İşlevsiz hayal kurma döngüsü çoğu zaman psikolojik sağlamlığın yokluğu değil bir başka baş etme yolu bulamayan bir zihnin geliştirdiği bir dayanma biçimidir. Sorun hayal kurmak değil, hayal kurmanın tek baş etme yolu haline gelmesidir.
Gerçekten baş ediyor muyuz, yoksa sadece kaçıyoruz muyuz? Dışarıdan bakıldığında her durum ve olayla baş edebildiği görünen kişilerin aslında yoğun bir zihinsel kaçış içerisinde olabilir.
Rezilyans Nedir?
Bilişsel esneklik kavramı farklı şekillerde tanımlanır. Değişen çevresel uyarıcılara uyum gösterebilmek için bilişi değiştirme becerisine verilen isim olarak adlandırabiliriz. Bilişsel olarak esneklik sergileyebilen bireyler, bir problemle karşılaştıklarında daha iyi baş etme becerisi gösterip, kendilerini engelleyen düşünceler yerine duruma uygun çözümler üretebilirler.
Bilişsel esneklik, dikkati başka yöne verebilme, izlenecek bilgiyi seçebilme, bir sonraki aşamada gösterilecek tepkiyi seçebilme, plan yapma, hedefler belirleme, hataları saptama ve sisteme bu hatalarla ilgili geri bildirimde bulunma gibi uyum becerilerini içermektedir.
Bu kavramı anlatmak için en güzel örnek bambu ağaçlarıdır. Bambu ağaçları, yılın belirli zamanlarında yağış alırlar. Muson yağmurları denilen çok kuvvetli bir yağmura maruz kalırlar. Bu yağışlar sırasında neredeyse yere kadar eğilirler, bükülürler ancak bu esnada kırılmazlar, dökülmezler; esnerler. Muson yağmuları bittiğinde ise yavaş yavaş tekrar eski hallerine geri dönerler. İşte bu esneyebilme, toparlayabilme, hayata kaldığı yerden devam edebilme becerisi rezilyans becerisidir. ‘’Güçlüysen etkilenmezsin’’ inancı yerine rezilyans, durumdan etkilenip toparlanabilmektir.
Maladaptive Daydreaming Nedir?
Gün içerisinde hepimiz hayal kurarız. Ancak bazı kişiler için bu durum, kontrol etmesi zor, uzun süren ve günlük yaşamı etkileyen bir döngüye dönüşebilir. Buna Maladaptive Daydreaming (işlevsiz hayal kurma döngüsü) denir. Zihin bazen yoğun duygularla baş etmek ya da kendine küçük bir kaçış alanı oluşturmak için hayallere yönelir.
İşlevsiz hayal kurma döngüsü, hayal kurmanın biraz daha yoğun ve uzun sürmesi halidir. Genellikle; yalnızlık, duygusal ihmal, kronik stres gibi durumlarla birlikte gelişir. Çünkü hayal dünyası güvenlidir, kontrol edilebilirdir ve burada konfor sürdürülebilir. Amaç ise bu döngüyü fark etmek ve yaşamla daha dengeli bir ilişki kurmaktır.
Maladaptive Daydreaming (İşlevsiz Hayal Kurma) temel özellikleri arasında;
-
Hayal kurma süresinin kişinin kontrolü dışında olması,
-
Kişi hayal kurarken günlük yaşam eylemlerine devam edebilir,
-
Hayaller detaylı, kurgusal temalar içerebilir.
Bir Rezilyans Stratejisi Olarak Maladaptive Daydreaming
Çocuklukta ya da erken ergenlik döneminde duyguları düzenlemekte güçlük yaşandığında ve çevre yeterince kapsayıcı, tutucu ve yatıştırıcı olmadığında, zihin kendi regülasyon alanını oluşturmaya yönelebilir. Bu daha çok duruma-olaya bir uyum çabası olarak ortaya çıkar. Duyguların paylaşılabileceği, düzenlenebileceği bir ilişki alanı bulunmadığında zihin bu ihtiyacı karşılamak ister ve içsel bir dünyada karşılamaya çalışır.
Bu aşamada işlevsiz hayal kurma döngüsü kişiye duygusal regülasyon sağlar; kaygıyı yatıştırır, yalnızlık hissini tolere eder. Hayal dünyası, kişi için güvenli bir alan işlevi görür. Gerçek yaşamda karşılanmayan ihtiyaçlar bu içsel alanda sembolik olarak doyurulur.
Maladaptive daydreaming, başlangıçta işlevsel bir baş etme biçimi ve bir tür rezilyans göstergesi olarak değerlendirilebilir. Zihin, başka bir dayanma yolu bulamadığında hayal kurarak baş eder; dağılmak yerine tutunur, tamamen kopmak yerine kendi içinde bir denge kurar. Ancak bu rezilyans, yapısı gereği geçicidir. Duygusal regülasyon tek başına hayal dünyasına bırakıldığında, bu strateji zamanla esnekliğini yitirir ve yerini kaçınmaya bırakabilir.
Ne Zaman Rezilyans Olmaktan Çıkar?
Kişi için hayal dünyası tek regülasyon yolu haline gelir, gerçek yaşamdaki duygular ve stres toleransı gelişemez ve duygularla doğrudan temasa geçme hali ertelenir. İşte tam bu noktada rezilyans genişleyemez. Zihin esneklik değil, kaçınma üretir. Rezilyansın temel özelliği esnekliktir, maladaptive daydreaming ise sabitlik ister.
Sağlıklı Rezilyans Nasıl Gelişir?
Her birey mutlu ve güzel bir yaşam sürdürmek ister ancak ne yazık ki bu süreklilik mümkün değildir. Hayat inişli çıkışlı, mutluluk ve mutsuzlukla geçen bir süreçtir. Zorlukların üstesinden gelebilme becerisi kıymetlidir.
Zorlayıcı deneyimlerden etkilenmemek, her durumda güçlü kalmak gerçekçi bir yaklaşım değişdir. Yoğun duygular ortaya çıktığında onları bastırmak yerine duygularla kısa süreli ve tolere edilebilir bir temas kurmak, duygunun varlığına izin verirken kişinin kendisini kaybetmemeyi sağlayan bir dengede şekillenir. Kaçmadan zor duygularla temas edebilmenin mümkün olduğunu deneyimlemek kıymetlidir. Deneyimlerden öğrenir, ilişkilerde iyileşiriz.
