FEDAKARLIĞIN GÖRÜNMEYEN YÜZÜ ‘Sen yemeden boğazımdan bir lokma geçmez.’, ‘ Bu evlilikte çocuklarım için kalıyorum.’, ‘ Yeter ki onlar iyi olsun, ben mutsuz olsam da sorun değil.’ . Bu ve buna benzer sözleri belki kendi sesinizden belki de çok yakından tanıdıklarınızdan defalarca duymuş olabilirsiniz. Çoğu zaman bir iyilik timsali, yardımsever bir birey olarak görünmeye sebep olsa da fedakarlık esasında alt metinde birden fazla mesajı barındırır. Tanımı gereği fedakarlık, bireyin kendi istek, arzu ve çıkarlarını göz ardı ederek, çevresindeki kişilerin ihtiyaçlarını önceliklendirmesi ve karşılamaya çalışması durumudur (Özer, 2018, s. 243). Fedakarlık davranışını gerçekleştiren kişiler, başkaları için sürekli bir şeyler yapma, onların ihtiyaçlarını karşılama eğilimine sahiptirler. Çoğu zaman ihtiyaçları yeterince farkedemediklerinden, karşılayamadıklarından yakınırlar. ‘ Seni yeterince iyi ağırlayamadım.’. ‘Sen o koltukta rahat değilsin tabi, sana yumuşak bir yastık vermeliydim.’, ‘Benim de maddi durumum çok sıkışık ama ona verdiğim borcu şimdi istersem çok üzülür.’ gibi ifadeleri sıkça duymak mümkündür. Bu örneklerden de alaşılacağı gibi, fedakarlık davranışına sahip kişiler, ihtiyaç sahiplerine aşırı duyarlılık göstererek kendi istek ve ihtiyaçlarını göz ardı etmeye, kendilerini yok saymaya oldukça meyillidirler. Zihinlerinde sürekli bir ‘ötekini memnun etme’ düşünce kalıbı vardır ve bunu gerçekleştirmediklerinde içten içe suçluluk ve üzüntü duyarlar. Ayrıca yaptıkları fedakarlıklar da bir türlü yeterli ve tam değildir. Sürekli bir ‘içe sinmeme’ durumu söz konusudur. Fedakarlık davranışına sahip bireylerin ortak özelliklerini şu şekilde sıralamak mümkündür: – Hayır diyememek – Kendisi için bir şey talep etmekten çekinmek – Kendisi için bir şey yaptığında gizliden suçluluk duymak – Diğerlerinin ihtiyaçlarını yeterince karşılayamamaktan sürekli endişe etme – Yaptıklarından yeterince memnun olmama ve içine sinmeme durumu – Kendi sınırlarını belirleyememe – Tüm bunlar sonucu bedensel ve ruhsal tükenmişlik ve pasif agresif tavırlar sergileme
Fedakarlık davranışının gelişimsel öyküsüne bakacak olursak, bu bireylerin çocukluk döneminde depresif, hasta veya ihmalkar ebeveynlerle büyüdükleri, kendi ihtiyaçlarının görülmediği, hatta ebeveynlerin ihtiyaçlarının öncelikli olduğu ortamlarda kabul görmek, sevilmek için küçük yaşlarda kendi ihtiyaç ve isteklerini yok sayarak ebeveynlerinin ihtiyaçlarını karşılamaya çalıştıkları söylenebilir. Yapılan çalışmalar, kaygılı bağlanma stiline sahip bireylerin özdeğeri korumak amacıyla fedakarlık davranışlarına daha fazla sahip olduklarını göstermektedir (Özer,2018, s. 245). Yani çok küçük yaşlarda kendileri yeterli bakım ve desteği alamadıkları için, şuan ihtiyaç sahibi olan herhangi birine karşı aşırı hassas ve duyarlı olmaları söz konusudur. Yani bir nevi ‘kurtarıcılık rolünü’ fazla üstlenmek de denebilir. Ancak bunu yaparken ‘Tanrıcılık’ rolüne de girmek olasıdır. Çünkü kişi bazen ötekinin sınırlarını da aşarak kendi bildiği en doğrular üzerinden karşısındakini kurtarmaya ve iyi gelmeye odaklanır. Bu durum toplumda ‘yardımseverlik’ gibi görünse de fedakarlık davranışının alt metinde yer alan sebeplere bir göz atalım: – Değer görme/ sevilme ihtiyacı: Ancak diğerlerinin ihtiyacını fark eder ve karşılarsa onların hayatında değerli ve sevilebilir olacağı inancına sahip olarak sürekli saçını süpürge etme durumudur. – Onay arayıcılık/ eleştiri almamak: Onay görmek, ilişkide var olmak için kendini yok sayarak karşısındakinin arzu ve taleplerini önceliklendirmektir. – Vicdani rahatlık: Kendi suçluluğunu bastırmak, kendi içini rahatlatmak için yapılmasıdır. – Bağın sürmesi/ terkedilmemek: Ötekinin ihtiyacını önceliklendirerek bağda kalmak, ilişkinin devam etmesi amaçlanır. – Gizli kontrolcülük: Kişinin ihtiyaçlarını sürekli gözeten ve karşılayan konumundan olarak o kişinin duygu, düşünce ve davranışlarını kontrol etmek olasıdır.
KAYNAKÇA Özer, İ. (2018). Romantik İlişkilerde Fedakarlık Davranışının Bağlanma Stilleri ile İlişkisi: Çoklu Vaka Analizi. Özcan, A. (Ed.), Örnek Olaylarla Vaka Analizleri, s. 241-264. Artikel Akademi.
Kaynakça
- KAYNAKÇA
- Özer, İ. (2018). Romantik İlişkilerde Fedakarlık Davranışının Bağlanma Stilleri ile İlişkisi: Çoklu Vaka Analizi. Özcan, A. (Ed.), Örnek Olaylarla Vaka Analizleri, s. 241-264. Artikel Akademi.
