Hiç çevrenizdeki insanların geçmişe dair kurduğu cümlelere dikkat ettiniz mi? Özellikle yaş aldıkça sıkça duyduğumuz bir dilek var: “Keşke gençlik yıllarıma dönebilsem.” Peki, neden çok az insan “Keşke ellili, altmışlı yaşlarıma geri dönebilsem.” diyor? Neden zihnimizde geriye dönmeye değer zamanlar çoğunlukla gençliğimizle özdeşleşiyor?
Elbette gençlik, fiziksel enerjinin daha yüksek olduğu, seçeneklerin daha fazla hissedildiği ve geleceğin henüz yaşanmamış ihtimallerle dolu göründüğü bir dönemdir. Ancak bu özlemin ardında yalnızca genç olmanın getirdiği avantajlar olmayabilir. Belki de özlediğimiz şey, yaşımızdan çok, o yaşlarda sahip olduğumuzu düşündüğümüz ihtimallerdir.
Çünkü gençlik, yalnızca yaşanmış bir zaman dilimi değil; aynı zamanda yaşanabilecek sayısız hayatın henüz kapanmamış kapısıdır.
Geçmişe mi özlem duyuyoruz, yoksa yaşayamadıklarımıza mı?
İnsan geçmişini hatırlarken her zaman yaşadığı olayları olduğu gibi değerlendirmez. Anılar, bugünkü duygularımızdan, ihtiyaçlarımızdan ve kendimize anlattığımız hikâyelerden etkilenir. Zamanla bazı ayrıntılar silikleşirken bazı anlar daha parlak bir hâl alabilir. Zor zamanların yanında arkadaşlıklar, ilk deneyimler, cesur kararlar ve henüz her şeyin mümkün göründüğü günler belirginleşebilir.
Fakat bazen geçmişe duyulan özlem, güzel anıları yeniden yaşama isteğinden daha fazlasını taşır. İnsan, geçmişe dönmek isterken aslında o günlerde yapamadıklarını yapmak, söyleyemediklerini söylemek, seçemediklerini seçmek istiyor olabilir.
Belki de “Keşke gençliğime dönebilsem.” cümlesinin içinde, “Keşke kendime daha çok güvenseydim.”, “Keşke başkalarının beklentilerine göre değil, kendi isteklerime göre yaşasaydım.” ya da “Keşke korktuğum için vazgeçmeseydim.” gibi başka cümleler saklıdır.
Bazen insanın özlediği, geçmişte gerçekten yaşadığı hayat değil; yaşayabilecekken yaşayamadığı hayattır.
Yaşanmamış hayatların ağırlığı
Hayatımız yalnızca yaptığımız seçimlerden oluşmaz. Yapmadığımız seçimlerin, ertelediğimiz kararların ve hiç cesaret edemediğimiz başlangıçların da zihnimizde bir karşılığı vardır.
Bir türlü gidilemeyen şehir, sürekli ertelenen bir hayal, söylenemeyen bir sevgi, başkalarını hayal kırıklığına uğratmamak için vazgeçilen bir istek… Bunların her biri zamanla geride kalmış bir ihtimalden daha fazlasına dönüşebilir. İnsan, bir noktada kendi hayatının içinde bulunurken başka türlü yaşayabileceği hayatları da düşünmeye başlar.
Psikolojide bu deneyimin bir yönü, karşıolgusal düşünme kavramıyla açıklanabilir. İnsan, yaşananların yanında gerçekleşmemiş alternatifleri de zihninde canlandırır: “Ya öyle yapmasaydım?”, “Ya deneseydim?”, “Ya kendimi daha fazla dinleseydim?”
Bu düşünceler bazen hatalardan ders çıkarmamıza yardımcı olur. Ancak sürekli geçmişteki alternatiflere dönmek, bugünkü hayatımızla aramızdaki mesafeyi de büyütebilir.
Özellikle başkalarının beklentileriyle şekillenen bir yaşamda insan, yıllar sonra kendisine şu soruyu sorabilir: Ben gerçekten ne istiyordum? Aldığım kararlar bana mı aitti, yoksa kabul görmek, güvende hissetmek ya da kimseyi üzmemek için mi verilmişti?
Bu soruların cevapları her zaman kolay değildir. Üstelik her yaşanmamış ihtimal bir pişmanlık anlamına gelmez. Hayat sınırlıdır; her şeyi deneyimlemek, her yolu seçmek mümkün değildir. Önemli olan, seçemediğimiz bütün hayatların yasını tutmak değil, seçtiğimiz hayatın ne kadarının bize ait olduğunu fark edebilmektir.
Peki, neden daha ileri yaşlarımızı özlemiyoruz?
Belki de bunun nedeni, gençliğin zihnimizde bir başlangıç; ileri yaşların ise daha çok bir sonuç gibi temsil edilmesidir. Gençlikte henüz gerçekleşmemiş ihtimaller vardır. İlerleyen yıllarda ise seçimlerimizin sonuçları, kazandıklarımız, kaybettiklerimiz ve artık geri alamayacağımız zaman daha görünür hâle gelebilir.
Ancak bu, ellili ya da altmışlı yaşların daha az değerli olduğu anlamına gelmez. Aksine, insanın kendini daha iyi tanıdığı, ilişkilerini yeniden değerlendirdiği ve hayatına başka bir anlam verebildiği dönemler de olabilir.
Buradaki asıl mesele, hangi yaşın daha güzel olduğu değil; insanın geride bıraktığı yıllara hangi duyguyla baktığıdır.
Belki de bazı insanlar gençliklerine dönmek isterken o yılların enerjisini değil, henüz geç kalmadıklarını hissettikleri zamanı özlüyorlar. Çünkü zaman ilerledikçe insan yalnızca yaş almaz; bazı ihtimallerin değiştiğini, bazı fırsatların kaçtığını ve bazı kararların sonuçlarını da daha fazla hisseder.
