İş hayatımda beni en çok etkileyen liderleri düşündüğümde, aradan yıllar geçmesine rağmen bazı sorularını hatırlıyorum. Anlattıklarından çok sordukları sorular bende iz bırakmış.
Gün içinde onlarca soru soruyoruz. Amacımız genellikle bilmediğimizi öğrenmek, bir şeyi teyit etmek, yönlendirmek, merakımızı gidermek oluyor. Etkili bir liderin sorusu ise farklı bir işlev taşıyor. Etkili bir lider, karşı tarafın kör noktalarını görünür kılmak için soru sorar. Amacı cevap almak yerine, karşısındakinin düşünmesine alan açmaktır. Bazen de kendi kör noktalarını bulmak için karşı taraftan soru sorarak yardım talep eder.
İyi soru, düşünmek için alan açıyor:
Güçlü bir soru, karşı tarafı köşeye sıkıştırmıyor. Yargılamıyor, savunmaya geçirmiyor, ne düşünmesi gerektiğini söylemiyor. “Neden bu kararı verdin?” sorusu ile “Bu kararı verirken neleri göz önünde bulundurdun?” sorusu arasında bir hissiyat farkı olduğunu fark edersiniz. “Neden bu kararı verdin?” sorusu “Yanlış bir şey mi yaptım acaba?” diye düşünmenize sebep olurken, “Bu kararı verirken neleri göz önünde bulundurdun?” sorusu kararınızı detaylandıracak bir fırsat verir.
Soru cümlesinin sözcükleri kadar, soruluş biçimi ve niyeti de önem taşıyor. Etkili liderler, sorularını sorduktan sonra karşı tarafa düşünmesi için zaman ve alan bırakır. Bu yaklaşım, çalışanların özerklik ve öz-yeterlik duygusunu destekler. Yönetici her sorunun cevabını verdiğinde, çalışan kendi muhakemesini daha az kullanabiliyor. İyi bir soru ise düşünme sorumluluğunu karşı tarafa bırakıyor.
Güçlü Sorular:
Beni etkileyen bazı güçlü soruları sizinle paylaşıyorum.
“Şu an zamanımızı yeterince etkin kullanıyor muyuz?”
Bu soru, toplantıları, rutinleri ve gerçekten ihtiyaç duyduğumuz işleri yeniden değerlendirmek için iyi bir başlangıç noktası sağlıyor. Her yaptığımız işin bir amacı olmayabiliyor. Bazı işleri yalnızca alışkanlık sebebiyle sürdürüyor olabiliriz. Bu soru, daha doğru bir zaman yönetimi konusunda aksiyon alınmasını sağlar.
“Bu işin sorumluluğunu kim alacak?”
Sorumluluğun belirsiz olduğu yerde işin kendisi de belirsizleşiyor. “Hepimiz ilgilenelim” yaklaşımı gerçek bir sahiplik yaratmıyor. Bu soru ile lider, ortada kalan işlerin sahiplenilmesini ve zihinlerinin netleşmesini sağlar.
“Hangi varsayımları yapıyoruz?”
Bir kararın önündeki risk, elimizdeki veriler kadar doğru kabul ettiğimiz varsayımlarda da bulunuyor. “Müşteri bunu istemez”, “Bu ekip buna hazır değil”, “Başka seçeneğimiz yok” dediğimizde bir varsayımı gerçek kabul ediyoruz. Varsayımların her zaman olabileceğinin altını çizen bu soru, daha gerçekçi kararların verilmesini sağlayabilir.
“Bu karar başkalarını nasıl etkileyecek?”
Bu soru, liderin kendi ekibinin dışına bakmasını sağlıyor. Bir karar, başka bir ekibin işini, müşteriyi ya da kurumun başka bir sürecini etkileyebilir. Ekibinin dikkatini başkalarını düşünmeye teşvik eden lider, çalışanlarının olaylara daha bütüncül bir yaklaşım ile bakmasına yardımcı olur.
“Direnç nerede?”
Değişim dönemlerinde oldukça önemli bir sorudur. Kim bu işe tam olarak dahil değil? Neden? Gerçek endişe ne? Direnci yalnızca aşılması gereken bir engel olarak görmek yerine, direncin arkasındaki sebebi anlamaya çalışmak, değişim sürecini kolaylaştırıyor. İtirazın altında çoğu zaman belirsizlik, kontrol kaybı, yeterlilik kaygısı ya da anlaşılmamış bir endişe bulunabiliyor. Bu durumu çözen lider, direnci daha kolay yönetir ve değişimi başarıyla yönetme şansını elde eder.
“Ben neyi kaçırıyorum?”
Liderin kendisine ve ekibine sorabileceği en kıymetli sorulardan birisi bu sorudur. “Benim göremediğim ne var?” ya da “Siz ne düşünüyorsunuz?” soruları da liderin kendi kör noktalarını ve varsayımlarını anlamasına yardımcı olur. Bu sorular, lideri her şeyi bilen kişi konumundan çıkarıp öğrenmeye açık bir konuma da taşır. Çalışanına da “Senin bakış açına ihtiyacım var” mesajını verir. Psikolojik güvenliğin olduğu ekiplerde farklı düşüncelerin, itirazların ve endişelerin dile getirilebilmesi, liderin bu tutumuyla yakından ilişkilidir. Lider gerçekten duymaya hazır olduğunda, çalışan da konuşmak için daha fazla cesaret bulur.
Son Bir Not:
İş hayatımda bende iz bırakan liderleri düşündüğümde, ortak özelliklerini daha net görüyorum. Doğru zamanda doğru soruyu sormayı biliyorlardı. Liderler; çizdikleri vizyon, verdikleri ilham ve ekipleriyle kurdukları bağ kadar, sordukları güçlü sorular ile de etki alanlarını genişletirler.
