Zamanın nasıl geçtiğini anlamadığınız, etrafınızdaki olan bitenin farkında olmadığınız, sadece şu anda yaptığınız aktiviteyle meşgul olduğunuz zamanlar size tanıdık gelebilir. Bu zamanlarda yaptığınız işle adeta bir olur, o iş bittiğindeyse kendinizi daha mutlu hissedebilirsiniz. Bu durum Akış teorisi olarak geçer ve kişilerin iyi hissetmelerinde bir payı bulunur.
Akış Deneyimi Nedir?
Mihail Csikszentmihalyi’nin geliştirdiği teorideki Akış kavramı; bir kişinin yaptığı bir işe bütün dikkatini, enerjisini, yetenek ve becerilerini vererek o işle bütünleşmesi olarak tanımlanabilir. Akış sırasında kişi, yaptığı eylemi çabasız bir şekilde gerçekleştirdiğini hisseder (Demirutku ve Ağaoğlu, 2018). Kişinin duyguları, düşünceleri, dikkati, kısaca her şeyi o eylemle bir uyum içerisinde olur (Demirutku ve Ağaoğlu, 2018).
Akış eylemi bünyesinde bazı özellikler barındırır:
-
Konsantrasyon: Akış eyleminde kişinin bütün dikkati o an meşgul olduğu iştedir. Sahip olduğu bütün enerji ve kaynaklarını o iş üzerinde yoğunlaştırır. Etrafındaki diğer uyaranların ise farkında olmaz (Pehlivan ve Gedik, 2024).
-
Dalıp Gitme: Akış eyleminde kişi, o an meşgul olduğu işi yaptığının farkındadır ve o işin üzerinde kontrol sahibidir (Pehlivan ve Gedik, 2024).
-
Benlik Farkındalığının Kaybı: Akış eyleminde kişi, yaptığı işe yoğunlaştığından dolayı kendisine yönelik farkındalık hissini yitirir (Pehlivan ve Gedik, 2024).
-
Zaman Algısında Değişim: Akış eyleminde kişi, zamanın olduğundan daha hızlı aktığını hisseder (Pehlivan ve Gedik, 2024). Kişi adeta zamanın su gibi geçtiğini düşünür.
-
Özamaçsal Güdülenme: Akış deneyimi sırasında kişinin yaptığı eylem, kendi içinde ödüllendirici bir özellik taşır. Yani eylemin kendisini yapmak bir ödüldür (Pehlivan ve Gedik, 2024).
Akış Deneyimi Hangi Aktivitelerde Gerçekleşir?
Akış deneyimini yaşamak farklı türlerdeki pek çok aktivitede mümkündür. Genellikle kişinin yapmaktan hoşlandığı aktivitelerde gerçekleşiyor gibi gözükse de iş ortamında da ortaya çıkabilir.
-
Sanatsal aktivitelerde akış deneyimi yaşamak mümkündür. Örneğin bir enstrüman çalarken, resim yaparken veya tiyatro gösterisi izlerken kişiler akışı deneyimleyebilirler (Demirutku ve Ağaoğlu, 2018). Özellikle yaratıcılık gerektiren aktiviteler akış deneyiminin oluşmasına zemin hazırlar.
-
Spor yaparken de akış deneyimlenebilir. Ekstrem sporlar da akış deneyimini mümkün kılabilir (Bağlam ve Eskiler, 2024).
-
Sosyal medyada gezinirken ve teknolojik cihazları kullanırken de akış deneyimi yaşanabilir. Sosyal medyada beklenenden fazla zaman geçirilmesinin sebeplerinden biri de bu olabilir (Erdem ve Yaylı, 2022).
-
İş yerinde çalışırken de akış deneyimlemek mümkündür. Sevilen ve kişi için anlamlı bir iş, akış yaşama olasılığını artırabilir. İş ortamının çalışanların akış deneyimine elverişli olması da önem taşır (Pehlivan ve Gedik, 2024).
