Bir bebeğin ilk gülüşü çoğu zaman yalnızca sevimli bir an olarak değerlendirilir. Ancak gelişim psikolojisi açısından bu davranış, anne–bebek etkileşiminin en erken ve en anlamlı iletişim biçimlerinden biridir. Bebeklerin sosyal gülüşü, yalnızca duygusal bir tepki değil; bağlanma sürecini destekleyen, bakım verenin davranışlarını düzenleyen ve karşılıklı etkileşimi sürdüren işlevsel bir sinyaldir. Yeni annelik döneminde, annenin duygusal hassasiyetinin arttığı postpartum süreçte, bu gülüş anne için psikolojik olarak onarıcı bir deneyim hâline gelebilir. Duygusal bağlanmaya neden olabilir niteliktedir. Anne ve bebek arasındaki duygusal eşzamanlı gülüş, bakış, ses tonu bağlanmanın temel belirleyicilerinden biridir (Feldman, 2007; Bowlby, 1969; Tronick, 2007).
Bebek Gülüşünün Gelişimsel ve Psikolojik Temelleri
Gelişimsel literatürde sosyal gülüş, bebeklerin çevreleriyle bilinçli etkileşime geçmeye başladıklarının önemli bir göstergesi olarak ele alınır. Spitz (1945), bebek gülüşünü sosyal ilişki kurma kapasitesinin ilk işaretlerinden biri olarak tanımlamıştır. İzleyen çalışmalar, gülüşün yalnızca refleksif bir davranış olmadığını; karşılıklı etkileşim içinde şekillenen sosyal bir iletişim aracı olduğunu ortaya koymuştur. Sosyal gülüş dediğimiz gerçek gülüş bebeklerin dünyaya gelmesinden 6-8 hafta sonra ortaya çıkar. Bağlanma kuramının kurucusu Bowlby (1969), bebeklerin bakım verenlerine yakınlığını sürdürebilmek için doğuştan gelen davranış stillerine sahip olduğunu belirtir. Ainsworth ve arkadaşlarının (1978) bağlanma örüntüleri üzerine yaptığı çalışmalar, duyarlı bakım veren tepkilerinin güvenli bağlanmayı desteklediğini göstermiştir. Nöropsikolojik açıdan değerlendirildiğinde, bebek gülüşünün anne üzerinde oksitosin salınımını artırarak stres düzeyini azalttığı ve duygusal yakınlığı güçlendirdiği gösterilmiştir (Feldman, 2012).
Bağlanma Sürecinde Gülüşün Rolü
Tronick’in (2007) karşılıklı düzenleme modeli, anne ve bebeğin duygusal durumlarını sürekli olarak birbirine göre ayarladığını ileri sürer. Gülüş, bu düzenlemenin görünür hâle geldiği anlardan biridir. Yani bir nevi iletişim aracıdır.
Annenin Duygusal Deneyimi ve Klinik Perspektif
Stern’e (1995) göre anne–bebek ilişkisi tekil anlardan ziyade süreklilik gösteren deneyimlerle inşa edilir. Bebek gülüşü bu sürecin anlamlı ancak tek başına belirleyici olmayan bir parçasıdır.
Sonuç
Bebeklerin gülüşü, gelişimsel, psikolojik ve biyolojik temellere sahip çok boyutlu bir davranıştır. Anne–bebek bağlanmasını destekleyen bu küçük sevimli mimik, annenin duygusal dünyasında anlamlı karşılıklar bulabilir. Ancak bağlanma, tek bir davranışla ölçülebilecek bir olgu değildir. Bu sadece duygusal eşzamanlılık üzerinde etkisi olan faktörlerden bir tanesidir.
Kaynakça
-
Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E., & Wall, S. (1978). Patterns of attachment: A psychological study of the strange situation. Hillsdale, NJ: Erlbaum.
-
Bowlby, J. (1969). Attachment and loss: Vol. 1. Attachment. New York, NY: Basic Books.
-
Feldman, R. (2012). Oxytocin and social affiliation in humans. Hormones and Behavior, 61(3), 380–391.
-
Spitz, R. A. (1945). Hospitalism: An inquiry into the genesis of psychiatric conditions in early childhood. The Psychoanalytic Study of the Child, 1, 53–74.
-
Stern, D. N. (1995). The motherhood constellation: A unified view of parent–infant psychotherapy. New York, NY: Basic Books.
-
Tronick, E. Z. (2007). The neurobehavioral and social-emotional development of infants and children. New York, NY: W. W. Norton & Company.
-
Feldman, R. (2007). Parent–infant synchrony and the construction of shared timing: Physiological precursors, developmental outcomes, and risk conditions. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 48(3–4), 329–354.
