Kapının hemen kenarında, her an fırlatılıp arabaya ya da otobüse atılmaya hazır bekleyen o bavul; sadece kumaş, fermuar ve tekerlekten ibaret nesnel bir eşya olmuyor her zaman. O, sahibinin ruhsal dünyasının, bilincin hemen altında atan kalbinin ve nesne ilişkilerinin somutlaşmış bir sembolüdür. “Ait hissedemeyenler”, “gitmeye sürekli yeltenenler” ve “ruhu her an bir kaçış eşiğinde duranlar” için mekansal hareketlilik, coğrafi bir değişim arzusundan ziyade içsel bir savunma mekanizmasıdır. Peki, bir insanı hiçbir yere kök salamamaya, her mekanı geçici bir durak, her ilişkiyi bir transit bekleme salonu gibi yaşamaya iten o temel dinamik güç nedir?
Psikanalitik ve dinamik psikoloji geleneği, köksüzlüğü ve bitmek bilmeyen bu gitme dürtüsünü tek bir nedene bağlamaz; bu durum erken çocukluk döneminde atılan temellerin, bağlanma stillerinin ve içselleştirilmiş nesne ilişkilerinin karmaşık bir senfonisidir. Erken çocukluk dönemi, bireyin zihninde dünya ve öteki kavramlarının ilk kez haritalandırıldığı yerdir. Eğer bir çocuk, erken dönem bakım vereninden tutarlı, öngörülebilir ve duygusal olarak kapsayıcı bir yanıt alamadıysa, zihnindeki güvenli taban algısı hasar görür. Kaygılı veya özellikle kaçıngan bağlanma stili geliştiren çocuk için bir yere ait olmak ya da birine kök salmak, huzur getiren bir eylem olmaktan çıkar; aksine, potansiyel bir yutulma, boğulma veya aniden terk edilme tehdidine dönüşür. Zihinsel olarak “Ait olursam, kendimi teslim edersem ve sonra yok olurlarsa ne yaparım?” kaygısı taşıyan birey, kendisini korumak için psikanalitik anlamda bir karşıt tepki geliştirir: “Ben kimseye veya hiçbir yere ait olmam, dolayısıyla kimse beni terk edemez veya beni yutamaz. Çünkü ben zaten gitmek üzereyim.” Bu noktada kapının yanındaki bavul, ertelenmiş bir terk edilme travmasına karşı geliştirilen proaktif bir savunma hattıdır; birey terk edilmeyi beklemek yerine, her an terk eden taraf olmaya hazır olarak kontrolü elinde tutar.
Bu dinamik, nesne ilişkileri açısından bakıldığında sıklıkla içselleştirilmiş “kötü nesne” veya “eksik nesne” projeksiyonuyla şekillenir. Henüz entegre olamamış, yani iyi ve kötü yanları tek bir bütün olarak kabullenemeyip bölme (splitting) mekanizması kullanan bir zihin, içinde bulunduğu mekânı, şehri veya ilişkiyi kısa sürede idealleştirir. Gitmeyi arzuladığı yer cennet, şu an bulunduğu yer ise cehennem veya en iyi ihtimalle yetersizdir. Ancak bir mekâna yerleşildiğinde, o mekanın gerçekliği, eksiklikleri ve monotonluğu ortaya çıkar çıkmaz değersizleştirme (devaluation) devreye girer. Birey “Burası da aradığım yer değil, ben buraya ait değilim” diyerek yeniden yola koyulur. Buradaki temel trajedi şudur: Birey bavulunu toplayıp başka bir şehre ya da ülkeye gittiğinde, aslında coğrafyayı değiştirir ama içsel nesne ilişkilerini yanında taşır. Bavulda taşınan kıyafetler değil, bireyin kendi içsel huzursuzluğu ve bütünleşmemiş kendiliğidir; dolayısıyla yeni varılan yer de çok kısa süre sonra ait olunamayan bir başka durağa dönüşür.
Dışarıdan bakıldığında bu gitme sevdalıları cesur, sınır tanımayan, rüzgarı arkasına almış özgür ruhlar olarak romantize edilir. Şiirler onlar için yazılır, filmler onların kaçışlarını anlatır. Oysa dinamik açıdan bu kronik yolda olma hali, çoğunlukla bir eyleme dökme biçimidir. Düşünmek, hissetmek, durmak ve kalmak; içsel çatışmalarla yüzleşmeyi gerektirir. Durduğunuz an, içinizdeki o derin boşluk duygusu yüzeye çıkar; sessizlik çöktüğünde geçmişin yankıları, bitmemiş yaslar ve yaslanacak bir zemin bulamamanın getirdiği varoluşsal kaygı duyulmaya başlar. Eyleme dökme, tam da bu içsel huzursuzluğun ve yüzleşme korkusunun beden diliyle dışarı atılmasıdır. Zihin durursa hissedecektir; hissetmemek için bedeni hareket ettirmek, rotalar çizmek ve bavul hazırlamak zorundadır. Bavul, içsel yürüyüşü reddeden insanın dışsal yürüyüşünün somut bir simgesidir.