Akış için Gerekli Olan Faktörler Nelerdir?
Bir kişinin akışı deneyimleyebilmesi için yaptığı eylemin ve sahip olduğu kaynakların bazı koşulları sağlaması gerekir.
-
Yapılan eylemin bir ana hedefi ve alt hedefleri olmalıdır (Pehlivan ve Gedik, 2024).
-
Hedeflere ulaşılıp ulaşılamadığının belirlenebilmesi için geri bildirim alınmalıdır (Pehlivan ve Gedik, 2024).
-
Yapılan işin zorluk seviyesi kişinin becerileriyle benzer olmalıdır (Pehlivan ve Gedik, 2024).
-
İşin zorluk seviyesi kişiye göre yüksekse gerekli beceriler geliştirilmelidir (Pehlivan ve Gedik, 2024).
-
İşin zorluk seviyesi kişiye göre düşükse iş daha zorlu hâle getirilmelidir (Pehlivan ve Gedik, 2024).
Eylemin hedeflerinin olması kişiye netlik sağlar. Geri bildirim, kişinin ne kadar ilerlediğini görmesine yardımcı olur. İşin zorluk seviyesi ile beceri seviyesinin dengeli olması ise kişinin yaptığı işten tatmin olmasını sağlar. Akış deneyiminin en verimli şekilde yaşanabilmesi için bu dengenin kurulması önemlidir (Pehlivan ve Gedik, 2024).
Akış Deneyimini Olumsuz Etkileyen Faktörler Nelerdir?
Akış deneyiminin yaşanmasını zorlaştıran bazı faktörler bulunmaktadır:
-
Yapılan işin zorluğunun kişinin beceri düzeyinin çok üstünde olması,
-
Yapılan işin zorluğunun kişinin beceri düzeyinin çok altında olması,
-
Yeterli geri bildirim alınamaması,
-
Kişinin yaptığı iş üzerinde kontrol hissinin az olması ya da hiç olmamasıdır (Erdem ve Yaylı, 2022).
Eylemin zorluk seviyesinin çok yüksek olması yoğun kaygıya, çok düşük olması ise sıkılmaya yol açar. Geri bildirim eksikliği ise kişinin ilerlemesini değerlendirmesini zorlaştırabilir (Erdem ve Yaylı, 2022).
Sonuç
Akış teorisi, Mihail Csikszentmihalyi tarafından geliştirilmiş olup, kişinin bir eylemi gerçekleştirirken kendini tamamen o eyleme kaptırmasını ifade eder. Akış deneyiminde kişi zamanın su gibi aktığını hisseder ve çevresindeki uyaranların farkında olmayabilir. Bu deneyimi yaşayan kişiler, hissettirdiği mutluluk nedeniyle akışı tekrar yaşamak isteyebilirler.
Kaynakça
Bağlam Ö., Eskiler E. Ekstrem Spor Aktivitelerinde Serbest Zaman İlgilenimi İle Akış Deneyimi Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. TOJRAS. 2024;13(4):352-361.
Demirutku, K. ve Ağaoğlu, D. (2018). Tiyatro İzleyicisinin Akış Deneyimi: Duygudurumların Çeşitliliği, Yoğunluğu ve Değerliği Hipotezlerinin Sınanması. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 5(3), 33-60.
Erdem, D. ve Yaylı, A. (2022). Rekreasyon Bağlamında Csikszentmihalyi’nin Akış Teorisine Kuramsal Bir Bakış. Journal of Recreation and Tourism Research, 9(4).
Karasakal, S. ve Doğan, O. (2025). İçsel Pazarlama Uygulamaları, İş Akış Deneyimi ve İş Tatmini İlişkisi: Otel Çalışanlarıyla Bir Uygulama. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27(1), 125-138.
Pehlivan, A. ve Gedik, M. Akış Kuramının Sosyal Hizmet Perspektifinde İncelenmesi. Sosyal Çalışma Dergisi, 8(1), 1-16.
