Bu yazıyı, son zamanlarda yaşadığım deneyimlere bir ayna tutmak için kaleme alıyorum. Göreceğim yansımanın, zihnimi daha iyi anlamama yardımcı olacağını düşünüyorum. Bazen hayatın beni es geçtiğini hissediyorum. Zamanın elimden küçük kum taneleri gibi kaydığını, onlara tutunmaya çalıştıkça daha da hızla döküldüklerini görüyorum. Bu da bende, neleri kaçırdığımı sorgulama ihtiyacı doğuruyor. Sonuçta, her seçim bir vazgeçiştir. Her seçimin ardından, acaba vazgeçtiğim deneyim sahip olduğum deneyimden daha mı değerli diye kendime soruyorum.
Kaçırdığımız ihtimallerin ardında bıraktığı bu huzursuzluk, içten içe bir korkuya dönüşüyor. İşte bu korkunun modern psikoloji literatüründeki karşılığı, “gelişmeleri kaçırma korkusu” — yani İngilizcesiyle FOMO. Günümüzde daha çok sosyal medya ile ilişkilendirilen bu kavram sadece dijital dünyayla sınırlı kalmıyor, gündelik yaşamlarımıza da sirayet ediyor. Benim yaşadığım gibi, günümüz insanının da çeşitli nedenlerle bu duyguyu sıkça deneyimlediğini gözlemliyorum. Bu yüzden FOMO’nun sadece yüzeyde değil, daha derin bir düzlemde incelenmesi gerektiğine inanıyorum.
FOMO’nun Tanımı ve Psikolojik Temelleri
FOMO, yani gelişmeleri kaçırma korkusu, literatürde farklı şekillerde tanımlanmıştır. Kısaca özetlemek gerekirse, FOMO; başkalarının sahip olduğu ya da deneyimlediği şeylerin, bireyde eksik olduğu düşüncesiyle ortaya çıkan sürekli bir endişe halidir. Bu duygu, kişinin o deneyimlerin bir parçası olma arzusunu tetikler ve genellikle yetersizlik ya da dışlanmışlık hissiyle birlikte görülür (Hetz ve ark., 2015).
Literatürdeki tanımlarda çoğunlukla sosyal medya kullanımının bu duyguyu tetikleyici rolü vurgulanmıştır. Sosyal medyada karşılaşılan içeriklerin, bireyin kendi yaşamında deneyimleyemediği olaylarla kıyaslanması, bu korkunun temel kaynaklarından biridir. Özellikle sosyal medyanın 1990’ların sonlarına doğru yaygınlaşmaya başlamasıyla birlikte, bireylerin bu platformları sürekli takip etme eğilimi artmıştır (Tanhan ve ark., 2022).
FOMO ve Günlük Yaşama Etkileri
FOMO’nun yalnızca sosyal ilişkileri değil, aynı zamanda trendleri takip etme ve alışveriş davranışları üzerinde de etkili olduğu çeşitli araştırmalarla ortaya konmuştur (Bahar & Villi, 2023). Bu bağlamda FOMO, bireylerin karar alma süreçlerini, tüketim alışkanlıklarını ve gündelik yaşam pratiklerini şekillendiren çok yönlü bir psikolojik durum haline gelmiştir.
Öyle ki, fırsatları ve gelişmeleri kaçırmama arzusu zamanla bir zorunluluk hissine dönüşebilir. Kişi, aslında daha önemli veya öncelikli uğraşları olmasına rağmen, sosyal medyada olup biteni kaçırmamak adına ekran başında kalmayı tercih edebilmektedir. Bu durum, dikkat dağınıklığına, zamanın verimsiz kullanılmasına ve uzun vadede tatminsizlik duygusuna yol açabilmektedir (Tanhan ve ark., 2022).
FOMO ve Ödül Mekanizması
Bu psikolojik süreçlerin temelinde, bireyin ödül beklentisi yatmaktadır. Kabul görme ve bir gruba ait olma ihtiyacı, sosyal medya aracılığıyla daha görünür hale gelir. Kişi, bu ihtiyacını sosyal medya etkileşimleri yoluyla karşılamaya çalışır. Alınan beğeni, yorum ve paylaşımlar, birey için birer ödül işlevi görür.
