Son günlerde popülerleşen Psikoloji biliminin ne olduğunu gerçekten de biliyor muyuz? Bu kadar karmaşık kavramlar sosyal medyada dolaşırken gerçekten “Psikoloji” denildiğinde aklımıza ne geliyor? Genellikle psikoloji, sosyal medyada hızlıca tüketilen bir “etiket” haline gelirken aslında bilimsel kısmı yok sayılıyor.
Psikoloji kelimesi aslında köken olarak “Psykhe” ve “logos” sözcüklerinden türemiştir. Bu yüzden uzunca bir süre “Ruh bilimi” olarak tanımlanmıştır ama Psikoloji bilimi fal gibi mistik şeylerle hiçbir bağlantısı olmayan, aksine bilimsel yöntemlerle davranış ve zihinsel süreçleri inceleyen bir bilim dalıdır. Günümüzde psikoloji bilimi duygu, düşünme, bellek, mottivasyon, davranış, algı gibi birçok alana yoğunlaşan geniş bir bilim alanıdır. Gözlem, deney, ölçüm ve istatistiksel analizler gibi birçok bilimsel yöntemlerle beraber ilerler. Böylece psikoloji bilimi hem bireylerin iç dünyasını anlamayı hedefler, hem de insan davranışlarını bilimsel ve nesnel veriler ile beraber açıklamayı amaçlar.
Popüler Psikoloji’de Kavramların Yanlış Kullanılması
Psikoloji, sosyal medyanın aksine son günlerde ağıza sakız gibi yapışan “travma” sözcüğünden ibaret değildir. Popüler psikolojinin bu kadar yaygınlaşmasının en temel sebeplerinden bir tanesi de artık bilgiye erişimin çok daha kolaylaşmasıdır. Sosyal medyada paylaşılan kısa ve bilimsel dayanağı olmayan sadece etkileşim odaklı içerikler sonucu psikolojik kavramlar bilimsel içeriklerden fazıyla kopmaktadır. Bu nedenle kişi hem kendisini hem de çevresindeki insanları hızlıca etkileme eğilimi gösterebilmektedir. Ancak psikoloji bilimi, insan davranışlarını tek bir nedene bağlamaktan ziyade çok daha boyutlu bakış açılarıyla ele alır. Bir davranışı ya da duyguyu anlamlandırabilmek için tek bir perspektiften tek bir kavramı kullanmak da mümkün değil. Bu yüzden popüler psikoloji söylemleri, bilimsel psikolojiye kıyasla çok daha farklı ve gerçekten uzaktır.
Psikolojinin Kısa Tarihi
Kısaca tarihçesinden bahsetmek gerekirse, Psikoloji köken olarak Felsefe ile iç içe gelişmiştir. Antik çağdan bu yana filozoflar insan zihni ile davranışlarını temel ilgi odağı yapmışlardır. Ancak Psikoloji biliminin direkt ayrı bir bilim dalı olarak ortaya çıkması 19. yüzyılı bulmuştur. Bu süreçte de Wilhelm Wundt büyük bir rol oynamıştır. Wundt 1879 yılında ilk defa deneysel psikoloji laboratuvarını kurup, psikolojinin bilimsel bir disiplin olarak kabul edilmesinde büyük rol oynamıştır. Bu sayede de Wundt’un çalışmaları ile beraber psikoloji ilk defa bir sistematik gözlem ve deneye dayalı bir yapıya kavuşmuştur.
Psikolojinin Alt Dalları
Psikoloji oldukça geniş yelpazeli bir alandır. Farklı ilgi alanlarına göre de bir çok alt dala ayrılır. Bu dallar insan davranışlarını birçok farklı perspektifle inceler.
-
Klinik Psikoloji: Klinik Psikoloji aslında psikolojinin en bilinen ve en yaygın alt dallarından biridir. Klinik psikologlar bireylerin ruh sağlığını değerlendirerek bilimsel temelli terapi ekolleriyle çalışırlar.
-
Bilişsel Psikoloji: Bilişsel psikoloji daha çok düşünme, algı, dikkat, bellek ve problem çözme gibi aslında daha soyut olan zihinsel süreçlerle ilgilenir. İnsan zihninin bilgiyi nasıl işlediğini anlamaya çalışırlar.
-
Nöropsikoloji: Nöropsikoloji, Bilişsel Psikolojiden farklı olarak beyin ile davranış arasındaki ilişkiyi inceler. Beyinde meydana gelen hasarlar, nörolojik hastalıklar ve bilişsel işlevler arasındaki bağlantılara odaklanırlar.
-
Sosyal Psikoloji: Sosyal psikoloji ise bireyin toplum içindeki davranışlarını inceler. Daha çok grup dinamikleri sosyal etkileşimler, tutumlar ve önyargılar gibi alanlar bu alanın temelidir.
-
Gelişim Psikolojisi: Bireyin doğumundan yaşlılığına kadar geçirdiği fiziksel, bilişsel, ve duygusal değişimleri inceler.
-
Spor Psikolojisi: Bu alan daha çok sporcuların performanslarını, motivasyonlarını ve psikolojik dayanıklılıklarını arttırmaya odaklı çalışan bir alandır.
-
Adli Psikoloji: Adli psikoloji hukuk ile psikoloji arasındaki ilişkiyi ele alan bir köprüdür. Suç davranışı, tanık ifadeleri ve adli değerlendirmeler gibi süreçleri kapsar.
Psikoloji biliminde bu kadar çeşitli alt dalların olması aslında insan davranışlarının direkt olarak tek bir değişkenle de açıklanamayacağını çok net şekilde göstermektedir. Bireyin davranışları; biyolojik yapı, bilişsel süreç, sosyal çevre ve yaşam deneyimleriyle birlikte şekil alır. Bu yüzden psikolojinin alt alanları birbirinden bağımsız olmaktan ziyade birlikte çalışan ve destekleyen disiplinlerdir. Çeşitli alt dalların sunduğu farklı bakış açılarıyla insan davranışını çok daha derinlikli şekilde anlarız.
Kapanış olarak şunu söyleyebilirim ki, psikoloji biliminin gündelik hayatta daha fazla yer bulması aslında ruh sağlığı alanına dair farkındalık açısından çok önemli bir gelişmedir ancak bu ilginin de bilimsel bir temelden kopmaması ve bu bağlamda sürdürülmesi gerekmektedir. Psikoloji sadece popüler kavramlardan ibaret değildir, insan davranışını farklı yönlerde ele alan çok kapsamlı bir bilim dalıdır. Bu yüzden de psikolojiye dair bilgileri de değerlendirirken eleştirel bir bakış açısı geliştirmek kritik bir önem taşımaktadır.