Yine de hayatın anlamını yalnızca gençliğe yerleştirmek, bugünü haksız yere değersizleştirmek olur. Her yaşın kendine özgü olanakları vardır. İnsan bazen yirmili yaşlarında kendine yabancıyken kırklı yaşlarında kendini bulabilir; bazen yıllarca ertelediği bir başlangıcı hayatının hiç beklemediği bir döneminde yapabilir.
Dolayısıyla asıl soru, geçmişte daha mutlu olup olmadığımızdan önce, bugün kendi hayatımızla ne kadar temas hâlinde olduğumuzdur.
Gelecekte özleyeceğimiz hayatı bugün yaşıyor muyuz?
Bir gün bugüne dönüp bakacağımızı düşünelim. Şu an sıradan bulduğumuz günler, bugün şikâyet ettiğimiz rutinler, sürekli ertelediğimiz planlar ve bir türlü kendimize ayıramadığımız zamanlar geçmişte kalacak.
Belki yıllar sonra bugünkü yaşımızı özleyeceğiz. Belki şu an içinde bulunduğumuz koşulları, yanımızda olan insanları ya da henüz farkına varamadığımız özgürlükleri hatırlayacağız.
Peki, o gün geldiğinde neyi özlemek isteyeceğiz?
Kendi isteklerimizi sürekli ertelediğimiz günleri mi? Başkalarının onayını kazanmak uğruna kendimizden uzaklaştığımız yılları mı? Yoksa korkularımıza rağmen adım attığımız, sevdiklerimize zaman ayırdığımız, merak ettiğimiz şeyleri öğrendiğimiz ve kendimize ait bir hayat kurmaya çalıştığımız günleri mi?
Burada amaç, her günü kusursuz geçirmek ya da her anı verimli kullanmaya çalışmak değil. Sürekli üretmek, gelişmek ve bir şeyler başarmak zorunda olduğumuzu düşünmek de hayatı başka bir biçimde ertelememize neden olabilir. Bazen dinlenmek, hiçbir şey yapmamak, kararsız kalmak ve yalnızca var olmak da hayatın kendisidir.
Kendimiz için iyi yaşamak, her fırsatı değerlendirmek anlamına gelmez. Kendi değerlerimizi tanımak, neye gerçekten önem verdiğimizi fark etmek ve zamanımızın ne kadarını bunlara ayırabildiğimizi sorgulamak anlamına gelir.
Çünkü zamanımızı iyi değerlendirmek, takvimimizi olabildiğince doldurmak değil; ömrümüzü bize anlamlı gelen şeylerle buluşturabilmektir.
Belki de gelecekteki pişmanlıklarımızı bütünüyle ortadan kaldıramayız. Her zaman yanlış kararlar verebilir, bazı fırsatları kaçırabilir ve bazı şeylere geç kalabiliriz. Ancak hayatımızı yalnızca başkalarının beklentilerine göre şekillendirmemek, önemli ilişkilerimizi sürekli sonraya bırakmamak ve kendi isteklerimizi duymak için kendimize alan açmak elimizdedir.
Bazen hayatı değiştiren şey büyük bir karar değil, uzun zamandır ertelediğimiz küçük bir adımdır.
Sonuç: Bir gün geri dönmek isteyeceğimiz günlerdeyiz
Belki de “Keşke gençliğime dönebilsem.” cümlesini duyduğumuzda kendimize sormamız gereken soru şudur: İnsan gerçekten gençliğine mi dönmek istiyor, yoksa o yıllarda sahip olduğunu düşündüğü imkânlara mı?
Belki de geçmişe dönme arzusunun içinde, bugünü farklı yaşama isteği saklıdır. Daha cesur olmak, daha çok sevmek, kendini daha az ihmal etmek, daha az korkmak ya da kendi hayatının sorumluluğunu daha fazla üstlenmek…
Bunların hiçbiri için geçmişe dönmemiz gerekmiyor.
Elbette her yaşın sınırları, her hayatın koşulları ve değiştiremeyeceğimiz gerçekler var. Fakat hâlâ içinde bulunduğumuz hayatla kurabileceğimiz bir ilişki var. Henüz söyleyebileceğimiz sözler, atabileceğimiz adımlar, tanıyabileceğimiz insanlar ve kendimize ayırabileceğimiz zaman var.
Belki bir gün bugünkü yaşımıza dönmek isteyeceğiz. Belki de geçmişe baktığımızda bazı şeyleri farklı yapmayı dileyeceğiz. Bu ihtimalin kendisi bile bugüne başka bir gözle bakmamız için yeterli olabilir.
Çünkü bir gün geri dönmek isteyeceğimiz o yıllar, şu anda yaşadığımız yıllar olabilir.
Öyleyse kendimize şu soruyu soralım: Gelecekte dönüp baktığımda özleyeceğim bir hayat mı yaşıyorum, yoksa bir gün mutlaka yaşayacağımı düşündüğüm hayatı sürekli erteliyor muyum?
Zamanı geri alamayız. Ama onu nasıl yaşayacağımız konusunda hâlâ söz sahibiyiz. Belki de mesele, geçmişte daha iyi bir hayat yaşamış olmayı dilemek değil; gelecekte geçmişimize baktığımızda kendimize daha şefkatle yaklaşabilmek için bugün yapabileceklerimizi yapmaktır.
Hayat, bir gün dönüp özleyeceğimiz anlardan ibaret değil. Aynı zamanda henüz içindeyken değerini fark etmeyi öğrenebileceğimiz bir yolculuk.