Bu nedenle sosyal medya etkileşimlerini kaçırmak istemez ve sürekli olarak bu platformlara yönelir. Ancak ödül mekanizmasının bu denli yoğun ve sürekli çalışması, zamanla sistemde dengesizlik yaratır. Birey, dışsal onay arayışına bağımlı hale gelir ve bu durum psikolojik iyi oluşunu olumsuz etkileyebilir (Tanhan ve ark., 2022).
FOMO ve Psikolojik Sorunlar
FOMO, aynı zamanda birçok psikolojik sorunla ilişkilendirilmiştir. Özellikle sosyal medya bağımlılığı ve problematik telefon kullanımı başta olmak üzere, kaygı bozuklukları, depresyon (Ibrahim ve ark., 2022) ve yalnızlık (Hunt ve ark., 2018) gibi duygusal durumlarla bağlantılı olduğu araştırmalarla ortaya konmuştur.
FOMO yaşayan bireylerde, sürekli bir şeyleri kaçırma düşüncesi; mevcut anın değerini azaltmakta, geleceğe yönelik endişeleri artırmakta ve zihinsel yorgunluğa neden olmaktadır. Sosyal medyada başkalarının hayatlarını idealize eden içeriklere sürekli maruz kalmak, bireyde kıyas yapma eğilimini artırmakta ve bu durum, benlik saygısının zedelenmesine yol açabilmektedir.
Mindfulness ve FOMO ile Başa Çıkma
Bu durumla başa çıkmanın çeşitli yolları bulunmaktadır. Bunların başında mindfulness (bilinçli farkındalık) teknikleri gelmektedir. Yapılan çalışmalar, mindfulness uygulamalarının hem FOMO düzeylerini hem de sosyal medya bağımlılığını azaltmada etkili olabileceğini ortaya koymuştur (Aldbyani, 2024).
Bu bağlamda, anda kalmayı öğrenmek ve dikkati içe yöneltmek, bireyin dışsal onay arayışından uzaklaşmasına ve mevcut deneyimini daha sağlıklı bir şekilde yaşamasına katkı sağlayabilir.
Kendi kişisel deneyimlerim, bu endişe hâlinin aslında beni şu anda var olan güzellikleri görememeye sürüklediğini fark etmemi sağladı. Olmayan ya da uymayan olasılıkların peşinden koşmanın, elimde olan anın kıymetini azaltarak beni memnuniyetsizliğe sürüklediğini anladım. Şimdi ise bulunduğum anda kalmanın, olanla yetinebilmenin ve sahip olduklarımın değerini bilmenin bana çok daha derin bir huzur getirdiğini görüyorum.
Kaynakça
Aldbyani, A. (2024). Mindfulness associated with less Fear of Missing Out: Social Media Addiction as a mediator.
Bahar, R., & Villi, B. (2023). Hedonik Tüketim İle Gelişmeleri Kaçırma Korkusu (Fomo) Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Z Kuşağı Tüketiciler Üzerine Bir Araştırma. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 13(1), 588-607.
Hetz, P. R., Dawson, C. L., & Cullen, T. A. (2015). Social media use and the fear of missing out (FoMO) while studying abroad. Journal of Research on Technology in Education, 47(4), 259-272.
Hunt, M. G., Marx, R., Lipson, C., & Young, J. (2018). No more FOMO: Limiting social media decreases loneliness and depression. Journal of Social and Clinical Psychology, 37(10), 751-768.
Ibrahim, S. A. S., Pauzi, N. W. M., Dahlan, A., & Vetrayan, J. (2022). Fear of missing out (FoMO) and its relation with depression and anxiety among university students. Environment-Behaviour Proceedings Journal, 7(20), 233-238.
Tanhan, F., Özok, H. İ., & Tayiz, V. (2022). Gelişmeleri kaçırma korkusu (FoMO): Güncel bir derleme. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 14(1), 74-85.
