Yalnızlığın Hegemonyası: Neden Kalabalıklar İçinde Yalnızız?
Yalnızlık kelimesi, Türkçede “yalın” kelimesinden türetilmiştir; tek, saf ve çıplak anlamına gelir.
Psikolojide yalnızlık; bireyin sahip olduğu sosyal ilişkiler ağı ile arzuladığı ya da ihtiyaç duyduğu bağlar arasındaki uyumsuzluk nedeniyle hissettiği öznel bir kopuş ve boşlukta kalma duygusudur.
• Carl Gustav Jung’a göre yalnızlık, etrafta insanların olmaması değil; bireyin kendisi için önem arz eden ihtiyaç ve arzularını başkalarına aktaramaması, çevresindekilerin sahip olduğu görüşler karşısında anlaşılamadığını hissetmesidir.
• Donald Winnicott’a göre yalnızlık, bireyin kendi başına kalabilme kapasitesidir. Bu durum kötü bir şey değil; aksine insanın duygusal olgunluğunun ve sağlıklı psikolojik gelişiminin yegâne işaretidir.
• Irvin Yalom’a göre yalnızlık üç kategoriye ayrılır:
• Kişilerarası Yalnızlık: Diğer insanlardan izole bir yaşam sürdürme ve sosyal ilişki bağlarının kopmasıdır.
• İçsel Yalnızlık: Bireyin kendi duygularından, isteklerinden, amaçlarından ve hayallerinden kopmasıdır (özüne yabancılaşması). “Ben neyim? Ne istiyorum?” sorularına özüyle bağ kurarak yanıt verememesidir.
• Varoluşsal Yalnızlık: Dünyadan tek başımıza gideceğimiz gerçeğiyle tüm çıplaklığıyla yüzleştiğimiz, insan olmanın getirdiği en derin yalnızlık türlerinden biridir.
• Alfred Adler ise yalnızlık kavramına “Sosyal İlgi Eksikliği” perspektifinden bakar. Ona göre birey sosyal bir varlıktır ve yalnızlık hissi, bireyin topluma olan aidiyet bağının (sosyal ilginin) zayıflamasıyla ortaya çıkar. Adler, topluma fayda sağlama ve başkalarıyla iş birliği yapma duygusu azaldıkça insanın derin bir soyutlanma yaşadığını savunur.
• Robert S. Weiss’e göre yalnızlık iki temel yoksunluktan kaynaklanır:
• Duygusal Yalnızlık: Hayatımızda çok yakın, romantik veya derin bir bağ kurabileceğimiz bir “bağlanma figürünün” (eş, sevgili, çok yakın dost) olmamasından kaynaklanır.
• Sosyal Yalnızlık: Kişinin kendini ait hissettiği bir arkadaş grubunun, sosyal ağın veya topluluğun eksikliğidir. Örneğin; bir maç seyrediyorsunuz ve sizin tuttuğunuz takımı tutan kimse yok. Herkes aynı takımı tutarken siz onlardan farklı bir takımı tutuyorsunuz. İstemsiz bir şekilde o topluluğa karşı ilginiz azalır; çünkü ortak bir amacınız kalmaz.
Yalnızlık kavramı günümüz toplumunda sürekli kullanılmaktadır. Sizce teknolojilerin ve farklı imkanların olduğu bu çağda neden hâlâ en büyük yaramız yalnızlık? Niçin bu kavram bize ürkütücü geliyor? Gelin bu kelimeyi ele alalım ve detaylıca inceleyelim:
Bugün tek bir tıkla kıtalararası görüşmeler yapabiliyor, farklı kültürlerden bireylerle tanışabiliyoruz. Yalnız şunu yapamıyoruz: Robert Weiss’in bahsettiği “Duygusal Yalnızlık” teorisinin içini dolduramıyoruz! Çünkü ekranlar üzerinden kurulan iletişim bağı, çoğu zaman özlemini duyduğumuz gerçek bir etkileşim değil; sadece bir temas illüzyonu, bizleri kandıran bir sosyal medya yanılsamasıdır.
Ayrıca sosyal medya çağında binlerce takipçiyle her anımızı paylaşıyoruz; lakin şunu unutuyoruz: Bir derdimiz olduğunda, tehlikeli bir girdaba takılı kaldığımızda kaç tanesine tüm çıplaklığımızla içimizi dökebiliyoruz? Cevap ne yazık ki iki elin parmaklarını geçmez. Bu durum bizi üzse de acı gerçekleri görmemiz gerekir.
