kontrol etmek zorunda değilim diye düşünmek bile rahatlatıyor beni bazen.
Sonuç olarak, karar yorgunluğu gerçek bir şeymiş ve bunu bilmek bile bence yardımcı oluyor. Önemli kararları erken saate almak, rutinler kurmak ve önemsiz şeyleri basitleştirmek bende işe yaradı. Herkes için aynı şekilde çalışır mı bilmiyorum ama denemeye değer bence.
Not: Bu yazı kişisel gözlemlerimden oluşuyor; bilimsel bir çalışma değildir.