Bu ait olamama hissi, kimlik karmaşası ve benlik sınırlarının netleşmemesiyle de doğrudan bağlantılıdır. Bir şehre veya bir insana ait olmak, bir ölçüde bağımlı olmayı, teslim olmayı ve benlik sınırlarının bir kısmını esnetmeyi gerektirir. Ait olmak, o yapının kurallarını, ritmini ve kusurlarını kabul etmektir. Ancak yapısı gereği benliğini koruma telaşında olan kişi için bu teslimiyet, kendi benliğinin yok olması veya eriyip gitmesi korkusunu tetikler. Bavulun kapı yanında durması, “Ben hala tek başımayım, bağımsızım, beni kimse ele geçiremedi” mesajını hem kendine hem de dünyaya verme biçimidir.
Peki bu insanlar gerçekte neyi aramaktadır? Bir yeri mi, doğru insanı mı, yoksa hiç var olmamış bir geçmişi mi? Aslına bakarsanız, gitmeye sürekli yeltenenler, aslında hiç sahip olamadıkları “ilk ev”i aramaktadırlar. Buradaki ev, fiziksel bir bina değil; çocuklukta hissedilmesi gereken o koşulsuz kabul, güvenlik, kapsanma ve onaylanma duygusudur. Eğer birey çocukluğunda kendi içsel evini inşa edemediyse, dünyadaki hiçbir şehir, hiçbir lüks ev, hiçbir partner ona “evinde” hissettiremez. Ait hissedemeyenler, aslında hiç yaşanamamış bir çocukluğun ve kurulamamış güvenli bağların yasını tutmaktadır. Ve bu yas kalbin derinliklerinde kabul edilip gözyaşıyla yıkanmadığı sürece, arayış dış dünyadaki şehirlerde devam eder. Her ulaşılan yeni liman bir hayal kırıklığıyla sonlanır; çünkü aranan şey haritada bir nokta değil, zamanın gerisinde kalmış, hiç tadılamamış bir duygudur.
Kapının yanındaki bavul, kişinin hem zırhı hem de hapishanesidir. Onu oradan kaldırmak, sadece bir eşyayı dolaba kaldırmak değil, bir hayat stratejisini değiştirmektir. Gitmeye sürekli yeltenen bir insanın içsel bütünleşme yolculuğu, dışarıdaki rotaları değiştirmekle değil, içeriye bakmakla başlar. Bireyin “Ben gezmeyi seviyorum” ya da “Burası bana göre değil” savunmasının arkasındaki korkuyu kabullenmesi, “Şu an neyden kaçıyorum? Durursam ne hissedeceğim?” sorularıyla yüzleşmesi gerekir. Hiç sahip olunamayan o güvenli ev için, anlaşılamamış çocukluk için yas tutmak ve geçmişin eksiklikleriyle helalleşmek bu dönüşümün en temel adımıdır.
Ait olmak, mükemmel bir yeri bulmak değil; kusurlu bir yerle ve insanla kalabilme, onun zorluklarına katlanabilme kapasitesidir. Ait olmak, bir insanın eksiklikleriyle birlikte yanında kalabilmeyi ve hayatın sıradanlığındaki o büyülü huzuru kabul edebilmektir. Kişi kendi zihninde, kendi bedeninde ve kendi değerlerinde güvenli bir alan inşa ettiğinde, dış dünyadaki ve yolların illüzyonu dağılır. Bavulu kapının yanından kaldırıp dolabın derinliklerine koyabilmek, “Artık buradayım; İçimdeki sessizlikle, huzursuzlukla, eksikliklerimle ve bu anın gerçekliğiyle kalmaya hazırım” diyebilmektir. Gerçek özgürlük, her an gitmeye hazır olmak değil; kalmak istediğin zaman, kendi içsel evinde güvenle durabilmektir. Kanatlarını her an kaçmak için hazır tutmak değil; konduğun daldan rüzgar esse de korkmadan durabilmektir.
Bavulu kapının yanından kaldırıp dolabın en karanlık köşesine çekmek, yalnızca bir eşyanın yerini değiştirmek değil; ruhun yıllardır sürdürdüğü o yorucu firara son vermektir. Yollar size yeni manzaralar vadeder belki ama hiç gidemediğiniz o “içsel ev”i asla hediye edemez. Arayış, dışarıdaki haritaları tüketmeyi bıraktığınızda; durmanın, eksilmenin ve bir insanın ya da bir şehrin kusurlarında sakince konaklamanın korkulacak bir şey olmadığını anladığınızda biter. Zaten gerçek özgürlük, her an kapıdan fırlayıp gitmeye hazır bir teyakkuz hali değil; rüzgar ne kadar sert eserse essin, kendi içsel yuvanın sıcaklığında kalıp göğsünü siper ederek “Ben artık buradayım, kaçmıyorum” diyebilme cesaretidir.
