Hiç tüm olumsuzlukların yalnızca sizin başınıza geldiğini düşündüğünüz oldu mu? İnsanların sürekli size haksızlık ettiğini, çeşitli sebeplerle onlara karşılık veremediğinizi veya bir başarı elde etmek isterken hep engellerle karşılaştığınızı hissettiniz mi? Kendinizi kurtarmaya çalıştıkça daha da derine battığınızı; bu durumun bir döngü gibi pek çok ilişkinizde ya da yaşadığınız olaylarda kendini tekrarladığını ve her seferinde daha da çaresiz kaldığınızı deneyimlemiş olabilirsiniz. Çevrenizdeki herkes size karşıymış ve yapayalnız bir mücadele sürdürüyormuş gibi hissetmek son derece yıpratıcıdır. Oysa bu durum çoğu zaman bir yanılsamadır ve bu yanılsamayı yaratan, zihnimizin ta kendisidir.
Kurban Psikolojisi Nedir?
Kurban (mağdur) psikolojisi, bireyin yaşadığı olumsuz deneyimlerde sorumluluk almayı reddederek kendisini sürekli olarak dış etkenlerin, şanssızlığın, diğer insanların veya kaderin bir “kurbanı” olarak görme eğiliminde olmasıdır. Bu zihniyete sahip bireyler; sorunlara çözüm üretmek için çabalamak yerine çevrelerine sürekli şikayet etmeyi, öz eleştiri yapmak yerine başkalarını suçlamayı ve ne yaparlarsa yapsınlar sonucun değişmeyeceğine inanmayı bir yaşam biçimi haline getirirler. Doğrudan ve açık bir iletişim kurmak yerine; küsme veya imalı sözler söyleme gibi pasif-agresif davranışlar sergilemeye yönelirler. Önemli olan nokta şudur ki; bu durum çoğu zaman bilinçli bir seçim değil, zihnin geliştirdiği bir kısayoldur.
Zihinsel Bir Kısayol Olarak “Mağduriyet”
İnsan zihni, her gün maruz kaldığı yüzlerce uyaran ve bilgiyle baş edebilmek; düşüncelerini ve davranışlarını daha hızlı bir şekilde düzenleyerek uygun tepkiler üretebilmek için ‘zihinsel kısayollar’ oluşturur. Bu zihinsel kestirmeler, bir avantaj sağlayarak problemleri daha hızlı çözmemizi sağlasa da bazen bir dezavantaja dönüşerek gerçekleri olduğundan farklı bir şekilde algılamamıza neden olabilir. Kurban psikolojisi yaşayan bireyler için mağduriyet de zihnin bu kestirme yollarından biridir. Her hayal kırıklığında gerçekçi özeleştiriler yapmak, hataları kabullenmek ve bunlardan ders çıkararak ilerlemek zihin için oldukça zahmetlidir; üstelik yaratacağı olumsuz duygular nedeniyle kaçınılması gereken bir yol olarak görülür. Bu nedenle zihin, kendi geliştirdiği kestirme yolu, zahmetli ve uzun olan o yola tercih ederek sorumluluğu dış etkenlere yükler ve anlık bir yükten kurtulur. Ne var ki, kullanıldığı an kişiye hayali bir rahatlama sağlayan bu ‘kısayol’, zamanla bireyin etrafını saran ve onu kendi hayatının figüranı haline getiren zihinsel bir kafese dönüşür.
Neden “Kurban Psikolojisi” Yaşarız?
Kişi kendini mağdur konumuna yerleştirdiğinde, hayatın ve eylemlerinin sorumluluğunu alma mecburiyeti ortadan kalkar. Yaşadığı olumsuz durumların sorumluluğunu dış dünyaya bağladığında, hem kendi hatalarının sonuçlarıyla yüzleşmeyi erteler hem de başarısızlık hissinin yaratacağı duygusal yoğunluktan kaçınmış olur. Psikolojide “ikincil kazanç” olarak adlandırılan bu durum; bireye çevresinden yoğun ilgi, şefkat ve teselli sağlarken, onu gelebilecek olası eleştirilerden de korur. Bunun yanı sıra, bu davranışın edinilmesinde ve sürdürülmesinde çocukluk döneminde problem çözmek yerine sürekli şikayet eden, doğrudan değil dolaylı iletişimi ya da iletişim kurmamayı tercih eden, yaşadığı tüm sıkıntıları dış çevreye yükleyen ebeveynlerin model alınması da büyük rol oynar. Birey, çocuklukta gördüğü bu kalıbı yetişkinlikte de uygulayıp kazanç sağladıkça, farkında olmadan bu davranışı sürdürmeye devam eder.
Kurban Psikolojisinden Kurtulmak Mümkün Mü?
Değişimin temeli farkındalıktır. Davranışlarımızın kökenlerini merak etmeye başladığımız ve sonucu her ne olursa olsun hayatımızın sorumluluğunu alma isteği duyduğumuz an, aslında bizi çevreleyen zihinsel kafesin kapısını aralamış oluruz. Kurban psikolojisinden kurtulmak; kişinin kendi eylemlerinin sonuçlarıyla cesurca yüzleşmesi ve yapıcı bir öz eleştiri sürecini başlatmasıyla mümkündür. Bu dönüşüm; bireyin kişisel farkındalığını artıracak yaşam deneyimleri edinmesi, öz-şefkat geliştirmesi, kendini kabullenmeye istekli olması veya profesyonel bir psikolojik danışmanlık sürecine başvurması ile sağlıklı bir şekilde gerçekleştirilebilir.