Yalnızlık kelimesi korkutucu gelse de sosyal medya çağında sunduğumuz yapay personadan daha korkutucu değildir. Bu personada kendimizi hep en mutlu, en başarılı, en çok gezen ve en iyi yaşayan kişiler olarak sunarız. Peki, bu dünyalardan kaç tanesi gerçekten bizim sahici personamız? Yanıtlar hiçbir zaman bulunamaz; çünkü ortada gerçek bir persona yoktur. Irvin Yalom’un tanımladığı İçsel Yalnızlık tam anlamıyla budur: Personamız oluşurken yapay kimliklerle binlerce takipçi ve onay mutluluğu kazanırken, içeride yalnız kalmış bir benliğin durmasıdır.
Maskelerimiz düştüğünde, sosyal medyadan sıyrıldığımızda ve elimizde yapayalnız bir ruh kaldığında aynaya bakıp soralım: “Ben kimim?”, “Bu ruhun gerçekleştirmek istediği yegâne gerçek ne?”
Bu soruların cevabı bize gerçek dünyanın kapısını açar. Tıpkı simyacıların Âb-ı Hayat iksirini arama çabaları gibi kendi benliğimiz için de çabalarsak ortaya gerçek bir benlik koyabiliriz. Ötekinin varlığıyla değil, kendi yansımasını görüp varlığını kabul eden bir bebek gibi…
Yalnızlığa Dönüş: Yalnızlıkla Eş Olmak
Yalnızlığı; tamir edilmesi ve sürekli sosyal medya ile onarılması gereken bir durum zannetmek kesinlikle yanlış bir sonuçtur. Yalnızlık, Winnicott’un dediği gibi bir beceridir ve bu beceri duygusal olgunluğun bir getirisi olarak belirir.
Göstermek istediğimiz o sahte benlikleri, yani yapay personaları bırakabildiğimiz bir yaşam elbette mümkündür. Bu yaşam, bizi gerçek benliğimize götüren bir patika gibidir. Kalabalıklar içindeki yalnızlık; sosyal medyamıza eklediğimiz sahte benliklerle değil, aksine Adler’in dediği gibi toplumla gerçek bir sosyal ilgi bağı kurabildiğimizde çözüme kavuşur.
Kendi yalnızlığıyla eş olabilen, bu yalnızlıkla arkadaşlık kurabilen insanoğlu; çıplaklığı ve yalınlığıyla yüzleştiğinde ancak başka bir ruhun hayatına dokunabilir ve kendi hayatını iyileştirebilir. Kendi sessizliğini dinleyen ruhlar yalnız değildir. Kendileri için vardırlar ve toplumla bağ kurabilecek ilgiye sahip olduklarında sağlıklı etkileşimler geliştirebilirler.
Kaynakça
- Kaynakça Adler, A. (2017). İnsan Seni Tanıma Sanatı (Çev. Kamuran Şipal). Say Yayınları. (Adler'in "Sosyal İlgi" (Gemeinschaftsgefühl) ve topluma aidiyet kuramları için.) Jung, C. G. (2020). Analitik Psikoloji (Çev. Ender Gürol). Payel Yayınları. (Jung'un "Persona" kavramı ve anlaşılmama hissiyle ilişkili yalnızlık tanımı için.) Weiss, R. S. (1973). Loneliness: The Experience of Emotional and Social Isolation. MIT Press. (Weiss'in "Duygusal Yalnızlık" ve "Sosyal Yalnızlık" ikiliği ayrımı için.) Winnicott, D. W. (1958). The Capacity to be Alone. International Journal of Psycho-Analysis, 39, 416-420. (Winnicott'ın "Tek başına kalabilme kapasitesi" makalesi için.) Yalom, I. D. (2018). Varoluşçu Psikoterapi (Çev. Zeliha İyidoğan Babayiğit). Pegasus Yayınları. (Yalom'un Kişilerarası, İçsel ve Varoluşsal Yalnızlık sınıflaması için.) Türk Dil Kurumu (TDK). Güncel Türkçe Sözlük – "Yalnız" ve "Yalın" kelime kökenleri.
