OKB (Obsesif Kompulsif Bozukluk): Öncelikle kısaca tanımlayacak olursak OKB, kişinin istemsizce tekrarlayan düşünceleri (obsesyon) ve bu düşüncelerini hafifletmek için yaptığı zorlayıcı/tekrarlayıcı davranışlarıyla (kompulsiyon) karakterizedir.
-
Obsesyonlar, genellikle simetri, kuşku, bulaşma, dini veya cinsel konular gibi aşırı düşüncelerle ilişkilidir ve bu düşünceler belirli bir ritüel yerine getirilmediğinde, obsesyonlara sahip kişiler kötü şeylerin olacağına dair bir önsezi geliştirmişlerdir.
-
Kompulsiyonlar, genellikle el yıkama, ütünün fişte olup olmadığını tekrar tekrar kontrol etmek gibi fiziksel hareketlerle gerçekleşse de, bazı durumlarda mental ritüeller şeklinde de ortaya çıkabilir. Örneğin, belirli duaların ya da düşüncelerin tekrarı gibi…
! Nasıl obsesyonlar her bireyde aynı şekilde gözlenmiyorsa, kompulsiyonlar da kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Örneğin, kirlenme obsesyonu olan bir bireyin kompulsiyonu tekrarlı el yıkamadan çok daha farklı şeyler olabilir. Her hastalıkta olduğu gibi, OKB’de de hastalığın bireylerdeki tezahürü değişir. Hastalık yoktur, hasta vardır. Dolayısıyla kalıplaşmış bir terapi yöntemi yoktur. Her hasta için yöntemler değişiklik gösterebilir.
OKB’nin Nörolojik Temelleri:
OKB’de psikolojik temellerin çok önemli rolü vardır. Fakat OKB’yi sadece psikolojik temellere dayandırmak eksik hatta yanlış olur. OKB’yi ve sebeplerini anlayabilmek için mutlaka nörolojik temellere de hakim olmak gerekir. Hadi OKB‘de beynin etkilendiği bazı bölgelere, ek olarak bir nörotransmiterin (Serotonin) eksikliğinin beyni nasıl etkilediğine bakalım;
-
Prefrontal Cortex (PFC): Karar verme, planlama ve bilişsel kontrol gibi yüksek düzey işlevlerden sorumludur. OKB’de, bu bölge aşırı aktiftir. Prefrontal Cortex, tekrarlayan düşünce ve davranışları engellemeye çalışırken uyarım artar. Bu da bireyin obsesyonlarından ve bu obsesyonlarına karşı geliştirdiği kompulsiyonlarındankurtulmasında güçlük çekmesine yol açar.
-
Bazal Ganglia ve Caudate Nucleus: Bazal Ganglia, hareket ve alışkanlıkların düzenlenmesinde önemli rol oynar. OKB’de işlevlerinde bozulmalar olur. Bu da tekrarlayan davranışlara yol açar. Bu yapıların anormal işleyişi, bireylerin aynı davranışı sürekli olarak tekrarlamalarına neden olabilir. Caudate Nucleus, Bazal Ganglia‘nın bir parçası olarak beynin bilgi filtreleme ve düşünceleri sıralama görevinde rol oynar ve OKB ile ilişkilendirilir. OKB’li bireylerde Caudate Nucleus‘un işlevinde bozulma görülür. Bu da gereksiz veya tehdit oluşturmayan düşüncelerin elenmesini zorlaştırır. Sonuç olarak beyin, normalde önemsenmeyecek düşünceleri tehdit sinyali olarak algılamaya başlar. Bu hatalı sinyaller nedeniyle birey kompulsiyonlara yönelir. Caudate Nucleus‘un aşırı duyarlılığı kompulsiyonların tekrarlamasına sebep olur.
-
Anterior Cingulate Cortex (ACC): Duygusal ve bilişsel süreçleri düzenler. Hatalı kararları düzeltme görevini üstlenir. OKB‘de, ACC’nin işleyişinde belirgin aşırı aktivite gözlenir. Bu durum OKB’nin karakteristik özelliklerinin oluşmasında kritik bir rol oynar. Örneğin;
-
Hata algısında aşırı hassasiyet.
-
Kaygı ve rahatsızlık hissi.
-
Karar vermede güçlük ve belirsizliğe tahammülsüzlük.
-
Dürtü kontrolünde zayıflık.
-
-
Limbik Sistem (Özellikle Amigdala): Duygular ve korku tepkilerinin işlenmesinde önemli rol oynar. Amigdalaözellikle korku ve kaygıyla ilişkilidir. OKB’li bireylerde, Amigdala daha duyarlı olabilir. Bu da kişinin kompulsiyonlarına yoğun kaygı ve korkunun eşlik etmesine neden olur. Bu durum kişiyi olası teklikeleri ve kompulsiyonları kontrol etmeye yönlendirebilir.
-
Serotonin Sistemi: OKB ve Serotonin yakından ilişkilidir. Serotonin, ruh halini ve kaygıyı düzenleyen bir nörotransmiterdir. OKB’li bireylerde Serotonin seviyelerinin genelde düşük olduğu belirlenmiştir. Bu eksiklik obsesyonların ve kompulsiyonların ortaya çıkmasına neden olabilir. Fakat OKB tedavisinde SSRI ilaçlarla Serotonin seviyelerini arttırarak semptomlar hafifletilebilir.
Depresyon ruhun soğuk algınlığı, OKB ise ruhun kanseridir.
