Son zamanlarda sosyal medyada sık sık aynı kavrama denk geliyorum: people pleaser. Başta kulağa masum geliyor; insanları memnun etmeyi seven, nazik biri gibi. Hatta “ne kadar iyi biri” hissi de uyandırıyor. Ama paylaşımları, yorumları gördükçe ve çevredeki örneklere baktıkça bu kavramın o kadar da masum olmadığını fark ediyorum. Çünkü burada anlatılan şey, başkalarını önemsemek değil; kendini sürekli ikinci plana atmak. Peki, neden yapıyoruz bunu? Çoğu zaman farkında bile değiliz ama içimizde hiç susmayan bir ses var sanki: ‘Eğer herkesi mutlu edersen, sen de güvende olursun’. Onaylanmayı ve sevilmeyi bir çeşit hayatta kalma stratejisi gibi görüyoruz.
Sınırların Getirdiği Suçluluk
People pleaser denilen kişiler genelde “iyi insan” olarak tanımlanıyor. Kırmamaya çalışan, ortamı germeyen, uyumlu ve anlayışlı kişiler. İlk bakışta herkesin birlikte olmak isteyeceği tipler. Ama işin içine biraz bakınca şunu görüyorsun: Bu insanlar çoğu zaman ne istediklerini söylemiyorlar. İçlerinden geçenle dışarıya yansıttıkları şey arasında ciddi bir fark oluyor. Hayır demek, bu kişiler için sadece bir reddediş değil, karşı tarafa borçlu kalma hissi yaratıyor. Sanki kendi sınırlarını çizdiklerinde bir suç işlemişler gibi hissederler. Bu “sahte suçluluk” hissi, kişiyi kendi hayatının başrolünden alıp başkalarının hayatında figüran olmaya zorlar.
Sosyal Medya Bu Hali Nasıl Besliyor?
Sosyal medyada bu durum çok görünür. “Hayır demeyi öğrenmeliyiz, sınır koymak bencillik değildir” postlarının altına yazılan yüzlerce “beni anlatıyor” yorumuna denk geldim. Demek ki bu sadece birkaç kişinin meselesi değilmiş. İnsanlar bir noktada şunu fark ediyor: Sürekli idare eden, anlayan, alttan alan taraf olmak yormuş. People pleaser’lık çoğu durumda iyi niyetle başlıyor. Kimseyi üzmemek, yanlış anlaşılmamak veya sorun çıkarmamak. Ama bu hal uzun süre devam ettiğinde, iyi niyet yerini zorunluluğa bırakıyor. İnsan bir noktadan sonra iyi olduğu için değil, iyi olmak zorunda hissettiği için davranıyor. İşte tam burada “iyi insan olmak” bir değer olmaktan çıkıp bir baskı dönüşüyor.
“Nasıl İstersen”in Ardındaki Risk
Dikkat ederseniz people pleaser’lar genelde “sorun yok”, “önemli değil”, “nasıl istersen” cümlelerini çok kullanır. Gerçekten sorun olmadığı için mi, yoksa sorun çıkarmamak için mi? Bu ayrım mühim. Çünkü çoğu zaman ikinci ihtimal ağır basıyor. Kendi rahatsızlığını dile getirmek, karşı tarafın gözünde kötü biri olma riskini barındırıyor. O risk de çoğu kişi için fazla büyük. Bu yüzden people pleaser’lık aslında iyi insan olma takıntısından çok, iyi insan olarak algılanma takıntısıyla ilgili. Sevilmeye devam etmek ve “zor insan” etiketini yememek. İnsan bazen farkında bile olmadan kendi sınırlarını, duygularını, hatta ihtiyaçlarını bu algının önüne koyuyor. Sosyal medya bu durumu daha da besliyor. Herkesin “olgun”, “anlayışlı”, “dramasız” olmaya itildiği bir ortamdayız. Tepki vermemek erdem gibi sunuluyor. Kırıldığını söylemek yerine susmak, büyüklük sayılıyor. Ama kimse şu soruyu sormuyor: Sürekli susan kişi nereye gidiyor?
Kırmamak Uğruna Kendinden Vazgeçmek
Çevrede de çok tanıdık sahneler var. Bir ortamda istemediği halde “fark etmez” diyenler. Yorulmuş olmasına rağmen “olur gelirim” diye mesaj atanlar. İronik olan şu ki; “people pleaser” biriyle ilişki kurmak aslında çok zor. Karşı taraf, partnerinin gerçekte ne hissettiğini asla tam olarak bilemez. Sürekli “fark etmez” diyen birinin gerçek kimliği gölgede kalır. Bu da ilişkide gerçek bir yakınlık yerine, bir tarafın sürekli uyum sağladığı sahte bir huzur yaratır. Çatışmadan kaçmak, aslında çözülemeyen sorunların birikip bir gün patlamasına zemin hazırlar. Bunlar çok büyükmüş gibi görünmüyor belki ama biriktikçe insanın içini sessizce kemirir. Sürekli başkalarının duygusal yükünü taşımak, bir noktada kronik yorgunluğa ve öfke patlamalarına neden olur. O hiç sesini çıkarmayan “melek gibi” insanın bir gün ufacık bir olayda infilak etmesi, aslında yılların birikmiş “hayır” diyemeyişlerinin sonucudur. Beden, zihnin söyleyemediği hayırları bazen tükenmişlik ile söyler. People pleaser’lık çoğu zaman “iyi niyet” kılığında saklanıyor. O yüzden fark edilmesi zor. Çünkü kimse dışarıdan bakınca “sen kendini ihmal ediyorsun” demiyor. Aksine, “ne kadar anlayışlısın” diyor.
Sonuç: İyi Olmak Ama Kaybolmamak
Bu yazıyı okuyan herkes people pleaser olmak zorunda değil. Ama çoğumuz hayatımızın bir döneminde bu role giriyoruz. Özellikle ilişkilerde, iş ortamlarında ya da arkadaşlıklarda. Kısa vadede huzur sağlıyor gibi duruyor ama uzun vadede insanın kendisiyle arasını açabiliyor. Aslında mesele tamamen people pleaser olmamak değil; asıl mesele, nerede durduğunu fark edebilmek. Gerçekten istediğim için mi yapıyorum, yoksa kötü görünmemek için mi? Bu soruyu kendine sormak bile büyük bir adım. İyi insan olmak hâlâ çok değerli. Ama iyi insan olmak, kendini sürekli silmek zorunda kalmak demek olmamalı. İyi olmak; bazen “hayır” diyebilmek, bazen rahatsızlığını dile getirebilmek, bazen de herkes mutlu olmasa bile kendine sadık kalabilmek olmalı. Belki de people pleaser’lığı bu yüzden konuşuyoruz. Çünkü iyi olmak istiyoruz ama kaybolmak istemiyoruz.
