Kitaplar, çocukların hayal ve duygu dünyalarını zenginleştiren önemli unsurlardır. Çocukların hem hayal dünyasını geliştiren ve zenginleştiren aynı zamanda da duygu gelişimine katkı sağlayan en önemlisi de dil gelişimine olumlu etkisi çocuğun gelişimi açısından çok önemlidir. Bir kitabı okurken çocuğun okuduğu kitapta yer alan olayları kendi hayal dünyasında canlandırması ve kitaptaki karakterlerle empati kurarak çocuğun zihin, duygu dünyalarının zenginleşmesini sağlar. O nedenledir ki bir çocuğun kitap okuması, düzenli bir okuma alışkanlığı kazanması ve kitap sevgisinin çocuğa kazandırılması çok önemlidir. Bu düzenli okuma alışkanlığının kazandırılmasındaki en önemli rol bireyin dünyaya gözlerini açtığı ailedeki ebeveynlere düşmektedir. Zira ebeveynler kendi çocukları için duygu, düşünce gelişimi ve davranış oluşumu noktasında sosyal çevreden önce gelir ve bireyin örnek alacağı ilk kişiler ebeveynleri ve ailesindeki bireylerdir. O nedenledir ki ebeveynlerin çocuklarına okuma alışkanlığı kazandırmasında öncelikle kendilerinin rol model olarak bu davranışlarını evde çocukları ile birlikte okuma saati belirleyerek belirli bir disiplin, düzen içerisinde birlikte uygulanacak etkinlikler gerçekleştirmeleri oldukça önemlidir. Zira olumlu alışkanlıkların çocuklara küçük yaşlardan itibaren kazandırılmaya çalışılması bu olumlu tutum ile davranışların kalıcı olmasını da sağlayacaktır. Bu noktada ebeveynlerin ve evdeki bireylerin çocuğa örnek olması çok önemlidir. Evde gerçekleştirilecek olan okuma saatleri okuldaki okuma etkinlik ve okuma saatlerini de destekleyecektir. Böylece öğrencilerin okul hayatı dışında da günlük okuma yapması, okuma sevgisinin artırılması ve okuma alışkanlığının geliştirilmesi teşvik edilmiş olacaktır. Neticede de bu hem okulda hem de okul dışındaki okumalar ve okuma alışkanlığı öğrencilerin akademik başarısını da olumlu yönde etkileyecek ve destekleyecektir. Bu bahsedilen okuma alışkanlığının olumlu yönde desteklenmesi ebeveynlerin kendi çocuklarına kitap alırken ne gibi unsurlara dikkat etmesi gerektiği konusunu ön plana çıkarmaktadır. Özellikle çocukların seviyesine uygun eserlerin seçilmesi aynı zamanda da onların ilgilerine hitap eden kitaplar olması dikkat edilmesi gereken önemli bir unsurdur. Bu durum çocuğa kazandırılacak olan kitap kültürünün belirleyicisi olacaktır (Ünal vd., 2014).
