Psikoloji, eğer bir ruh bilimi ise, pozitivist bilim insanlarının somut olarak açıklayamadığı “ruh”u iyileştirme çabaları anlamsız mıdır? Yoksa psikiyatristlerin, hastanın zihnine, dolayısıyla beyin kimyasına odaklanarak ilaçla tedavi etme girişimleri mi ruhu etkiler?
Ruh, zihin ve bilinç kavramları… Uzay çağında olmamıza rağmen, insana dair bu kavramlar hala gizemini koruyor. Ruh, bilinç midir, yoksa tamamen ayrı iki kavram mı? Bana göre, eğer ruh sağlığı üzerinde çalışıyorsak, ruhsal ve manevi öğelerden, spiritüalizmden uzak kalmak pek mümkün değil.
Günümüzde her ne kadar psikiyatri ve psikoloji ilkel bilimler olsa da, bütüncül yaklaşımlar insan üzerinde daha etkili olabilir. Zira bunların hepsi insana ait unsurlardır. Ruhsallık, enerji ve maneviyat gibi olguları bir arada kullanarak bilimle ortak paydada buluşmanın, gelişimimize daha fazla katkı sağlayabileceğini düşünüyorum. Bugün ise spiritüel psikolojiye kısa bir bakış atacağız.
Ruh ve Psikoloji Arasındaki Köprü
İnsan bedenini zihinden, zihni ise ruhtan ayrı tutamayız. Ruh, görünmeyen fakat varlığı derinden hissedilen bir katmandır. Psikoloji bilimi uzun yıllar boyunca sadece gözlemlenebilir, somut ve ölçülebilir insan davranışlarına odaklanmıştır.
Bu anlayış günümüzde devam ediyor olsa da psikolojiyi sadece bu alanlardan ibaret saymak bana büyük haksızlıkmış gibi geliyor. Ruhsal boşlukları, anlam arayışları ve huzursuzluk hisleri yalnızca psikolojik sorunlar değil, ruhsal çağrılar da olabilir. Peki psikoterapi, zihinle beraber ruhu da şifalandırabilir mi?
Spiritüel Psikolojinin Temelleri ve Terapötik Gücü
Spiritüel psikolojinin amaçları arasında yalnızca hastalıklar ya da travmalar yoktur. Terapötik boyutu ise insanın anlam arayışı, içsel gücü ve potansiyeli, kendini keşfetme, iyileşme ve dönüşüm gibi kavramlar açısından güç sağlar (Assagioli,1965).
Dolayısıyla, burada insan ruhunun gelişme ve büyüme kapasitesi ön plana çıkmaktadır. Spiritüel psikolojide akla ilk gelen psikologlardan olan Jung’un bireyleşme sürecinde, insanın kendi özünü bulma yolculuğundan söz edilmektedir (Jung,1971).
Ancak burada kuramsal bilgi vermekten ziyade, spiritüel psikolojinin sadece iyi hissetmeye odaklanmadığını, aynı zamanda bütünleşmeyi de amaçladığını söylemek mümkündür.
Kendine Yolculuk: Ego ve Özbenlik
Ego, bizleri bir nevi dış dünyanın tehlikelerinden koruyan ve aynı zamanda uyum sağlamamızı kolaylaştıran bir maskedir. Ancak insan ruhunun derinliklerinde egodan daha saf bir katman vardır: Özbenlik.
Jung’un söz ettiği “self” kavramı, kişiliğin merkezini ve bütünlüğünü temsil etmektedir (Jung,1964). Yani bilinç (kişisel) ve bilinçdışının (kolektif) birleşimidir. Tam ve bütün olma potansiyelini simgeleyen özbenliğe yaklaşan kişi, bireyselleşme süreciyle egonun ötesine geçer.
Jung’a göre özbenlik, gerçek benliktir; o, kapsayıcıdır, psikolojik ve ruhsal boyutta içsel bir rehberdir (Jung,1971). Bu anlamda, söz konusu süreçlerin insan ruhunun uyanışına hizmet eden parçalar olduğunu söylemek mümkündür.
Bu noktada, spiritüalizm ve tasavvufun inanılmaz derecede benzer yanlarının olduğunu keşfettiğimde, tasavvuftaki nefs-öz kavramı bana birebir aynı şeyi anlattı ve bunun spiritüalizmdeki “birlik bilinci ve bütün olma/yüksek benlik” kavramlarıyla örtüştüğünü fark ettim.
