Zorbalık, kişi ya da kişileri erken çocukluk döneminden itibaren başlayıp, ergenlikte henüz kimlik arayışında olan kendiliğimizi derinden sarsacak güçte olan fiziksel, bilişsel, psikolojik ve sosyal yaşantımızı etkisi altına alan güçlü bir silahtır. Bu yazıda bu dört faktörü de gelişim basamakları çerçevesinde düşünerek zorbalık tehlikesini ele alacağız.
Erken Çocukluk Döneminde Zorbalık
Erken çocukluk dönemi, çocuğun hayatındaki ilk sekiz yılı kapsar. Bu dönem bakım veren dışındaki kişilerle yeni yeni etkileşime geçilen dönemdir. Anaokulu ve ilkokulun bir kısmını kapsayan dönemde çocuklar birbirlerinin fiziki özellikleriyle alay etme, lakap takma gibi zorbalayıcı davranışlara başvurmaya başlayabilirler. Akran zorbalığının önüne geçilmek için eğitim verilmesi gereken önemli bir dönemdir. Zorbalık eğitimi, ailelerle iş birliği içinde ve alanda uzman kişilerle çocuklara oyunlar aracılığıyla anlatılabilir.
Orta ve Geç Çocukluk Döneminde Zorbalık
Orta ve Geç Çocukluk Dönemi 7-11 yaş arasını kapsayan dönemdir. Ergenliğe geçişin yavaş yavaş adımlarının atıldığı, fiziksel, bilişsel ve sosyoduygusal gelişimin erken çocukluk dönemine göre hızlandığı ve yol katettiği dönemdir. Bu dönemde çocuklar arkadaşlık ilişkilerine ve sosyalleşmeye önem vermeye başlar. Fiziki özelliklerinden dolayı gruplara alınmama, dışlanma, alay edilme çocukları sosyal izolasyona ve yalnızlığa iter. Okul ortamında yalnız kalan çocukların toplulukta kendini ifade edememe ve şiddete başvurma olasılıkları çok yüksektir. Öğretmenlerin ve bakım verenlerin durumu erken fark edip müdahale etmeleri çok önemlidir.
Ergenlik Döneminde Zorbalık
Ergenlik dönemi günümüzde 12-25 yaş arası dönem olarak kabul edilmektedir. Bu dönemde akran zorbalığı çok acımasız ve şiddetli olabilmektedir. Kimlik arayışında olan bireylerin özellikle yaşıtları tarafından zorbalığa maruz kalması kendilik oluşumlarını ciddi şekilde baltalar. Bu dönemde zorbalık düzeyi fiziksel zorbalığa kayar. Kişi kendinden güçsüz bir kurban seçer. Önce ufak laf atmalar başlar; kurban karşılık vermediği sürece dozu giderek artar. Laf atmalar yerini aşağılamalara, herkesin içinde küçük düşürmelere ve en son şiddete bırakır. Müdahale edilmediği sürece sonu intihara kadar varan çok tehlikeli bir oyundur. Kurban seçilen kişi hem fiziksel hem psikolojik şiddete maruz kalır. Tehdit, şantaj, taciz gibi istenmedik bir sürü sonuca yol açan bu tehlike karşısında ciddi önlemler alınmalıdır.
Zorbalığa Nasıl “Dur” Diyeceğiz?
Tehlikesiz gibi gözüken şaka adı altında söylenen sözler de zorbalık sınıfına girer. Erken dönemde bu tür davranışlara izin verilmemeli ve çocuklar anlayacakları şekilde uyarılmalı. En önemlisi de aileler uzmanlar tarafından bu konuda bilinçlendirilmeli. Okul ortamında ise öğretmenler ve rehberlik servisi devreye girmeli.
Çağımızın En Güçlü Silahı: Siber Zorbalık
Fiziksel zorbalık, sözel zorbalık, sosyal zorbalık yıllardır hayatımızda olan zorbalık türleri iken teknoloji çağıyla birlikte daha güçlü bir tehlikeyle karşı karşıyayız: Siber Zorbalık!
Siber zorbalık, kişilerin teknolojik aletler aracılığıyla tanıdıkları veya tanımadıkları kişileri sosyal mecralar yoluyla hakaretten sözlü tacize kadar rahatsız etmesi durumudur. Kişileri rencide etme, toplumdan dışlama, alay etme, depresyona ve hatta intihara kadar sürüklemeye götüren ciddi bir durumdur.
Çevrimiçi Oyunlar Üzerinden Zorbalık
Çocukları korumamız gereken tehlikeler arasında oynadıkları bilgisayar oyunları üzerinden tanımadıkları kişilerle yaptıkları konuşmalar da yer almaktadır. Çevrimiçi oynanan oyunlarda oyun içi yapılan konuşmalarda kişiler tanışmakta ve birbirlerine özel bilgilerini anlatabilmektedirler. Bu da kötü niyetli kişilerin bunu bir silah olarak kullanmalarına neden olabilir. Çocuklar paylaştıkları bilgiler üzerinden tehdide, şantaja, çeşitli hakaretlere yani zorbalığa maruz kalabilirler. Ebeveyn kontrolü dışında teknolojik araç kullanımları kısıtlanmalı ya da ebeveyn kontrolü dahilinde gerçekleşmelidir.
Zorbalık ve İntihar İlişkisi
Akran zorbalığı, kişileri intihara sürükleyebilmektedir. Sosyal ortamlardan dışlanma, kendini yetersiz hissetme duygusu, ardından gelen depresyon ve depresyonla baş edememe sonunda kişi hayatını sonlandırmaya karar verebilir. Son aşamaya gelinmeden durum fark edilmeli ve uzman kişilere danışılmalıdır. Akran zorbalığıyla ilgili farkındalık oluşturulmalıdır.
Sonuç: Gelişim Psikolojisi Bağlamında Zorbalık
Zorbalık erken çocukluk döneminde daha çok fiziki zorbalık olarak görülürken, orta ve geç çocukluk döneminde fiziki zorbalığın yanında sözel zorbalık da görülmektedir. Ergenlik döneminde ise fiziksel şiddet başta olmak üzere sosyal zorbalık baş göstermektedir. Ergenlikte zorbalık çok daha tehlikelidir. Kişiyi depresyona hatta intihara sürükleyebilir.
Zorbalığı önlemek için toplumsal bilince ve eğitime önem vermeliyiz. Teknolojiyle beraber artık sıklıkla siber zorbalık ifadesini duymaktayız. Sosyal medya aracılığıyla insanlara psikolojik şiddet uygulamak, şantaj yapmak siber zorbalığa girer. Başta siber zorbalık olmak üzere tüm zorbalık türleri için sıkı önlemler almamız toplumun ruh sağlığı için çok önemlidir.
