COVID-19 süreci, tüm dünyayı yalnızca fizyolojik ve biyolojik olarak etkilemekle kalmamış, aynı zamanda bireyleri psikolojik olarak da derinden etkilemiştir. Bu bağlamda öne çıkan etkilerin başında; kaygı ve stresin yol açtığı majör depresif bozukluk, travma sonrası stres bozukluğu (TSSB), yaygın kaygı bozukluğu ve obsesif kompulsif bozukluk (OKB) gibi psikolojik rahatsızlıklar gelmektedir. Pandemi sürecinde, hastalığın yayılımını durdurmak amacıyla uygulanan zorunlu karantinalar, maske kullanımı ve dezenfeksiyon gibi katı hijyen tedbirleri, bir yandan fiziksel sağlığı korumayı amaçlarken diğer yandan bazı bireylerde psikolojik rahatsızlıkların ortaya çıkmasına veya mevcut belirtilerin şiddetlenmesine yol açmıştır.
COVID-19 ve Majör Depresif Bozukluk
Geniş çaplı karantina ve izolasyon uygulamaları, bireylerin uzun süre kapalı alanlarda kalmasına, günlük hayattaki düzenin bozulmasına ve hastalığın yarattığı belirsizlik duygusuyla baş başa kalmasına neden olmuş; bu faktörler bireylerde depresif belirtilerin artmasına sebep olmuştur (Brooks ve ark., 2020). Nitekim üniversite öğrencileriyle yapılan bir çalışma, karantina döneminde bu gruptaki depresif belirtilerde %9’luk bir artış olduğunu göstermektedir (Tang ve ark., 2021). Ayrıca başka bir araştırmada, katılımcıların %34’ünde orta, %37’sinde ise yüksek şiddette depresif belirtiler olduğu gözlenmiş; bu durumun ekonomik gelir düzeyi, cinsiyet ve sigara kullanımı gibi değişkenlerle anlamlı bir ilişkisi olduğu saptanmıştır (Saadeh ve ark., 2021).
COVID-19 ve Yaygın Kaygı Bozukluğu
Yaygın kaygı bozukluğu, pandemi ve hastalık sürecinin belirsiz olması nedeniyle “belirsizliğe tahammülsüzlük” kavramıyla yakından ilişkilidir. Ayrıca, dönemin getirdiği ekonomik zorluklar da kaygı belirtilerinde artışa neden olan önemli etkenlerden biridir (Zeybek ve ark., 2020). Bu konuyla ilgili yapılan güncel çalışmalar incelendiğinde, özellikle kadınların, eğitim düzeyi düşük olanların, uyku problemi yaşayanların ve günün büyük bölümünü (8 saat ve üzeri) ekran başında geçirenlerin daha yüksek risk altında olduğu bulunmuştur. Ek olarak, kronik rahatsızlığı bulunan bireylerde kaygı belirtilerinin çok daha belirgin seyrettiği saptanmıştır (Arıkan ve Acar, 2022; Koç ve ark., 2021).
COVID-19 ve TSSB
Bu hastalık, özellikle ağır vakalarda tek başına bile travmatik bir olay olarak kabul edilmektedir. Hastalığın hızlı bir şekilde yayılması sonucu başvurulan küresel karantina süreçlerinde; karantina süresinin, eğitim düzeyinin ve dini inanışların travma sonrası stres belirtilerindeki artışla ilişkili olduğu bulunmuştur (TMGH-Global COVID-19 Collaborative, 2021).
COVID-19 ve OKB
Şüphesiz ki pandemi sürecinden en karmaşık şekilde etkilenen rahatsızlıklardan biri OKB’dir. Maske takmak, elleri yıkamak, sosyal mesafeye dikkat etmek ve dezenfektan kullanmak gibi olmazsa olmaz hijyenik kurallar, özellikle bulaşma obsesyonu olan bireylerin belirtilerini daha da arttırmıştır (AlDandan ve ark., 2023). Öyle ki, AlDandan ve arkadaşlarının (2023) çalışması OKB tanısı konan bireylerin %42’sinde takıntıların sıklığı ve şiddetinde artış olduğunu saptarken; Tükel ve arkadaşlarının (2023) çalışması da pandemi sırasında OKB hastalarının %60’ında belirtilerin kötüleştiğini ortaya koymuştur.