Ek olarak, Jung için semboller ve spiritüel deneyimler çok önemlidir; zira özbenliğin işaretleri rüyalarda, mitlerde ve sembollerde saklıdır (Jung,1964). Spiritüel psikolojide ritüeller, meditasyon, mindfulness, dua veya transandantal deneyimler ruhsal boyutla bağlantı kurabilmenin yollarındandır.
Elbette ki söz konusu olan şey, egoyu ortadan kaldırmak değil, aksine onunla barışmak ve özbenliğin rehberliğinde ilerleyebilmektir. Peki, ruhsal bütünlüğümüzü sağlayabilirsek psikolojik dengemizi tamamlamış sayılır mıyız? Belki de evet.
Acı ve Dönüşüm: Spiritüel Kriz mi?
Sizce depresyon, yalnızca beyindeki kimyasal bir dengesizlik midir? Spiritüel psikolojiye göre depresyon, aynı zamanda ruhsal büyümenin bir sancısı olabilir (Grof & Grof, 1989).
Biliyoruz ki acının kıyısından geçmeyen bir insan hayatı yoktur. Ancak insanlık tarihi boyunca, en aydınlık günlerin karanlık gecelerle geleceği, dibi görmeden düşmeden kalkılamayacağı gibi metaforlarla, insanın olgunlaşması ve tekamül edebilmesi için acının dönüştürücü olduğu yönünde bir algı yüklenmiştir bünyemize. Tıpkı tasavvuftaki çilecilik: Bireyin çilehaneye çekilip, insani hazlardan uzak inzivada ibadete kapanması gibi eylemler…
Yaşadığımız kaygılar, içsel boşluk hissi, hayatın ve yaşamanın anlamsızlığı gibi hisler, ruhumuzu başka bir aşamaya davet ediyor olabilir. Stanislav Grof’un spiritüel kriz kavramı bunu anlatır: Her yıkım, bir yeniden doğuşun eşiği olabilir (Grof & Grof, 1989).
Burada önemli olan, bu sancıyı yalnızca “bozukluk” olarak görmek yerine, belki de ruhsal dönüşümün bir basamağı olarak değerlendirmektir.
Sonuç: İçimizdeki Çöl Ruhumuzdaki Vaha
Günümüz insanının teknoloji çağını yaşıyor olması sebebiyle bilgiye ve kaynağa ulaşmak zaman almıyor; fakat buna rağmen çoğumuz, belki de normalden daha yalnız, doyumsuz ve içi boş hissedebiliyor.
Zamanın ruhu, bir şeylere ulaşmayı kolaylaştırıyor; fakat kolaylaştıkça bir şeyler daha çok anlamsızlaşıyor sanki… Tatmin olamamak öyle büyük boyutlara ulaştı ki, var olanlarla yetinemeyip Batı’nın veya Uzakdoğu’nun yogası, meditasyonu, mistisizmi, tasavvuf veya sufizm gibi doğu kökenli öğretiler daha çok ilgimizi çeker oldu.
Bunlarla birlikte artan bilgi kirliliği ve inançlar üzerinden yapılan, “terapi” adı altında gerçekleştirilen ticari amaçlı dolandırıcılık eylemlerinin arttığını söylemiyorum bile! Yani, psikolojik boşluklar hafife alınacak şeyler değil çünkü modern insan bunu aynı zamanda bir ‘ruhsal açlık’ olarak tanımlıyor. Tüm bunlara bakıldığında, bizlere sunulan birtakım cevaplar ruhumuzu henüz doyurabilmiş değil.
Özetle, insanı yalnızca beden ve zihin olarak sınırlamak eksik kalacağından ruhun sesine kulak vermek; krizleri, boşlukları, bazen de içsel huzuru duymak gibidir.
Belki de aranan şifa dışarıda değil; terapist koltuğunda konuşulanlardan çok, ruhun özünde ve içsel sessizliğinde saklıdır.
Kaynakça
-
Assagioli, R. (1965). Psychosynthesis: A manual of principles and techniques. New York, NY: Hobbs, Dorman & Company.
-
Grof, S., & Grof, C. (1989). Spiritual emergency: When personal transformation becomes a crisis. Los Angeles, CA: Jeremy P. Tarcher.
-
Jung, C. G. (1964). Man and his symbols. Garden City, NY: Doubleday.
-
Jung, C. G. (1971). Psychological types. Princeton, NJ: Princeton University Press.