Okuma Alışkanlığı Süreci ve Erken Dönem Hazırlıkları
Bireyde okuma alışkanlığına dikkat edildiğinde bu durumun çocukta okumayı öğrenme davranışını gerçekleştirdikten sonra gelişen bir süreç olduğu gözlemlenmektedir. O nedenle çocukların kitaplarla olumlu ilişkiler geliştirmesi erken dönemlerde başlamalıyken okumayı öğrenmesiyle birlikte de okuma alışkanlığının kazandırılması vakit kaybetmeden üzerinde durulması gereken kritik bir durumdur. Çocukta kitap sevgisi, kitaba olan ilginin, öğrenmeye olan merakın, okuma zevki ile okuma alışkanlığının kazandırılması çocuğun ilerleyen yaşamında olumlu ve kalıcı bir alışkanlık kazanması açısından göz önünde bulundurulması gereken oldukça önemli bir konudur. Okumayı öğrenmeden önce de görsel okumalar bu sürece doğru ilerlemede ve okuma alışkanlığının kazandırılması açısından atılacak önemli bir adım ve ön hazırlıklardır. Çocuğun kitapla olan iletişimi ve bağı bu gibi etkinliklerle özellikle de ev ve günlük yaşamında ebeveyn desteği ile belirgin bir şekilde pekişecektir O nedenledir ki çocuk kitaplarındaki resimler de çocukların ilgi, yaş seviyesine uygun olarak belirlenmeli çocukların hayal dünyalarına hitap edecek onların duygu ve düşünce dünyalarını zenginleştirecek eserlerin seçilmesi kıymetli olacaktır. Bu noktada da en önemli görev çocuğunu en iyi tanıyan anne ve babaya düşmektedir. Bu yöndeki ebeveyn yaklaşımı çocuklarının duygu, düşünce, başarı, sevme, sevilme, oyun ile öğrenme gereksinimlerine cevap verebilecektir. Bu sayede çocuk gelişim sürecinde hayal ile gerçek dünya arasında ilişki kurarak aradaki benzer ve farklılıkların bilincinde olmayı öğrenecektir. Bireyin kişilik gelişiminde, davranış ve tutum geliştirmesinde çocukluk dönemi etkinlikleri, bunların ebeveynlerce desteklenmesi ve zenginleştirilmesi çocuklara hem değişik seçenekler sunacak hem de onların farklı yönlerde gelişmesine olanak sağlayacaktır (Bayram, 2009). Dolayısı ile kitap seçerken ebeveyn ve öğretmenleri tarafından çocuklar ilgileri doğrultusunda rehber olunarak doğru yönlendirilmelidirler. Zira özellikle anne baba çocuğun ilgi alanlarını iyi tanımakta ve çocuğuna bu hususta iyi bir yönlendirici olma fırsatına sahip olacaktır. Bu noktada okul aile işbirliği yani anne babalar ile öğretmen iletişimi de önemli bir husustur. Bireyin gelişim süreci göz önünde bulundurulduğunda her yaş seviyesinde bireysel özellikler ile ilgiler farklılaşmaktadır. O nedenledir ki çocuğun ilgisini çekebilecek kitap ve eserler de değişebilmektedir. Küçük yaştaki çocuklar özellikle resimli kitaplardan hoşlanmaktadırlar. İlköğretim seviyesine bakıldığında da resimli kitapların yanı sıra çocuk romanı, bilgi içeren kitaplar, fen- doğa içerikli kitaplara ilgi duydukları görülmektedir. Ebeveynler bu unsurları göz önünde bulundurarak kitap seçim önerisinde bulunabilirler çocuklara (Tanju, 2010). Ebeveynlerin çocukları ile birlikte yapacağı okuma saatleri çocukların okuma alışkanlığı kazanması ve bu alışkanlıklarını geliştirerek kalıcı hale getirmelerinde motivasyonlarını desteklemektedir. Aynı zamanda bu etkinlikler bir yandan çocuklara okumayı sevme gibi olumlu davranışlar geliştirirken bir yandan da ebeveynlerin kendi çocukları ile zaman geçirerek ebeveyn çocuk ilişkilerini destekleyen, bu ilişkiyi olumlu yönde geliştiren çok farklı etkinlik ve oyunlar için fırsatları da beraberinde getirdiği gözlemlenmektedir.
