Gece geç olmuş. Masanın üstünde yarım kalmış bir kahve, dağılmış notlar, belki açık kalmış birkaç sekme… Bir yandan yetişmesi gereken işler, bir yandan zihninde dönüp duran düşünceler. “Birkaç saat daha çalışayım.” diyorsun. Bir saat daha, bir saat daha. Derken bedenin sana ufak ufak sinyaller göndermeye başlıyor. Gözlerin ve omuzlarında sızlamalar başlıyor.
Tanıdık geldi mi? Muhtemelen geldi. Çünkü birçoğumuz, özellikle önem verdiğimiz bir şey uğruna çabalarken kendimizden kısmayı “disiplin” sanabiliyoruz. Önem verdiğimiz şeyleri yaparken uykumuzu erteliyoruz, yemek yemeyi erteliyoruz hatta bazen dinlenmek istediğimizde kendimizi suçluyoruz ve işin ilginç tarafı, bütün bunları çoğu zaman kendimize zarar vermek için değil, işlerimizi ve sorumluluklarımızı daha iyi yapmak için yapıyoruz. Ama bazen “daha iyi olma” isteği, fark ettirmeden “kendine rağmen başarma” yarışına dönüşebiliyor.
Şimdi başka bir sahne düşünelim. Üzerine aylarca çalıştığın bir kongre var. Kongre başlıyor ve fena da gitmiyor aslında. Ta ki ufak tefek aksaklıklar olana kadar. Bu tür aksaklıklara karşı hazırlandığını biliyorsun. Belki de üstünde kaç kere prova yaptın ama o an elinden bir şey gelmiyor. Ve tam o saniyede, çoğu zaman dışarıdan kimse bir şey söylemez. Ama içeride biri konuşmaya başlar.
“Nasıl önlem almasın?”
“Bunca emeğin karşılığı bu mu?”
“Bir işi de tam yapsan olmaz mı?”
“Yine başaramadın.”
Dikkat ettiysen, o an yaşadığın zorluk tek başına yeterince ağırdır zaten. Ama çoğumuz bununla yetinmeyip bir de kendimizi içeriden yıpratmayı ekliyoruz. Peki sana bir şey soracağım. En yakın arkadaşın veya ekip arkadaşların tam şu an senin yaşadığın şeyi yaşıyor olsaydı onlara da aynı şeyleri söyler miydin?
“Nasıl bunu yapamazsınız?”
“Sen hep böylesin.”
“Bir şeyi de becer.”
Muhtemelen hayır. Muhtemelen omzuna dokunup şunu söylerdin:
“Lütfen sakin ol. Bir an her şeyi belirlemez veya berbat etmez.”
“Gerçekten emek verdin.”
“Şu an zorlanıyor olmanız çok normal.”
İşte psikolojide tam burada karşımıza çıkan kavramın adı öz şefkattir. Kısaca öz şefkat, zorlandığımız anlarda başkalarına gösterebildiğimiz anlayışı kendimize de gösterebilme becerisidir. Dürüst olmalıyım ki kulağa basit geliyor olabilir ama çoğumuz için en zor şeylerden birisi de budur. Çünkü başkaları hata yaptığında çoğu zaman bağlamı yani durumu, olayı ve çevreyi görürüz.
“Yorgun olabilir.”
“Üzerinde çok yük vardır.”
“Kötü bir gün geçiriyordur.”
Ama konu kendimiz olduğunda bağlam bir anda kaybolur. Sadece sonuç kalır. Sadece hata kalır. Sadece eksik kalan tarafımız görünür. Bir arkadaşın bir sunumda takıldığında “Olur böyle şeyler.” diyebiliyorken, aynı şeyi sen yaşadığında gece yatarken bile o anı tekrar tekrar düşünmek gibi. İşte öz şefkat tam da bu noktada devreye giriyor. Ama burada küçük bir yanlış anlaşılmayı da konuşalım. Öz şefkat, kendine “Boş ver.” demek değildir. “Hata yaptım ama sorun değil, hiç önemli değil.” demek de değildir. Öz şefkat; gerçeği inkâr etmeden, canını yakan şeyi küçümsemeden, ama kendini de düşmanın gibi görmeden kendinin yanında olabilmektir. Yani:
“Evet, şu an zorlanıyorum.”
“Evet, bu benim için önemliydi.”
“Evet, istediğim gibi gitmedi ama düzeltebilirim.”
“Ama bunların hiçbiri benim değersiz olduğum anlamına gelmiyor.”
Belki de çoğumuzun yapmakta zorlandığı şey tam olarak da budur. Ama zorlandığımızda kendi yanımızda nasıl kalacağımızı pek öğrenemedik.
Peki zorlandığımız anlarda kendi yanımızda nasıl olabiliriz? Önce durup kendimize şunu sorabiliriz: “Benim şu an gerçekten neye ihtiyacım var; biraz daha eleştiriye mi, yoksa biraz anlayışa mı?” Bazen cevap bir mola olur. Bazen bir bardak su. Bazen birkaç dakika gözlerini kapatmak. Bazen sadece içinden şu cümleyi geçirmek: “Şu an zorlanıyor olabilirim ama bu benim yetersiz olduğum anlamına gelmez.” Basit görünüyor olabilir. Ama insanın kendine kullandığı dil, çoğu zaman yaşadığı hayatın ses tonunu belirler.
Ve belki de iyileşme kendimizi kusursuz hale getirdiğimiz noktada değil, sonunda kendimize düşman olmayı bıraktığımız, kendimize saygı duyduğumuz ve kendi kendimizin yanında olduğumuz noktada başlar. Kendini sev ve saygı duy, olur mu?
