Romantik ilişkiler, bireyin psikolojik iyi oluşunu etkileyen en önemli sosyal bağlardan biridir. Güven, karşılıklılık ve duygusal yakınlık gibi unsurlar sağlıklı bir ilişkinin temelini oluştururken, teknolojinin gelişmesiyle birlikte ilişki kurma biçimleri de önemli ölçüde değişmiştir. Özellikle sosyal medya ve çevrim içi tanışma uygulamalarının yaygınlaşması, bireylere daha fazla seçenek sunarken ilişkilerde belirsizlik ve süreksizlik gibi yeni dinamikleri de beraberinde getirmiştir. Bu dönüşüm yalnızca ilişki kurma biçimlerini değil, aynı zamanda reddedilme, bağlanma ve duygusal düzenleme süreçlerini de etkilemektedir.
Son yıllarda dijital ilişkileri tanımlamak için literatürde öne çıkan kavramlardan ikisi breadcrumbing ve benching olmuştur. Breadcrumbing, bir kişinin karşı tarafa düzenli ancak sınırlı ilgi göstererek ilişkinin devam edeceği izlenimini yaratması, buna rağmen gerçek bir yakınlık ya da bağlılık geliştirmemesi olarak tanımlanmaktadır. Küçük mesajlar, ara sıra yapılan beğeniler veya “Seni merak ettim.” gibi ifadeler, ilişkinin tamamen bitmediği hissini canlı tutar. Ancak bu iletişim biçimi çoğu zaman gerçek bir ilişkiye dönüşmez.
Benching ise spor dünyasındaki “yedek kulübesi” kavramından ödünç alınmıştır. Bu durumda kişi, romantik bir partneri aktif olarak hayatına dâhil etmez; ancak tamamen de vazgeçmez. Karşı taraf, olası bir seçenek olarak bekletilir. İlişki ilerlemez, ancak tamamen sona da ermez. Böylece belirsizlik uzun süre devam eder ve taraflardan biri sürekli “Acaba bu ilişki başlayacak mı?” sorusuyla yaşamaya başlar.
Belirsizlik yalnızca ilişkinin geleceğine yönelik değildir; aynı zamanda kişinin kendilik algısını da etkiler. “Yeterince ilgi çekici değil miyim?”, “Yanlış bir şey mi yaptım?”, “Biraz daha beklersem değişir mi?” gibi düşünceler zamanla benlik saygısını zedeleyebilir. Özellikle bağlanma kaygısı yüksek bireylerde bu durum daha yoğun yaşanır. Araştırmalar, romantik ilişkilerde yaşanan belirsizliğin kaygı düzeyini artırdığını, ruminatif düşünmeyi tetiklediğini ve psikolojik iyi oluşu olumsuz etkilediğini göstermektedir. Dijital iletişimin sürekli erişilebilir olması ise bu süreci daha da karmaşık hâle getirmektedir. Kişinin çevrim içi olup olmadığını görmek, hikâye paylaşımını takip etmek veya ara sıra gelen mesajları yorumlamaya çalışmak, zihinsel meşguliyetin sürmesine neden olabilir.
İnsan zihni, doğası gereği belirsizlikten hoşlanmaz. Günlük yaşamda geleceği öngörebilmek ve olaylara anlam yükleyebilmek, bireyin psikolojik güvenlik hissini destekler. Romantik ilişkilerde ise bu ihtiyaç daha belirgin hâle gelir. İlişkinin yönü, karşı tarafın niyeti ve geleceği hakkında net bilgiye sahip olmak, duygusal güvenliğin temel bileşenlerinden biridir. Breadcrumbing ve benching davranışları ise tam tersine, bireyi sürekli belirsizlik içinde bırakarak bu güvenlik hissini zedeler.
