Son günlerde ülkemizde yaşanan okul saldırıları, hem yetişkinler hem çocuklarda yoğun bir kaygı ve üzüntü yarattı. Bu tarz olaylar yalnızca olayı doğrudan yaşayan kişileri değil, olaya tanık olan ve bir şekilde duyan, gözlemleyen çocukları da psikolojik olarak etkileyebilir. Bu noktada ebeveynler için de kaygılandırıcı birçok etken vardır. En zorlayıcı sorulardan biri ise “Çocuğuma bunu nasıl anlatmalıyım?” sorusudur. Bunun aslında tek bir cevabı yoktur. Ancak çocuğun yaşına ve gelişimine uygun düzeyde dürüst, güven verici bir iletişim kurmak yaşananları anlamlandırabilmeleri için önemlidir.
Çocuklar Travmatik Olayları Nasıl Algılar?
Çocukların travmatik olaylara verdiği tepkiler yaşlarına, kişiliklerine ve çevresel faktörlere göre değişiklik gösterebilir.
Okul öncesi dönem (3-6 yaş) Bu yaş grubundaki çocuklar gerçek ile hayali ayırt etmekte zorlanabilir. Başkasının başına gelen şeyi genelleyerek kendi başlarına da gelebileceğini düşünerek yoğun korkular yaşayabilirler. Güven ihtiyacı ön plandadır.
Okul Çağı (7-12 yaş) Daha somut düşünürler ve olayların nedenlerini anlamaya çalışırlar. Ölüm ve tehlike kavramlarını daha net algılayabilirler. Bu dönemde çocuklar olayları anlamlandırabilmek için daha çok soru sorarlar.
Ergenlik Dönemi Ergenlik döneminde çocuklar olaylara daha eleştirel ve sert yaklaşırlar. Adalet, güvenlik, toplumsal düzen üzerine düşünüp sorgulayabilirler. Aynı zamanda bu dönemdeki çocuklar sosyal medyadan da yoğun şekilde etkilenebilirler.
Çocuklarla Bu Tür Olaylar Hakkında Nasıl Konuşulmalı?
Ebeveynler çocuklarına bu tür olaylar hakkında bilgi vermelilerdir. Ancak burada ebeveynin rolü yalnızca bilgi vermek değil, çocuğun duygularını düzenlemesine yardımcı olmak ve güvenli bir alan açmaktır.
1. Çocuğun Rehberliğini Takip Edin Her çocuk birbirinden farklıdır ve farklı tepkiler verir. Hepsi bu konuyu konuşmak istemeyebilir. Önce çocuğun ne bildiğini ve neyi merak ettiğini anlamaya çalışmak önemli olacaktır.
2. Basit, Net ve Dürüst Olun Çocuğunuzun yaşına uygun şekilde sade ve anlayabileceği gibi anlatın. Gerçekleri tamamen saklamak çocuğun güven duygusunu zedeleyebilir; ancak fazla ve gereksiz detay vermemek de önemlidir.
3. Güven Duygusunu Yeniden İnşa Edin “Bu her zaman olan bir durum değil, nadir bir durum”, “Seni korumak için birçok yetişkin çalışıyor” gibi cümleler çocuğun dünyayı daha güvenli algılamasına yardımcı olup kaygıyı azaltabilir.
4. Duyguları İsimlendirin Çocuğun duygularını ifade etmesine yardımcı olun: “Üzgün ve kaygılı hissediyorsun, bu çok normal” gibi cümleler çocuğun duygularını anlamlandırıp düzenleyebilmesi için önemlidir.
Kaçınılması Gereken Davranışlar
-
Fazla detay vermek
-
“Hiçbir şey olmaz” gibi gerçekçi olmayan güvenceler vermek
-
Kendi hissettiğiniz kaygıyı yoğun bir şekilde çocuğa yansıtmak
-
Çocuğun sorularını geçiştirmek
Bu noktada aslında çocuğumuz için yapabileceğimiz en faydalı şey güven duygusunu desteklemektir. Travmatik olaylar sonrasında çocukların en çok ihtiyaç duydukları şey güven hissidir. Bunu sağlayabilmek için:
-
Günlük rutinleri mümkün olduğunca korumak
-
Okulunda ve çevrede alınan güvenlik önlemlerinden bahsetmek
-
Fiziksel temas (sarılmak) ile duygusal destek sağlamak
-
Çocuğun kendini ifade edebileceği güvenli bir alan oluşturmak önemlidir.
Medya Kullanımı ve Bilgi Akışı
Günümüzde çocuklar travmatik olaylara çoğu zaman medya aracılığıyla maruz kalmaktadır. Bunu en aza indirgemek için ise ebeveynler olarak yapabileceğini bazı şeyler vardır;
-
Haber izleme süresini sınırlayın
-
Şiddet içeren görüntülere maruz kalmasını engelleyin
-
Özellikle sosyal medya erişimi olan ergenlik dönemindeki çocuklarınız için, içerikleri onlarla beraber izleyip üzerine konuşun
-
Yanlış bilgileri düzeltin
Unutulmamalıdır ki, bilginin miktarı kadar sunuluş biçimi de çocuğun psikolojik etkilenmesini belirler.
Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?
Bazı durumlarda çocuklar yaşadıkları kaygıyla baş etmekte zorlanabilirler. Aşağıdaki belirtiler gözlemleniyorsa bir uzmana başvurmak önemlidir:
-
Sürekli korku ve kaygı hali
-
Uyku sorunları ve kabuslar
-
Okula gitmek istememe
-
İçe kapanma ya da ani davranış değişiklikleri
Bu tür durumlar yaşandığında bir çocuk ve ergen psikoloğundan destek almak, sürecin daha sağlıklı yürütülmesine yardımcı olur.
Sonuç
Travmatik olaylar hayatta her zaman var olabilir; ancak çocukların bu olaylarla nasıl başa çıktığı, büyük ölçüde çevrelerindeki yetişkinlerin tutumlarına bağlıdır. Çocuklar dünyayı büyük ölçüde ebeveynlerinin tepkileri üzerinden anlamlandırırlar. Ebeveynin sakin, tutarlı ve güven verici tutumu, çocuğun psikolojik dayanıklılığını doğrudan etkiler. Bu süreçte çocukların kendilerini güvende hissetmelerini sağlamak, duygusal regülasyon becerilerini desteklemek ve toplumsal olaylara karşı sağlıklı bir bakış açısı geliştirmelerine rehberlik etmek temel önceliğimiz olmalıdır.
