İnsan zihni, tamamlanmamış olan her şeye, hele ki yarım kalmış sevdalara karşı hassasiyet taşır. Bitmemiş bir tabloya, yarım kalmış bir melodiye, son sayfası eksik bir kitaba ya da aniden kesilip atılmış bitmemiş aşklara dönüp dönüp bakma isteği bundandır. Ancak bu tamamlanmamışlık bir nesneye değil de bir insana, bir aşka, tutkuyla başlanıp yarıda kesilmiş bir hikâyeye ait olduğunda; zihindeki o küçük eksiklik, insanın iç dünyasında zamanla genişleyen koca bir sızıya dönüşüverir.
İlişkilerin en ağır yükü, sanıldığı gibi yaşanan büyük kavgalar ya da zamanla tükenen duygular değildir. İnsanı en çok yoran şey; hiç edilememiş vedalar, aniden kesilen flörtler ve cevabını hiçbir zaman alamayacağımız o sessiz sorulardır. Sonu gelmemiş, noktası konmayıp soru işaretiyle askıda bırakılmış o cümleler; hiç ummadığımız anlarda, durup dururken zihnimizde yeniden yankılanmaya başlar.
Kapanmayan Dosyalar ve Zihnin Oyunu
Psikoloji literatüründe bu durumu açıklayan son derece net ve kanıtlanmış bir fenomen vardır: Zeigarnik Etkisi. 1920’li yıllarda psikolog Bluma Zeigarnik, garsonların henüz masaya teslim edilmemiş ya da hesabı kapatılmamış siparişleri en ufak ayrıntısına kadar hafızalarında tuttuğunu; ancak hesap ödendiği an her şeyi saniyeler içinde unuttuklarını fark eder. Zihin, bitmemiş işleri açık bir dosya olarak algılar; onu hafızanın en görünür yerine koyar ve o dosya bir şekilde kapanana kadar arkada çalışmaya devam eder. İşte tam da bu yüzden, zihnimiz tıpkı o hesabı ödenmemiş siparişler gibi, yarım kalan aşkları da kapatılması gereken bir borç gibi hafızanın en ön rafında saklar. Karşı tarafın tek bir açıklama yapmadan geri çekildiği, bir veda bile etmeden gittiği ya da hayat şartlarının bizi ayrılmaya zorladığı o anlar, zihnimizin hiç kapatamadığı dosyalarıdır. Biten bir ilişki, ne kadar can yakıcı olursa olsun net bir “son” taşır. Sonu olan bir şeyin ardından yas tutabilir, acınızı yaşar ve vakti geldiğinde o sayfayı çevirirsiniz; ancak yarım kalan bir hikâyede tutulacak somut bir veda bile yoktur. Her şey bir hayaletin varlığı gibi hayatınızın kenarında durmaya, size kendini hatırlatmaya devam eder.
Edilemeyen Vedalar ve İhtimallerin Yükü
Veda etmek, bir insanı sadece fiziksel olarak hayatından çıkarmak değildir; veda etmek, o insanla zihninde kurduğun geleceğe, onun yanında hayal ettiğin “kendine” de veda edebilmektir. Bir aşkın en tutkulu yerinde, henüz söylenecek kelimeler tükenmemişken gelen aniden gidişler, insanı kendi kurguladığı o tatlı illüzyonun içinde hapseder; çünkü yarım kalan bir insana dair hafızanızda biriken şey, çoğunlukla onun en büyüleyici hali ve ilişkinin o en masum, en yüksek dönemidir. Onun hatalarını görecek, sıradanlığıyla yüzleşecek kadar vakit geçirememişsinizdir. Onunla monotonlaşmamış, onunla hayal kırıklığına uğramamış, o zihninizdeki kusursuz imajın zedelenmesine tanık olmamışsınızdır. Dolayısıyla yarım kalmış bir hisle mücadele ederken, aslında o insanın gerçek haliyle değil; onun eksik bıraktığı boşluğa yerleştirdiğiniz kusursuz hayallerle savaşırsınız. Karşı taraf bir insan olmaktan çıkar, ulaşılması imkânsız bir ideale dönüşür.