Bu süreç, bağlanma kuramı açısından değerlendirildiğinde daha anlaşılır hâle gelir. Bowlby’nin bağlanma kuramına göre bireyler çocukluk döneminde geliştirdikleri bağlanma örüntülerini yetişkin ilişkilerine de taşırlar. Özellikle kaygılı bağlanma örüntüsüne sahip bireyler, ilişkilerde reddedilme ve terk edilme olasılığına karşı daha hassastır. Karşı tarafın tutarsız davranışları, bu bireylerde yoğun kaygıyı tetikleyebilir. Ara sıra gelen bir mesaj ya da beklenmedik bir ilgi gösterisi, ilişkinin devam edeceğine dair umut oluştururken, ardından gelen sessizlik kaygının yeniden yükselmesine neden olur. Böylece kişi, duygusal olarak iniş çıkışlarla dolu bir döngünün içine girebilir.
Sonuç olarak breadcrumbing ve benching, yalnızca dijital çağın yeni ilişki terimleri değildir. Bu davranışlar; bağlanma, ödül beklentisi, belirsizlik toleransı ve benlik algısı gibi psikolojinin temel kavramlarıyla yakından ilişkilidir. Belirsizlik sürdükçe kişi yalnızca karşı tarafı beklemez; aynı zamanda kendi değerini, geleceğini ve ilişkiye dair umutlarını da sürekli yeniden değerlendirmek zorunda kalır. Bu durum ise psikolojik yükün giderek artmasına neden olabilir.
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) açısından bakıldığında, breadcrumbing ve benching deneyimlerinde sıklıkla görülen bazı bilişsel çarpıtmalar dikkat çekmektedir. Kişiselleştirme, zihin okuma, felaketleştirme ve seçici dikkat bu süreçte sık karşılaşılan bilişsel örüntüler arasında yer alabilir. Örneğin kişi, karşı tarafın tutarsız iletişimini tamamen kendi yetersizliğiyle açıklayabilir veya gelecekteki ilişki ihtimalini olduğundan daha olumlu ya da olumsuz değerlendirebilir. Terapötik süreçte amaç, bireyin yaşadığı duyguyu geçersizleştirmek değil; bu duygunun arkasındaki düşünce kalıplarını fark ederek daha dengeli değerlendirmeler geliştirmesine yardımcı olmaktır.
Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) açısından ise temel odak noktalardan biri, bireyin belirsizliği tamamen ortadan kaldırmaya çalışmak yerine belirsizlikle birlikte hareket edebilme becerisini geliştirmesidir. Çünkü romantik ilişkilerde hiçbir zaman mutlak bir kontrol mümkün değildir. Karşı tarafın niyetini, davranışlarını veya gelecekte ne yapacağını kontrol etmeye çalışmak, bireyin kendi yaşam alanını daraltabilir. ACT yaklaşımı, bireyin kendi değerleri doğrultusunda seçim yapmasını, zorlayıcı düşüncelerle arasına mesafe koymasını ve yaşamını yalnızca bir ilişkinin sonucuna bağlamamasını destekler.
Bu tür ilişki deneyimlerinde üzerinde durulması gereken bir diğer önemli konu sınır koyma becerisidir. Belirsiz ilişkilerde bireyler zaman zaman karşı tarafın ilgisini kaybetmemek adına kendi ihtiyaçlarını geri plana atabilirler. Ancak sağlıklı ilişkiler, yalnızca ilgi görmekten değil; karşılıklılık, güven ve duygusal erişilebilirlikten oluşur. Terapötik süreçte bireyin “Ben nasıl bir ilişki istiyorum?”, “İlişkide hangi ihtiyaçlarım karşılanmalı?” ve “Benim için kabul edilebilir olmayan davranışlar neler?” gibi sorular üzerinde düşünmesi desteklenebilir.
Ayrıca dijital çağda ilişki kurma biçimleri değişirken, bireylerin romantik ilişkilerdeki beklentilerini ve iletişim sınırlarını yeniden değerlendirmesi önem kazanmaktadır. Sürekli ulaşılabilir olma, çok sayıda seçenekle karşılaşma ve hızlı iletişim olanakları, ilişkilerde derinlikten çok süreklilik yanılsaması yaratabilmektedir. Bu nedenle sağlıklı ilişki kurma becerileri; açık iletişim, duygusal sorumluluk alma ve karşı tarafın belirsizlik içinde bırakılmaması gibi temel unsurlar üzerine yeniden düşünülmelidir.
