İnsanoğlu, binlerce yıl boyunca doğanın bir parçası olarak evrimleşti; ancak son birkaç yüzyılda kendimizi betondan örülmüş duvarlar arasına hapsettik. Günümüzün dijitalleşmesiyle kendimizi mavi ışıkların yorgunluğuna bırakıp yeşilin iyileştirici gücünden uzaklaşmaya başladık. Aslında doğa, içerisinde insanın mental ve fiziksel sağlığına iyi gelecek o kadim ilacın ta kendisi.
Peki, bu ‘yeşil ilaç’ tam olarak nasıl çalışıyor? Japonların 1980’lerde literatüre kazandırdığı ‘Shinrin-yoku’ yani ‘Orman Banyosu’ felsefesi, modern insanın çıkış bileti olabilir mi?
Shinrin-Yoku (Orman Banyosu) Nedir?
Felsefenin adı, Japonca’da ‘orman’ (Shinrin) ve ‘banyo’ (Yoku) anlamlarına gelen bu iki sözcükten oluşur. Burada ‘orman banyosu’ ile kastedilen ormanın içinde yıkanmak anlamına gelmez; aksine, ormanın tüm elementlerini (atmosferini, ağaçlarını, yapraklarını, …) insanın tüm duyuları ile içine çekip hissetmesi, ruhu doğanın içinde yıkamaktır. Bu felsefe kendini bir ‘anda olma sanatı’ olarak görür. Birçoğumuzun bildiği gibi klasik bir doğa yürüyüşünden çok daha fazlasıdır. Bir yere yetişme çabası, kilometrelerce yol kat etme hedefi, kalori yakma kaygısı barındırmaz. İnsanın kendi bedenini, duyularını ve ormanı bir ahenkle hissedebilmesidir.
Banyo Ritüeli
Bu banyonun birkaç adımdan oluşan bir ritüeli vardır:
Dijital Detoks: İlk adım, insanı dijital dünyaya bağlayan telefonunu kapaması veya sessize almasıdır. Doğa ile insan arasına hiçbir engel girmemelidir.
Beş Duyu ile Bağ Kurmak: Bu adımda insan tüm duyularını aktif olarak kullanarak doğa ile gerçek bir bağ kurar.
-
Gözler: Yaprakların arasından süzülen ışığın hareketini gözlemlemek.
-
Kulaklar: Doğanın içinde bulunan tüm seslere kulak vermek. Mesela; rüzgarın uğultusu, kuş sesleri veya bir su akıntısı.
-
Burun: Toprağın, bitkilerin ve yağmur sonrası yükselen o eşsiz kokuyu içine çekmek.
-
Ten: Bir ağaç kabuğunun sertliğini hissetmek veya rüzgarın serinliğini teninde duymak.
-
Dil: Orman havasının tazeliğini tadar gibi derin nefesler almak.
Yavaşlamak: Bu adım, banyoda aceleye yer olmadığını vurgular. Terapinin odak noktası beş duyumuzla kurduğumuz bağın yoğunluğudur.
Peki, Doğa Nasıl Bu Kadar Kısa Bir Zaman İçinde Bu Kadar Etkili Olabiliyor?
Ormanda yürürken burnunuza gelen o taze çam kokusu ya da yağmur sonrası yükselen toprak kokusu, aslında ağaçların kendilerini korumak için yaydığı bir savunma mekanizmasıdır. Japon bilim insanlarının keşfettiği bu uçucu yağlara “Phytoncide” (Fitonsit) adı veriliyor. Ağaçlar bu kimyasalları kendilerini bakterilerden, mantarlardan ve böceklerden korumak için salgılarlar; ancak biz bu havayı soluduğumuzda vücudumuzda birkaç mucize gerçekleşir.
Bu koku molekülleri ciğerlerimize dolduğunda vücudumuzda ne gerçekleşir?
Doğal Katil (NK) Hücreleri: Bu hücreler vücudumuzda kanserli hücrelerle ve virüslerle savaşan ana savunma mekanizmasıdır. Araştırmalar (Li,2010), orman banyosu yapan kişilerin kanındaki ‘Doğal Katil’ (NK) hücrelerinin sayısında ve aktivitesinde ciddi bir artış olduğunu gösteriyor.
