Hayatımız bazen stresli ve yorucu olur. Böyle zamanlarda kaçacak bir yol ya da kafamızı dağıtacak bir şeyler ararız. Bu kişiden kişiye farklılık gösterdiği gibi kimimiz film izler, kimimiz kendini spora adar ya da yeni hobi arayışına gireriz. Lakin bazıları için ‘kumar’ bir kaçış yolu olarak seçilir.
Kumar bağımlılığı, günümüzün en tehlikeli bağımlılıklarından biridir. Özellikle pandemiden sonra daha da artan çevrimiçi platformlarla daha da ulaşılabilir hale gelmiştir.
Peki Kumar Bağımlılığı Nedir?
Kumar bağımlılığının temelinde, ödül ve haz sisteminin bozulması yatar. Nöropsikolojik araştırmalar, kumar oynarken beynin dopamin salgısını artırdığını göstermektedir. Bu durum, tıpkı madde bağımlılığında olduğu gibi bir “ödül döngüsü” yaratır (Potenza & Grant, 2006).
Kişi, kaybetmesine rağmen bir sonraki oyunda kazanma umuduyla tekrar denemeye yönelir. Bu döngü, “neredeyse kazanma” (near-miss) etkisiyle daha da güçlenir. Yani birey kazanamasa bile kazanmaya çok yaklaştığını düşündüğünde beyin yine dopamin salgılar ve bu durum bağımlılığı pekiştirir (Clark, 2015).
Bu durumda kumar bağımlılığı direkt olarak etkilediği için oynayan kişiye ‘kardeşim yapma bunu kendine, oynama işte’ demek bir çözüm yolu değildir. Çünkü burada konu özdenetim eksikliği değil, nöropsikolojik bir döngüdür.
Nasıl Başlıyor?
Çok basit: Belki bu defa kazanırım.
Bu düşünce yukarıda da anlatıldığı gibi zihnin ödül mekanizmasını harekete geçirir. Minik kazanımlar büyük hayaller yaratır. Daha önce kaybedilen paraları geri alabilme düşüncesi bu bağımlılığı perçinleştirir.
Git gide:
-
Daha önce kaybettiği parayı kazanmak için oynamaya devam eder.
-
Oynamaya devam ettikçe kaybeder.
-
Kaybettikçe oynama isteği çoğalır.
Kumar Bağımlılığı Belirtileri
Kumar bozukluğu tanısı alabilmek için, bir bireyin 12 aylık bir süre içinde aşağıdaki kriterlerden en az dördünü karşılaması gerekir:
-
Kumar bağımlılığı: Kişi, geçmiş kumar deneyimlerini sürekli düşünmek, gelecekteki kumar girişimlerini planlamak veya kumar oynayarak para kazanmanın yollarını stratejize etmek gibi kumar bağımlılığıyla giderek artan bir şekilde meşgul olur.
-
Giderek artan miktarda parayla kumar oynama ihtiyacı: İstenen coşkuyu elde etmek için daha büyük miktarlarda parayla kumar oynama ihtiyacı hisseder.
-
Kumarı bırakma veya kontrol altına alma girişimlerinin başarısız olması: Defalarca bırakmaya çalışır ama başaramaz.
-
Bırakmaya çalışırken huzursuzluk veya sinirlilik: Yoksunluk belirtileri ortaya çıkar.
-
Sorunlardan veya olumsuz ruh halinden kaçış yolu olarak kumar: Kişi duygusal sıkıntılardan kaçmak için kumarı kullanır.
-
Kayıpların peşinden koşmak: Kişi kaybettiği parayı geri almak için oynamaya devam eder. Bu durum mali yıkımı derinleştirir (APA, 2022).
Kumar Bağımlılığının Psikolojik Etkileri
-
İzolasyon: Birey çevresinden uzaklaşır.
-
Özgüven kaybı: Sürekli kayıplar özgüveni zedeler.
-
Anksiyete ve depresyon: Borçlanma, kaybetme korkusu ve çaresizlik duygusu nedeniyle artar.
Kumar Bağımlılığını Engellemek İçin Neler Yapılabilir?
İlk olarak bakmamız gereken şey şudur: Kumar hayatında hangi boşluğu dolduruyor?
-
Tetikleyicileri fark etmek: Hangi duyguyla oynama isteği geliyor? Not tutmak çok kıymetlidir.
-
Ekonomik tarafı kısıtlamak: Nakit harcamayı artırmak, kredi kartı limitlerini düşürmek ve harcama takibi yapmak önemlidir.
-
Psikolojik destek: İzolasyonu kırmak ve bağımlılığı anlatmak sürecin en iyileştirici adımlarından biridir.
-
Zor duygularla başa çıkmak: Spor, nefes egzersizleri, sosyal aktiviteler ve hobi edinmek duygusal yükü azaltır.
-
Kendini ödüllendirmek: Bazen bir gün bile oynamamak büyük bir adımdır.
Unutma! Bu Bir Yolculuk
Kumar bağımlılığı bir “irade eksikliği” değil, bir savaştır ve çok sabır ister. Kendine öfkelenmek yerine şefkat göstermek çok kıymetlidir. İyileşmek her zaman mümkündür. Sen de bu mücadeleyi kazanabilirsin. Ve unutma, bu süreçte yalnız değilsin.