Etkileşimli Okuma ve Duygu Düzenleme Becerisi
Çinli ebeveyn ve çocuklarla yapılan bir çalışmada ebeveyn ve çocukları arasındaki iletişim arttıkça anne babaların ebeveynlik yapmaya yönelik özgüvenlerinin de arttığı gözlemlenirken aynı zamanda da ebeveynlerin çocukları ile iletişim süreçlerinde onlara uygun bir kullanmaya başladıkları da gözlemlenmiştir (Aslan, 2024). Çocuğun anne baba ile okuma sürecinde örneğin; etkileşimli okuma sürecinde çocuk anne baba ile kitapla ilgili olarak konuşur, sorular sorar, yorumlar yapar ve birtakım açıklamalarda bulunarak hem sözel ifadesini geliştirirken hem de okuma, anlama ve ifade etme yeteneklerini geliştirmiş olur (Ergül vd., 2015). Bu noktada ise oluşturulan bu ortamdaki etkileşimli kitap okumanın dil gelişim sürecine katkı sağladığı dolayısıyla bilişsel gelişimi desteklediği ifade edilebilir (Çelik vd., 2020). Farklı bir araştırmada 11-13 yaş grubu öğrencilerin kitap okumadaki alışkanlıklarının kendi duygu düzenleme becerilerine olan etkisi ele alınmıştır. Neticede ise kitap okuma alışkanlığının çocukların kendi duygu düzenleme becerilerine pozitif yönde katkı sağladığı belirlenmiştir. Kitaplarda yer alan karakterler çocukların kendi iç dünyalarında ve duygusal deneyimlerinde kendilerini görebilmeleri açısından ayna olabilmekte veya kendilerini o karakterlerin yerine koyarak empati gibi farklı duyguların keşfedilmesi ve geliştirilmesi açısından önem arz etmektedir. Kitap karakterlerinin yaşadığı olay ve deneyimler, mücadeleler duygu düzenleme, duygusal farkındalığın gelişimi ve artırılması açısından olumlu sonuçlar sunmaktadır (Savran vd., 202).
Sonuç olarak ifade edebiliriz ki çocukların kitap seçiminde ebeveynlerin iyi bir rehber olmaları gerekirken elbette çocuklara kitap okuma alışkanlığının kazanılmasında da onlara destek ve iyi birer rol model olmaları gerekmektedir.
Kaynakça
Aslan, D. ( 2024 ). Etkileşimli Kitap Okuma Programının Ebeveyn Davranışları ve Ebeveyn – Çocuk Etkileşimi Üzerindeki Etkileri, Ana Dili Eğitimi Dergisi, 12 ( 2 ), 254-275, S. 268.
Bayram, Z. T. ( 2009 ). Resimli Çocuk Kitaplarının Okuma Alışkanlığı Üzerindeki Etkisi, İstanbul, S. 132.
Çelik, G. H., Er, S., Bıçakçı, M. Y. ( 2020 ). Etkileşimli Kitabı Okuma Sürecinin Çocukların Dil Gelişimine Etkisi, Ebelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 2020; 3 ( 3) : 1- 10. S. 6.
Ergül, C., Sarıca, A. D., Akoğlu, G. ( 2016 ). Etkileşimli Kitap Okuma : Dil ve Erken Okuryazarlık Becerilerinin Geliştirilmesinde Etkili Bir Yöntem, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 2016, 17 ( 2 ), 193-204. S. 198.
Savran, E., Akaroğlu, E. G. ( 2025 ). 11- 12 Yaş Grubu Öğrencilerin Kitap Okuma Alışkanlıklarının Duygu Düzenleme Becerilerine Etkisi, Ordu Üniversitesi Sosyal Billimler Enstitüsü, SOBİAD, Vol 15, No 1, 14- 29, S. 23.
Tanju, E. H. ( 2010 ). Kitap Okuma Alışkanlığına Genel Bir Bakış, Aile ve Toplum, yıl: 11 Cilt: 6 Sayı: 22 Nisan- Mayıs- Haziran 2010, ISSN: 1303- 0256. S.37.
Ünal, F. T., Yiğit, A. ( 2014 ). Çocuklarda Okuma Kültürünün Oluşmasında Ailenin Etkisi, İnternational Journal Of Language Academy, ISSN: 2342-0251, Volume 2/ 4, 308/322, S. 319.
