Kaygı Sadece Düşünce Değildir: Anksiyetenin Beyin–Bağırsak İlişkisi
Anksiyete yaşarken belirli belirtiler yaşarız. Bedenimiz, kaygı, endişe, korku ve huzursuzluk hisleriyle birlikte çeşitli belirtiler gösterir. Bunlar genellikle sosyal yaşantıyı sıkıntıya sokabilecek duygular ve belirtiler olabilmektedir. Bu istenmeyen ve rahatsızlık veren duyguları vücudumuzdan atmak istedikçe, daha da şiddetli belirtiler yaşamamız mümkün hale gelmektedir. Anksiyetede ne kadar belirli belirtiler yaşasak da kişiden kişiye görülen belirtiler ve onların şiddetleri farklılık gösterebilmektedir.
Anksiyete belirtileri nelerdir?
Anksiyete belirtileri kişiden kişiye farklılık gösterebilmektedir. Belirtilerden birkaçını veya birçoğunu aynı anda yaşamak mümkündür. Belirtilerden bazıları şu şekilde görülmektedir:
Göğüste sıkışıklık
Titreme
Çarpıntı
Baş ağrısı veya baş dönmesi
Karıncalanma hissi
Bulantı, kusma
Mide ağrısı
Kaslarda gerginlik hissi, bundan oluşabilecek yorulma ve kas ağrıları
Kızarma, terleme
Anksiyetede beyin nasıl çalışıyor? Vücut ve beyin, bunu bir tehdit olarak algılar ve savaş–kaç sistemini aktifleştirir. Beyin kısmına bakarsak, amigdala bölümü tehlike uyaranlarını algılayarak bedensel savunma mekanizmalarını devreye sokar ve zararsız uyaranlara bile tehdit anlamı yüklenmesine sebep olur. Ayrıca bu bölgede adrenalin ve kortizol gibi stres hormonları salgılanır. Kortizolün yüksekliğinin stresle bağlantılı olması, bu bölgeyle ilişkilidir aslında.
Prefrontal korteks baskılanır. Bunu şu şekilde açıklarsak daha anlaşılır olur: Uygun olmayan duyguları ve duygusal tepkileri baskılamada görev alan bu kısım, stres durumlarında yeterince etkin çalışamaz. Bu durum, bölgenin etkinliğini azaltarak tehdit ve stres durumlarında uygun tepki verilememesine veya aşırı tepki verilmesine sebep olmaktadır. (Arıkan, n.d.)
Talamus tetiklenerek uyaranları incelemeden hızlıca tehlike olarak algılar ve tehlike merkezine yollar. Bu da vücudun sürekli tetikte olmasına sebep olur. Adrenalin salınımıyla birlikte vücutta huzursuzluk hissi olarak tanımladığımız tepkiler açığa çıkar: nefes darlığı, terleme, kusma, karın ağrısı, kalp çarpıntısı, titremeler ve kızarma gibi. (Arıkan, n.d.)
Bakıldığında anksiyete, beynin geniş alanlarına dokunarak birbirleriyle bağlantılı şekilde çalışır; verilen alarm sonrasında bazı bölgeleri aktive eder, bazılarını baskılar ya da devre dışı bırakır ve vücuda bazı hormonları “gaz–fren” sistemi gibi salgılayarak etki eder.
Anksiyetede bağırsaklarımızda ne oluyor? Danışanlarımdan çoğunlukla stres yaşadıklarında ve kaygılı oldukları dönemlerde ishal ve kabızlık gibi problemler yaşadıklarını sıkça duymaktayım. Bunlarla birlikte mide bulantısı ve kusma da görülebilmektedir. Psikolojik açıdan bakıldığında bu kusma isteği, vücudun istenmeyen ve kötü hisleri dışarı atmaya çalışması olarak da yorumlanabilir.
Bağırsak ve beyin birbirleriyle bağlantılıdır ve birbirlerinden haberdardır. Bağırsaklar deyip geçmemek gerekir. Aslında bağışıklık sistemimizi oldukça etkileyen bir bölümdür. Hastalığa sebep olabilecek mikroplarla savaşırlar ve bunu bir rapor gibi beyne iletirler. Bağırsaklarımızda mikrobiyom denen bakteri ve mikroorganizma topluluğu yaşar. Salınan kortizol, serotonin, endorfin, adrenalin, dopamin vb. hormonlar bağışıklığı etkiler ve mikrobiyomdaki değişimlere sebep olur. (Uplifers, 2022)
Adrenalinin uzun süreli salınımı bağırsak kaslarını gevşetebilir; bundan kaynaklı olarak sindirim etkilenir. Uzun süreli ve aşırı kortizol salgılanımı ise sindirim sorunlarını artıran iltihaplanmalara sebebiyet verebilir. Serotonin seviyesi de ishal ve kabızlık gibi durumlarda rol oynamaktadır. (Uplifers, 2022)
Sonuç
Anksiyetenin yaşattığı tehdit ve huzursuzluk hisleri ile bedensel tepkiler, kişiden kişiye şiddeti ve belirtileriyle farklılık gösterebilmektedir. Bu durum beyin fonksiyonlarını etkiler ve beynimizdeki bazı bölgeleri çeşitli şekillerde uyarır. Bu uyarma sonucu yine beynin bazı bölgelerini baskılar veya aktive eder. Beynimizde prefrontal korteks, talamus, amigdala gibi bölgeler etkilenirken aynı zamanda adrenalin, serotonin ve dopamin gibi hormonların salgılanımlarını da değiştirir. Bağırsaklarımız ve beynimiz arasındaki bağ ve haberleşme sistemi, salgılanan hormonların etkisiyle birlikte mikrobiyomda değişiklikler yaratır. Bu durum bireylerde ishal, kabızlık gibi sindirim problemlerine yol açabilmektedir. Kısaca anksiyetenin oluşturduğu kaygı ve tehdit uyarısı, beyin ve bağırsaklar arasındaki karmaşık ve karşılıklı iletişimin aktivasyonunda önemli bir yer oynar.
Kaynakça
Arıkan, K. (n.d.). Anksiyete beyinde nerede yaşar? Kemal Arıkan. https://www.kemalarikan.com/anksiyete-beyinde-nerede-yasar.html
Uplifers. (2022, June 15). Bağırsak sağlığı ve anksiyete arasındaki ilişki. https://www.uplifers.com/bagirsak-sagligi-ve-anksiyete-arasindaki-iliski/
Kaynakça
- Kaynakça Arıkan, K. (n.d.). Anksiyete beyinde nerede yaşar? Kemal Arıkan. https://www.kemalarikan.com/anksiyete-beyinde-nerede-yasar.html
- Uplifers. (2022, June 15). Bağırsak sağlığı ve anksiyete arasındaki ilişki. https://www.uplifers.com/bagirsak-sagligi-ve-anksiyete-arasindaki-iliski/