Sonuç
Özetle, COVID-19 pandemisi yalnızca fiziksel sağlığı etkilemekle kalmamış, aynı zamanda küresel anlamda bir psikolojik krize de neden olmuştur. Alan yazındaki bulgular; pandemi sürecinde depresyon, kaygı bozuklukları, TSSB ve OKB gibi psikolojik rahatsızlıkların önemli ölçüde arttığını göstermektedir. Bu durum, toplum ruh sağlığının korunmasının psikososyal destek mekanizmalarıyla ne kadar önem kazandığını gözler önüne sermektedir.
Gelecekteki benzer küresel krizlerle başa çıkabilmek için öncelikle dezavantajlı grupların (kadınlar, çocuklar, kronik hastalar, düşük sosyoekonomik düzeydeki bireyler) erken tespit edilmesi, ruh sağlığı okur yazarlığının arttırılması ve psikolojik dayanıklılığı güçlendirecek çalışmalar yapılması gerekmektedir. Unutulmamalıdır ki, fiziksel sağlık için gerekli temel bileşenlerden biri de psikolojik sağlıklılıktır ve birey bütüncül olarak değerlendirilmelidir.
Kaynakça
- AlDandan, F. N., Aldandan, L. H., Sulais, A. A., Alshaikh, S. T., Alqahtani, A. H. ve Khalil,
- M. S. (2023). The impact of the COVID-19 pandemic on patients with obsessive
- compulsive disorder (OCD). Clinical Neuropsychiatry, 20(4), 358.
- Arıkan, G. ve Acar, B. (2022). COVID-19 karantina sürecinde anne-babalardaki depresyon,
- kaygı ve stresle ilişkili etmenler. Turkish Journal of Child Adolescent Mental Health,
- 29(1), 22-8. https://doi.org/10.4274/tjcamh.galenos.2021.07379
- Brooks, S. K., Webster, R. K., Smith, L. E., Woodland, L., Wessely, S., Greenberg, N. ve
- Rubin, G. J. (2020). The psychological impact of quarantine and how to reduce it:
- Rapid review of the evidence. The Lancet, 395(10227), 912-920.
- https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)30460-8
- Koç, A., Hançer, Tok, H., Uzun, L. N. ve Ensari, H. (2021). COVID-19 sebebiyle bir kurumda
- karantina altında bulunanlarda depresyon, anksiyete, durumsal suçluluk düzeyleri ve
- etkileyen faktörler. Nöro Psikiyatri Arşivi, 146, 153.
- https://doi.org/10.29399/npa.27329
- Saadeh, H., Saadeh, M., Almobaideen, W., Al Refaei, A., Shewaikani, N., Al Fayez, R. Q.,
- Khawaldah, H., Abu-Shanab, S. ve Al-Hussaini, M. (2021). Effect of COVID-19
- quarantine on the sleep quality and the depressive symptom levels of university
- students in Jordan during the spring of 2020. Frontiers in Psychiatry, 12, 605676.
- https://doi.org/10.3389/fpsyt.2021.605676
- Tang, F., Liang, J., Zhang, H., Kelifa, M. M., He, Q. ve Wang, P. (2021). COVID-19 related
- depression and anxiety among quarantined respondents. Psychology & Health, 36(2),
- 164-178. https://doi.org/10.1080/08870446.2020.1782410
- TMGH-Global COVID-19 Collaborative. (2021). Psychological impacts and post-traumatic
- stress disorder among people under COVID-19 quarantine and isolation: A global
- survey. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(11),
- 5719. https://doi.org/10.3390/ijerph18115719
- Tükel, R., Başaran, O., Ergün, S., Chousein, M. G., Keskin, M. ve Ertekin, E. (2023). The
- effects of the COVID-19 pandemic on patients with obsessive-compulsive
- disorder. International Journal of Psychiatry in Clinical Practice, 27(1), 35-41.
- Zeybek, Z., Bozkurt, Y. ve Aşkın, R. (2020). Covid-19 pandemisi: Psikolojik etkileri ve
- terapötik müdahaleler. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(37),
- 304-318.