Breadcrumbing ve benching, dijital çağın getirdiği yeni ilişki biçimleri arasında yer alsa da temelinde oldukça eski bir psikolojik ihtiyaç bulunmaktadır: görülmek, önemsenmek ve güvenli bir bağ kurmak. İnsan zihni belirsizliği anlamlandırmaya çalışırken, romantik ilişkilerde yaşanan tutarsızlıklar yoğun duygusal yük oluşturabilir. Özellikle kaygılı bağlanma örüntüsü, düşük benlik saygısı ve reddedilme hassasiyeti bulunan bireylerde bu deneyimler daha zorlayıcı hâle gelebilir.
Bununla birlikte bu tür deneyimler yalnızca bireyin “neden hâlâ beklediği” üzerinden değerlendirilmemelidir. İnsanın bağ kurma ihtiyacı, umut etme eğilimi ve anlam arayışı oldukça güçlü psikolojik süreçlerdir. Önemli olan, bireyin bu süreç içinde kendi değerini karşı tarafın ilgisiyle ölçmemesi ve sağlıklı ilişkilerin temelinin belirsizlik değil, karşılıklılık olduğunu fark edebilmesidir.
Sonuç olarak breadcrumbing ve benching, yalnızca modern flört kültürünün yeni kavramları değil; bağlanma, öz değer, belirsizliğe tolerans ve duygu düzenleme süreçlerinin kesişiminde yer alan psikolojik olgulardır. Gelecekte yapılacak araştırmaların, dijital ilişki biçimlerinin bireylerin ruh sağlığı üzerindeki uzun vadeli etkilerini daha ayrıntılı incelemesi önem taşımaktadır. Ruh sağlığı profesyonelleri açısından ise bu yeni ilişki örüntülerini anlamak, danışanların yaşadığı ilişki problemlerini daha kapsamlı değerlendirebilmek ve daha etkili terapötik müdahaleler geliştirebilmek açısından değerli bir katkı sağlayacaktır.
Kaynakça
- Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E., & Wall, S. (1978). Patterns of attachment: A psychological study of the strange situation. Lawrence Erlbaum Associates.
- Bowlby, J. (1982). Attachment and loss: Vol. 1. Attachment (2nd ed.). Basic Books. (Original work published 1969)
- Collins, T. J., & Gillath, O. (2012). Attachment, breakup strategies, and associated outcomes: The effects of security enhancement on emotional adjustment. Journal of Social and Personal Relationships, 29(1), 95–117.
- Fraley, R. C., & Shaver, P. R. (2000). Adult romantic attachment: Theoretical developments, emerging controversies, and unanswered questions. Review of General Psychology, 4(2), 132–154
- LeFebvre, L. E. (2018). Swiping me off my feet: Explicating relationship initiation on Tinder. Journal of Social and Personal Relationships, 35(9), 1205–1229.
- LeFebvre, L. E., Allen, M., Rasner, R. D., Garstad, S., Wilms, A., & Parrish, C. (2019). Ghosting in emerging adults’ romantic relationships: The digital dissolution disappearance strategy. Imagination, Cognition and Personality, 39(2), 125–150.
- Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2016). Attachment in adulthood: Structure, dynamics, and change (2nd ed.). Guilford Press.
- Reis, H. T., & Shaver, P. (1988). Intimacy as an interpersonal process. Handbook of Personal Relationships, 367–389.
- Sbarra, D. A., & Emery, R. E. (2005). The emotional sequelae of nonmarital relationship dissolution: Analysis of change and intraindividual variability over time. Personal Relationships, 12(2), 213–232.
- Timmermans, E., Hermans, A. M., & Opree, S. J. (2021). Gone with the wind: Exploring mobile daters’ ghosting experiences. Journal of Social and Personal Relationships, 38(2), 641–663.
