”Kaybetmeden hiçbir şey kazanılmaz, cennet bile ölüm ister…” Ataol Behramoğlu’nun “Yaşadıklarımdan Öğrendiğim Bir Şey Var” isimli şiirini çok severim. Bu yazımda, psikolojik iyileşmenin paradoksunu bu şiirin dizeleri üzerinden konuşmak istiyorum. Behramoğlu, şiire “Yaşadıklarımdan öğrendiğim bir şey var: Yaşadın mı, yoğunluğuna yaşayacaksın bir şeyi” dizeleriyle başlar. Burada Behramoğlu’nun bahsettiği “yoğunluk”, aslında farkındalıkla yaşamak demek. Bir duyguyu bastırmadan, ondan kaçmadan, onu gerçekten deneyimleyerek yaşamak… Bu, psikolojik iyileşmenin temel taşlarından biridir.
Çünkü insan ancak hissettiğini kabul edebildiği zaman dönüşebilir. Modern psikoloji bu durumu duygusal farkındalık kavramıyla açıklar. Yani yaşadığın şeyi adlandırabilmek, ondan utanmadan yüzleşebilmek. Çoğu zaman biz “iyileşmek” derken aslında “artık acı hissetmemek”ten bahsederiz. Oysa gerçek iyileşme, acının yok olması değil, onunla birlikte yaşamayı öğrenmektir. Acı oradadır ama bizi tanımlamaz. Behramoğlu’nun “yoğun yaşamak” dediği şey de belki tam olarak budur: duyguyu derinlemesine hissedip yine de onun içinde kalabilmek.
Zıtlıkların Dengesi ve Kederin Kabulü
Yaşamın ambivalanstan, zıtlıklardan, var olduğunu ve bunun dünya üzerinde bir denge oluşturduğunu daha önce ifade etmiştik. Kış varsa bahar da vardır; kötü insanlar varsa bir yerlerde iyiliği savunan taraf da vardır; sevinç yerini kedere bırakabilir… Ve insan, tüm bu zıtlıkların içinde, yaşam sahnesinde rolünü oynayacaktır. Behramoğlu bu durumu “Ve kederi de yaşamalısın, namusluca, bütün benliğinle, Çünkü acılar da, sevinçler gibi olgunlaştırır insanı.” dizeleriyle ifade etmiş. Kederi “namusluca” yaşamak… Ne kadar derin bir çağrı. Psikolojik açıdan bakarsak, bu, insanın kendi duygularına dürüst olması demek. Kederi bastırmak yerine ona yer açmak, onu yaşamın bir parçası olarak kabul etmek.
Bazen, iyi şeyler olmadan önce mutlaka kötü şeyler olur. Bir tohumun toprağa gömüldüğünde yok olduğunu düşünüp yeşerdiğinde yeniden var olduğunu fark etmesi metaforu gibi düşünebiliriz bunu. Zorluklar, acılar, kederler, gözyaşları, tutulan yaslar, çekilen ahlar… Hepsi vardı, var olmaya devam edecek. Yaşadığımız sürece bu duygu ve durumları yaşamak kaçınılmaz. Bazen ”Her şey buraya kadarmış, bu noktadan sonra toparlanamam.” diyeceğiz ama yaşam bir yolunu bulup bize bu durumun sandığımız gibi olmadığını gösterecek.
Duygusal Olgunlaşma ve Dönüşümün Bedeli
Çünkü zorluklar ve acılar insan için gereklidir. Behramoğlu’nun bu dizesi, psikolojik iyileşmenin özünü yalın bir şekilde anlatır: acı da sevinç kadar değerlidir, çünkü her ikisi de insanı büyütür; biri derinlik kazandırır, diğeri ışık. Psikolojide buna duygusal olgunlaşma diyoruz, yani insanın hem sevinci hem acıyı taşıyabilme kapasitesi. Olgun insan, sadece mutlu olmayı değil, üzüldüğünde de kendini tutabilmeyi öğrenmiş olandır. Çünkü olgunluk, iyi hissetmekten çok, kötü hissettiğinde dağılmadan kalabilme becerisidir. Bu yüzden iyileşme, bazen bir sarsılışla başlar. Kaybetmeden hiçbir şey kazanılmaz; cennet bile ölüm ister deriz ya, işte tam da o yüzden. Dönüşüm, kaybın hemen arkasında saklıdır. Bir kimliği, bir rolü, bir dönemin anlamını geride bırakmadan yenisi doğmaz.
İyileşme Sürecinde Direnç ve Aydınlık
İyileşmek, tıpkı bir binayı restore etmek gibidir. Önce çatlakları fark etmek, sonra sabırla onarmak gerekir. Bu yüzden çoğu insan iyileşme sürecinin başında kendini daha kötü hisseder. Hatta bu noktada danışanların terapiye direnç gösterme durumları olasıdır. Çünkü bastırdığı duygular artık yüzeye çıkmıştır. Fakat bilinmeli ki bu kötüleşme bir gerileme değil, tam tersine, iyileşmenin başladığı andır. Behramoğlu’nun şiiri de bunu anlatır aslında: karanlıktan geçmeden aydınlığa çıkılmaz. Ve şiirin sonunda o büyük dizeler gelir:
“Yaşadıklarımdan öğrendiğim bir şey var: Yaşadın mı büyük yaşayacaksın, ırmaklara, göğe, bütün evrene karışırcasına. Çünkü ömür dediğimiz şey, hayata sunulmuş bir armağandır, Ve hayat, sunulmuş bir armağandır insana.”
Kendini Gerçekleştirme ve Yaşam Armağanı
Bu satırları okurken insanın içinde bir ferahlık doğar. Çünkü iyileşmenin nihai hali budur: kendine yeniden izin verebilmek. Sevinmeye, üzülmeye, hissetmeye, yaşamaya… Psikolojide bu duruma kendini gerçekleştirme denir; insanın, bütün potansiyeliyle, bastırmadan, korkmadan var olabilmesi hali. Behramoğlu’nun “büyük yaşamak” dediği şey, belki de budur: acıyı da sevinci de kucaklayarak bütünleşmek… Ömür, gerçekten de hayata sunulmuş bir armağandır. Ve biz onu ancak eksiklerimizle, yaralarımızla, iniş çıkışlarımızla birlikte yaşadığımızda tam anlamıyla kabul etmiş oluruz.
Behramoğlu’nun şiiri, psikolojinin en temel gerçeğini hatırlatır: iyileşmek, acıdan kaçmak değil; acının içinden geçebilmektir. Keder bizi eksiltmez; derinleştirir. Kaybetmek, bazen yeniden doğuşun başlangıcıdır. O halde yaşadın mı büyük yaşayacaksın, karanlığıyla, ışığıyla, inişiyle, çıkışıyla… Çünkü yaşamak, iyileşmenin en dürüst halidir.