Sokakta yürürken, bir şarkı çalarken aniden aklınıza düşen o yakıcı sızı, aslında o insanın bugünkü hali değildir. Siz, o hikâye devam etseydi var olacağına inandığınız o muazzam ihtimale tutuklu kalmışsınızdır. “Acaba devam etseydik nasıl olurdu?” sorusu, insanı şimdiki zamanın dinginliğinden koparıp, hiç yaşanmayacak alternatif hayatların yıpratıcı denizine fırlatır. Kalbiniz, hiç var olmamış bir geleceğin hayaletiyle savaşırken yorulur.
İçinizdeki Yarım Kalan Hikâyeyi Nasıl Bitirebilirsiniz?
Gelmeyen bir vedanın ardından kendi hikâyenizi tamamlamak, dışarıdan göründüğü kadar kolay değildir; ama imkânsız da değildir. Dışarıdan gelmeyen o noktayı kendi içinizde koyabilmek için atabileceğiniz birkaç duygusal adım vardır:
- İdealize Etmeyi Bırakın: Onu zihninizdeki o kusursuz tahtından indirin. Yarım kaldığı için mükemmel göründüğünü, eğer devam etseydi onun da hataları, sıradanlıkları ve sizi kıracak yanları olacağını kendinize hatırlatın. Siz bir insana değil, bir ihtimale özlem duyuyorsunuz.
- Unutulmamış Cümleleri Yazın (Yüzleşme Mektubu): Ona göndermeyeceğiniz, içinizde ukde kalan her şeyi, kızgınlıklarınızı, kırgınlıklarınızı ve son sözlerinizi içeren bir mektup yazın. Hislerinizi kağıda dökmek, zihninizdeki açık dosyayı somutlaştırır ve onu serbest bırakmanızı kolaylaştırır.
- Boşluğu Kabul Edin: O insanın bıraktığı boşluğu hemen başka şeylerle, başka insanlarla doldurmaya çalışmayın. O yarım kalmışlığın getirdiği hüzne bir süre ev sahipliği yapın. Duygularınızla yüzleşmeden hiçbir dosya gerçekten kapanmaz.
Kendi Noktanı Koyabilmek
Bir insanın bir açıklama yapmadan arkasını dönüp gitmiş olması, sizin o hikâyeyi sonsuza kadar açık tutmak zorunda olduğunuz anlamına gelmez. Hayat çoğu zaman bize filmlerdeki gibi net, anlamlı ve içimizi rahatlatan final sahneleri sunmaz. Bazen hikâyeler anlamsızca biter, bazen ruhumuz cevapsız kalır, bazen de bir veda cümlesini bile esirgeyen derin bir soğuklukla baş başa bırakılırız. Yarım kalmışlık hissiyle baş etmenin yollarından biri, o noktayı koyma yetkisini karşı taraftan geri almaktır. Bir cevabın verilmemiş olması da aslında çok net bir cevaptır. Bir vedanın edilmemiş olması, karşı tarafın o hikayedeki sorumluluğuna, sevgisine ve duruşuna dair zaten her şeyi söyler. Tamamlanmamış bir aşk, boşa harcanmış bir zaman ya da ziyan olmuş bir vakit demek değildir. Bazen bir şeylerin yarım kalması, onların hiç yaşanmamış olmasından çok daha derin, çok daha anlamlı izler bırakır ruhumuzda. Kendinize o eksik kalan parça içinizden geldiği kadar üzülme hakkı verin; ama o eksikliğin, hayatınızın ve geleceğinizin bütününü gölgelemesine de izin vermeyin. Belki de en olgun, en asil son; sonu gelmeyen hikâyeleri olduğu gibi kabul edip, kendi yolunuza yürüyebilmektir.
Kaynakça
- Bowlby, J. (1980). Attachment and loss: Vol. 3. Loss: Sadness and depression. Basic Books.
- Zeigarnik, B. (1938). On finished and unfinished tasks. (WD Ellis, Ed. & Trans.). Source book of Gestalt psychology, 300-314.
