Maslow Teorisi ve İhtiyaçlar Hiyerarşisi
Maslow teorisi veya Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi, Amerikalı psikolog Abraham Maslow tarafından 1943 yılında yayınlanmış bir çalışmada ortaya atılmış ve sonrasında geliştirilmiş bir insan psikolojisi teorisidir.
Maslow teorisi, insanların belirli kategorilerdeki ihtiyaçlarını karşılamalarıyla, kendi içlerinde bir hiyerarşi oluşturan daha “üst ihtiyaçlar”ı tatmin etme arayışına girdiklerini ve bireyin kişilik gelişiminin, o an için baskın olan ihtiyaç kategorisinin niteliği tarafından belirlendiğini söyler. Maslow’un kişilik kategorileri kendi aralarında bir dizilim oluştururlar ve her ihtiyaç kategorisine bir kişilik gelişme düzeyi karşılık gelir.
Birey, bir kategorideki ihtiyaçları tam olarak gideremeden bir üst düzeydeki ihtiyaç kategorisine, dolayısıyla kişilik gelişme düzeyine geçemez.
Maslow’a göre birey için o an baskın olan gereksinimler hangi kategoriye aitse, diğer deyişle günlük etkinlikleri ağırlıklı olarak hangi gereksinimleri doyurmaya yöneliyorsa, kişilik gelişmişlik düzeyi de onun isteğinden bağımsız olarak bu gereksinim kategorisine karşılık gelen düzeyde bulunacaktır.
Belirli bir kategorideki gereksinimler tam olarak karşılanmadan kişi bir üst düzeydeki kategorinin gereksinimlerini algılamaz, böyle gereksinimleri yoktur. Örneğin günlük olarak karnını doyurabilen fakat güvenlik içinde bulunmayan, kendini sürekli olarak olası bir tehdit altında algılayan bir insanın dünya görüşünü geliştirmek için kitap okumak gibi bir gereksinimi olmaz.
Basamaklar Arasında Geçiş ve Psikoloji
Belirli bir gereksinim kategorisindeki gereksinimlerin karşılanması durumunda kişi, bir üst kategorideki gereksinimleri karşılamaya yönelecektir. Bu durum kişilik gelişme düzeyini de bir üst düzeye taşıyacaktır.
Maslow’a göre psikologların yapması gereken, bireyin kendini gerçekleştirme (self-actualization) aşamasına gelmesinin önündeki engelleri ortadan kaldırmasına yardım etmektir.
Maslow’a göre ortalama bir bireyin hiyerarşinin alt basamağından üst basamaklara çıkıldıkça %85’ten %10’a kadar bir dilimde her basamakta belli bir tatmin oranı söz konusudur. (1)
Bireyin kendi gerçekliğine ulaşabilmesi için gerekli olan şeyler; her basamağa dair tüm gereksinimleri tamamlamaktır. Peki, biz bu çağda hangi basamakta tatmine ulaşıp hangisinde takılı kaldık?
GÜVENLİK BASAMAĞINDA TAKILMA
Beden, iş, kaynak, ahlak, aile, sağlık ve mülkiyet güvenliğini kapsayan bu basamak, günümüzde en çok zorlanılan alanlardan biridir.
Global ekonomik krizler sonucu, insanların yaşayabilmek için yeterli maddi güce sahip olamayışı, güven olgusundaki doyumu sağlayamıyor. Bu durum ahlaki değerlere de yansıyor. Mülkiyet güvenliği için legal olmayan yolların tercih edilmesi, etik değerlerin göz ardı edilmesi ve toplumun “güvende hissetmek” için her yolu denemeye meyletmesi bu basamağın en çarpıcı sonuçlarıdır.
Güvenlik duygusunun eksikliği, temel yapı taşı olan “aile” kurumunu da derinden sarsıyor. İnsanların birbirine güvenmemesi, bu çağın en büyük problemlerinden biri haline gelmiş durumda.
2022 Mart ayında 30 ülke arasında yapılan bir çalışmaya göre; insanların %30’u diğerlerine güvenebileceğini söylerken, %70’i güvenmediğini belirtmiştir. Türkiye’de ise bu oran %14’tür. Türk erkeklerinde topluma karşı güven oranı %18, kadınlarda ise %10’dur. (2)
TOPLUMSAL GÜVENİN DÜŞMESİNİN SONUÇLARI
Güvenlik basamağındaki eksiklik, bir üst basamak olan sevgi ve ait olma ihtiyacına ulaşmayı zorlaştırmaktadır. Artık bir yere ait olmak veya sevgi bağı kurmak için şartlar ağırlaşmıştır.
Bu çağda maddi güvenlik sağlanmadan diğer hiçbir basamak gereksinim olarak görülmüyor. Böyle olunca bireyin kendini gerçekleştirmesi uzak bir hedef haline geliyor.
Günümüz gençlerinin en büyük problemi işsizlikken, “kendini gerçekleştir” demek oldukça ütopik kalıyor.
ÇÖZÜM: EĞİTİM VE SİSTEMSEL DEĞİŞİM
Peki, ne yapmalı?
-
Doğru meslek seçimi teşvik edilmeli.
-
Üniversite sadece diploma için değil, gerçek mesleki yönelimler için tercih edilmeli.
-
Ücretsiz ve güvenilir rehberlik hizmetleri sağlanmalı.
-
Küçük yaşlardan itibaren mesleki yönelimlere önem verilmeli.
-
Mavi yaka ve beyaz yaka ayrımı yapılmadan her çalışanın değeri vurgulanmalı.
Toplumsal güvenlik doyumunun, temelden eğitim ve sistemsel farklılıklarla sağlanabileceği açıktır.
Kaynakça
(1) “Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi Kendini Gerçekleştirme Basamağında Gizil Yetenekler”. European Journal of Educational & Social Science. Mayıs 2021.
(2) Ipsos, “30% of adults say most people can be trusted”, erişim: 30.04.2022.
