“Fırtına çıktı. Uzak da değil, oldukça yakındı, şiddetliydi, beni savurdu ve başka bir uca itti. Tekrar tekrar geldiğim bu uçurum beni yeniden aşağı çekti. Yorucuydu savrulmak ve hiç isteğim de değildi. Ama ben, beni itenin benden bağımsız olduğunu biliyordum. Defalarca savrulmuştum.” diyen danışanımla tutunmak üzerine durduk. Bu tutunma ihtiyacı, yalnızca bir insana ya da bir duruma bağlanmak değil; aynı zamanda kendi iç dünyasında bir denge ve süreklilik bulma arayışını da içeriyordu.
Tam da bu noktada, duygusal dalgalanmaların ve kimlik algısındaki değişkenliğin belirgin olduğu borderline kişilik yapılanması akla geliyordu; zira borderline bireyler hem yoğun bağlanma isteği hem de terk edilme korkusu arasında sürekli bir salınım yaşarlar (American Psychiatric Association [APA], 2013).
Borderline kişilik yapılanmasında yaşanan bu duygusal salınımlar, kişinin hem kendi içinde hem de ilişkilerinde büyük bir yıpranma yaratır. Bir gün derin bir sevgi ve bağlılık hissederken, ertesi gün aynı kişiye karşı yoğun öfke veya uzaklaşma isteği duyabilirler. Bu iniş çıkışlar yalnızca çevresindeki insanları değil, en çok da kişinin kendisini tüketir. Çünkü her salınım, içsel bir fırtına ile gelir; düşünceler, duygular ve beden aynı anda alarma geçer.
Bu fırtınalar sırasında tutunacak bir dal bulamamak, kişinin içinde derin bir boşluk hissi yaratır. Sanki kimlik duygusu ve duygusal zemin yerinden oynamış gibi, güvenle durabileceği hiçbir içsel alan kalmaz. Bu boşluk, zamanla yalnızca psikolojik değil, fiziksel bir tükenmişliğe de dönüşebilir; kişi kendini hem duygusal hem bedensel anlamda bitkin hisseder (Linehan, 1993; Fonagy & Bateman, 2008).
Bu boşluk hissinin kökleri çoğu zaman erken çocukluk dönemine uzanır. Çocuğun bakım verenleriyle kurduğu ilk bağ, dünya ile kuracağı tüm ilişkilerin temelini oluşturur. Sevgi, ilgi ve bakımın tutarlı olmadığı, duygusal ihtiyaçların karşılanmadığı ya da reddedildiği bir ortamda büyüyen çocuk, güvenli bağlanma geliştirmekte zorlanır. Bir yandan yakınlık ve kabul görme arzusu duyar, diğer yandan bağlandığı kişinin bir gün gideceğine ya da inciteceğine dair derin bir korku taşır. Bu çelişkili deneyimler, yetişkinlikte borderline kişilik yapılanmasının zeminini hazırlar; çünkü kişi hem güvenli bir liman arar hem de her limanı fırtınalı bir deniz gibi algılar. Böylece, bağlanma yaraları yalnızca geçmişin bir hatırası olarak kalmaz, bugünün ilişkilerinde de tekrar tekrar kanayan bir yara haline gelir (Fonagy & Bateman, 2008).
Terapi sürecinde bu bağlanma yaraları, güvenli bir ilişki deneyimi içinde yeniden ele alınır. Terapist, borderline birey için çoğu zaman ilk kez süreklilik gösteren, yargılamayan ve duygusal olarak ulaşılabilir bir figür olur. Bu güvenli alan, kişinin hem kendi duygularını tanımasına hem de ilişkilerde yaşadığı salınımları fark etmesine imkân tanır. Tutunma, bu noktada yalnızca birine yaslanmak değil, kendi içsel dayanaklarını inşa edebilmek anlamına gelir. Kişi, zamanla fırtınaların ortasında bile ayakta kalabileceğini, tutunacak en güvenli yerin bazen kendi içsel gücü olduğunu keşfeder. Böylece, geçmişin tekrar eden döngüleri yavaş yavaş kırılır ve yerini daha dengeli, sürdürülebilir ilişkilere bırakır (Bateman & Fonagy, 2016).
İşte tam da burada, insanın kendi içinde yıllardır taşıdığı fırtınaları dindirebilmesinin yolu, güvenli ve tutarlı bir bağ deneyiminden geçer. Çünkü kimi yaralar kelimelerle değil, ancak yeniden yaşanan ve hissedilen ilişkilerle iyileşir. Geçmişin izleri, bugünün kalbine sızdığında, o izleri silebilmek değil; onlarla barışmayı öğrenmek gerekir. Ve bazen, tutunacak bir el yalnızca dışarıda değil, insanın kendi içinde filizlenir.
Kaynakça
-
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). American Psychiatric Publishing.
-
Fonagy, P., & Bateman, A. W. (2008). The development of borderline personality disorder—A mentalizing model. Journal of Personality Disorders, 22(1), 4–21. https://doi.org/10.1521/pedi.2008.22.1.4
-
Linehan, M. M. (1993). Cognitive-behavioral treatment of borderline personality disorder. Guilford Press.
-
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). American Psychiatric Publishing.