Stres Hormonları: Kortizol hormonu vücudumuzda stresten sorumlu olan hormondur. Yapılan bir araştırma (Park et al., 2010), sadece iki saatlik bir orman banyosunun kortizol seviyelerini önemli bir miktarda düşürdüğünü ve tansiyonu dengelediğini kanıtlamıştır.
Savaş ya da Kaç Modu: Modern insanın ekran karşısında sürekli tetikte olan sempatik sistemi (savaş ya da kaç modu), orman kokusu ile beraber yerini parasempatik sinir sistemine (dinlen ve onar modu) bırakır. (Hansen, Jones, & Tocchini, 2017)
Bütün bunlar demek oluyor ki, ağaçlar sadece oksijen üreten canlılar olarak kalmıyor; salgıladıkları görünmez moleküllerle insan bedeni ve ruhuna iyi geliyorlar.
Her Gün Ormana Erişimi Olmayan Modern Dünya İnsanı Ne Yapsın?
Aslında, Shinrin-yoku bir mekandan ziyade bir zihin durumudur. Eğer ormana gidemiyorsanız, ormanı kendi yaşam alanınıza getirebilirsiniz. Evinizde yetiştireceğiniz bitkiler, sadece dekoratif birer ürün değil; aynı zamanda havayı temizleyen ve sinir sisteminizi regüle eden bir terapi aracıdır. Ayrıca, pencerenizin doğaya bakmasının bile mental sağlığınız üzerinde büyük bir etkisi bulunmakta. Yapılan araştırmalar (Ulrich, 1984), penceresi doğaya bakan hastaların hastanede kalma sürelerinin kısaldığını ve ağrı kesici tedavisine olan ihtiyaçlarının azaldığını gösteriyor. Evinize yeşili getirmek dışında yapabileceğiniz başka şeyler de var. Mesela, çalışırken veya okulda öğle aralarınızda arta kalan vaktinizi şehir parklarında geçirebilirsiniz. Bunu yaparken telefonunuzu kapatıp / sessize alıp sadece ana odaklanmanız bile ruhunuza iyi gelecektir.
Doğa İle Kendimize Dönüş
Sonuç olarak doğa, insanoğlunun biyolojik ve ruhsal evidir. Beton duvarlar arasında hapsolmuş modern insan bedeni, bu evden uzaklaşarak kendi özünden de uzaklaşmakta. Bu yüzden Shinrin-yoku felsefesi büyük önem arz etmekte. Shinrin-yoku ile insanın doğanın içinde değil, insanın doğanın bizzat kendisi olduğunu çıkarabiliriz.
Ruhunuz yorulduğunda, bunalmış hissettiğinizde veya zihniniz bulanıklaştığında kendinize bir iyilik yapın. En yakın yeşil alana gidin, ayakkabılarınızı çıkarıp toprağı hissedin ve sadece nefes alın. O an beş duyunuzla hissettiğiniz şeyler dışında hiçbir modern dünya problemini düşünmeyin. Sadece anda kalın. Unutmayın, iyileşme her zaman köklere dönmekle başlar.
Kaynakça
Li, Q. (2010). Effect of forest bathing trips on human immune function. Environmental Health and Preventive Medicine, 15(1), 9–17. https://doi.org/10.1007/s12199-008-0068-3
Park, B. J., Tsunetsugu, Y., Kasetani, T., Kagawa, T., & Miyazaki, Y. (2010). The physiological effects of shinrin-yoku (taking in the forest atmosphere or forest bathing): Evidence from field experiments in 24 forests across Japan. Environmental Health and Preventive Medicine, 15(1), 18–26. https://doi.org/10.1007/s12199-009-0086-9
Hansen, M. M., Jones, R., & Tocchini, K. (2017). Shinrin-Yoku (forest bathing) and nature therapy: A state-of-the-art review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 14(8), 851. https://doi.org/10.3390/ijerph14080851
Ulrich, R. S. (1984). View through a window may influence recovery from surgery. Science, 224(4647), 420–421. https://doi.org/10.1126/science.6143402
